مەترسیی ئیسلامی سیاسی لە ئێستای بزووتنەوەی كوردستاندا

عادڵ محەممەدی

تێكەڵبوونی ئایین لە سیاسەت و هەوڵدانی بۆ بەدەستەوەگرتنی دەسەڵات هەر لە كۆنەوە تا ئێستاش دیاردەیەكی ئاسایی بەڵام مەترسیدار بووە. كۆمەڵگای سیاسی و دەسەڵاتی ڕۆژاوایی پاش خەسارێكی زۆر و خەباتێكی درێژخایەن توانیان دەسەڵاتی سیاسی وڵاتەكانیان وەكوو دەسەڵاتی سیكۆلار جێگیر بكەن و ڕێگری لە گەڕانەوەی یاسای هەزاران ساڵی پێش بۆسەر خەڵك و كۆمەڵگا بكەن. ئیسلام وەكوو دەسەڵات یان هێزێكی سیاسی لە سەرجەم مێژوودا جگە لە نەهامەتی و ژێردەستەیی بۆ گەلی كورد هیچیتری بەدواوە نەبووە و بەردەوام سەروەری و كەرامەتی نەتەوەیی ئێمەی شكاندووە. لە ساڵانی ڕابردوودا و لە كوردستانی ڕۆژهەڵات، هەوڵی لایەنە ئیسلامیەكان و چاندنی تۆوی دووبەرەكی و چەندبەرەكی لە نێوان خەڵك و هەڵەكانیان كە دواتر خۆیان دانیان پێدا نا، خەباتی بزووتنەوەی كوردستانی لە هەلوومەرجێكی زۆر هەستیاردا لە باربرد.
پاش شۆڕشی گەلانی ئێران، بزووتنەوەی كوردستان بەپێی پێوەری ئەوكات و بە خوێندنەوەی دۆخی سیاسی- كۆمەڵایەتیی سەردەم، توانی بەهەر شێوەیەك بێت گوتارێكی هاوبەش بەرەو ڕووی دەسەڵاتی ناوەند بكاتەوە. لایەنە ئیسلامیەكان لەبەر ئەوەی پێشتر چالاكیی باشیان بۆ كۆكردنەوەی هێز كردبوو و لایەنەكانیتریش یان لەبەر ئەوەی بەعەلەنی چالاك نەبوون یان گرنگیی تایبەتیان بە مەترسیی دوا ڕۆژی ئیسلامیەكان نەدابوو یان بە هەر هۆكارێكیتر بۆشاییەك درووست بوو كە ئاییندارەكان توانیان پێگەیەك بۆ خۆیان بكەنەوە كە یەكێتی و یەك دەنگی هێزی سیاسی و تەنانەت كۆمەڵگاش بشكێنن. لە كۆتاییشدا بەپاڵدان بە دەسەڵاتەوە بۆ ماوەیەك، سەرەتا خەباتی بزووتنەوەی كوردستان و پاشان بوونی خۆیان لە پانتای سیاسیی كۆمەڵگادا لەبار برد.
لە ساڵەكانی دەیەی ٦٠ی هەتاویدا كە خەڵكی كوردستان دەرگیری شەڕێكی چریكی و نیزامی بوون لەگەڵ كۆماری ئیسلامی و بەهەر شێوەیەك تێچووی خەباتی خۆیان بۆ گەیشتن بەمافەكانیان دەدا، ئیسلامیەكان بەشداری شەڕەكە نەبوون و سەرقاڵی پلان داڕشتن و خۆتەیاركردنی دوبارە بوون بۆ داهاتوو كە تائەمڕۆشی لەگەڵ بێت بەردەوامن لەم پڕۆژەیەدا. سیستەمی پەروەردەی كۆماری ئیسلامی و ڕێكخستنی شەڕی ئایینیی لەنێوان شیعە و سوننە و هەڵاواردنی ئایینی لە سەرجەم دام و دەزگاكانی ئێرانیشدا باشترین دەرفەتی بۆ كەڵكوەرگرتنیان ڕەخساندووە و تەنانەت یارمەتیی باشیانی داوە بۆ كۆكردنەوەی خەڵكانێك لە دەوری خۆیان. هەڵبەت لەلایەكیتریشەوە ئەگەر خاوەنی پێگەیەك بن تەنیا لەناوچە سوننەنشینەكان هەیانە و ئەمەش بەجۆرێكیتر هەر ئەوەیە كە كۆماری ئیسلامی دەیهەوێت و بە تیرێك چەند ئامانجی پێ دەپێكێت. یەكێك لە ئامانجەكان زاڵبوونی گوتاری ئایینی و لاوازكردنی گوتارێكی یەكدەنگ لە كوردستانی ڕۆژهەڵات دەبێت.
نەبوونی ڕاستەوخۆی لایەنە سیاسیە ڕەسەن و ڕیشەدارەكانی ڕۆژهەڵات بەشێوەی عەلەنی لەناوخۆ و قەدەغەبوونی هەرچەشنە چالاكیەك بەناوی ئەم لایەنانە لەلایەك و بوونی ڕاستەوخۆی جەریانگەلێكی ئیسلامی لە شارەكانی كوردستان و چالاكیی عەلەنی و ڕاستەوخۆ و تەنانەت ڕێگەدان بەبڵاوكردنەوەی ڕۆژنامە و چاپكردنی كتێب و نووسراوەی ڕەهبەرانیان لەلایەكیتر و تێچووی گیانی و ڕیسكی زۆری خەبات لە چوارچێوەی حیزبە كوردیەكان و مەترسیی زۆر كەمی چالاكی لە ناو ئەم لایەنانەدا بووە بە هۆكاری ڕێكخستنی سەرلە نوێی هێزێكی شاراوەی ئیسلامی لە كوردستاندا. ئیسلامی سیاسیی شیعەی دەسەڵات لەلایەك و ئیسلامی سیاسی سوننەی كوردەكان لە كۆمەڵگا لەلایەكیترەوە خەریكە دەبێت بە گەمارۆیەكی سەخت بۆ چالاكی و خەباتی ئازادیخوازانەی خەڵكی كوردستان لە ئەمڕۆ و تەنانەت داهاتووشدا. ڕێژەی زۆری بێكاری و نەبوونی دەرفەتی كار و پەرەسەندنی هەژاری لە كوردستان، بووە بە دەرفەتێكی باش بۆ پەیوەستكردنی خەڵك بە ئیسلامیەكانەوە. لەم ساڵانەی ڕابردوودا دامەزراندنی ڕێژەیەكی زۆری كارگا و كارخانە لەلایەن ئیسلامیەكان و ڕەخساندنی دەرفەتی كار بۆ منداڵانی هەژار و بێبەشی كوردستان، بووەبە دەرفەتێك بۆ شۆردنەوەی مێشكی لاوان كە لە پەنای ئەم كاری پیشەییەوە كلاس و دەورەی پەروەردەی ئیسلامی و درووستكردنی كاریزمای ساختە و داڕشتنی پلان بۆداهاتوو، كەڵكی لێوەردەگرن. 
بزووتنەوەی كوردستان سەرەڕای هەوراز و نشێوی زۆر، هەنووكەش توانای ڕێكخستنی بزووتنەوەیەكی جەماوەری و مەزنی هەیە. ململانێی سەرەكیی ئەم بزووتنەوەیە لەنێوان گوتاری چەپ و ناسیۆنالیزمدا سووڕاوەتەوە و بیرۆكەی ئایینی بەردەوام پێگەی كەمینەی هەبووە جگە لە چەند نموونە. دۆخی هەنووكەیی بزووتنەوەكە و توانای باڵای ڕێكخستنی جەماوەری و دۆخی نا لەباری ناوخۆیی و ناوچەیی كۆماری ئیسلامی و ئەگەری سەرهەڵدانی ناڕەزایەتیی درێژخایەن لە داهاتوویەكی نزیكدا، وایكردووە كە كۆماری ئیسلامی ڕێگە بۆ پەرەسەندی هێزە ئیسلامیەكان بهێڵێتەوە و ڕۆژ لە دوای ڕۆژیش پانتای چالاكییەكانیان زۆرتر  و بەرینتر دەكاتەوە.
چەند ساڵی پێشوو، كوردستانی ڕۆژهەڵات مەیدانی خەباتێكی مەدەنیی پێشكەوتوو بووە كە هەر لە ئاكسیۆن و كارناڤاڵەكان بۆ شادی و تا هاودەردی و هاوخەمی و بەفریا و هاناوەچوونی كوردانی كوردستان لە هەر چوار پارچە و هەڵمەتی ژینگەپارێزی و چالاكیی كولتووری، ئەو ڕاستییەمان بۆ پشتڕاست دەكاتەوە. نەهادە ئەمنییەتی و سیخوڕییەكانی دەسەڵاتیش بە باشی هەستی بە مەترسی ئەم چالاكیانە كردووە و هەوڵی بۆ كۆنتڕۆڵ و بەلاڕێدا بردنی داون. گۆڕینی خەسڵەت و ناوەڕۆكی بزووتنەوەی مافخوازیی كوردستان بە بزووتنەوەیەكی ئایینی دەتوانێك یەكێك لە بژاردە سەرەكییەكانی كۆماری ئیسلامی بێت. 
لە دوایین چالاكیی بەربڵاوی خەڵك كە كۆكردنەوەی یارمەتی بۆ ناوچە زەویلەرزەلێدراوەكان بوو لە كوردستاندا، كۆماری ئیسلامی ڕێگریی لە چالاكی راستەوخۆ یان سەربەخۆی ڕێكخراوە یان كەسە خۆشناوەكان دەكرد و تەنانەت هەوڵی بە حكوومەتی یان نیوە حكومەتیكردنی جووڵانەوەكانی دەدا. ڕێكخراوە ئایینییەكانی ناوخۆ كە بە ڕواڵەت دژبە دەسەڵاتن، بە عەلەنی و لە ڕێژە و ماوەیەكی زۆردا چالاكبوون و كەسیش ڕێگری لێ نەكردن. هاوكات لەگەڵ ئەمەش چالاكانی جێگە گومانی مەدەنی كە خۆیان بە سیكۆلار و لیبراڵ و پێشكەوتوو ناوزەد دەكەن بوون بەتریبوونی بانگەواز و ڕیكلامی لایەنێكی ئیسلامی كە مێژووی بۆ هەمووان دیار و ئاشكرایە.
مەترسیی ئیسلامی سیاسی و گەرمكردنی شەڕی ئایینی لە كوردستان و گۆڕینی داخوازیی بزووتنەوەی خەڵك لەمڕۆدا و بە بینینی فرێكانسی تایبەتی چالاكی لایەنگەل و كەسانی تایبەت و لەهەمان كاتدا بەرەوڕوونەبوونەوەی دەسەڵات بەرانبەریان، لە ئالارم تێپەڕ بووە و ڕوونتر لەهەر كاتێك خۆ دەردەخات. سەرەڕای ئەوەی كە گومان لە پێشكەوتوو بوونی بیرۆكە و شیوازی خەبات و شۆڕشگێڕانی ناوخۆییدا نییە بەڵام مێژووی تاڵی ساڵانی پێشتر و جووڵانەوەی ئیسلامییەكان و خەساری بێقەڕەبووی ئەوان لەجەستەی بزووتنەوەكە و دۆخی هەستیاری ئەمڕۆی ئێران بە گشتی و كوردستان بەتایبەتی، ناچارمان دەكات بە هەستیاری و حەساسیەتێكی زۆرترەوە بڕوانینە چالاكییەكان. جێگەی خۆیەتی چالاكانی ڕاستەقینە و خاوەن ویژدان و كەرامەتی ناوخۆ، ئەو كەسانە و لایەنگەلێك كە ڕیكلام بۆ پەرەسەندنی لایەنێكی ئایینی دەكەن و بوونەتە تریبوونی بانگەشەكردنیان ڕیسوا بكەن. حیزبەكان و لایەنە سیاسیەكانیش كەمتەرخەمی و بێدەرەتانی بەرانبەر بەم دیاردەی "ئیسلامی سیاسی" كە ئەزموونی ناخۆشیان لێی هەیە، كۆتایی پێبێنن و بەڕاشكاوی بەرانبەری بوەستنەوە و ڕێگر بن لە پەرەسەندنی.


PM:11:57:08/01/2018




ئه‌م بابه‌ته 127 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌