ڕێفراندۆمی كوردستانی باشوور و هەڕەشەكانی كۆماری ئیسلامی

عادڵ محەممەدی

پاش ڕاگەیاندنی ڕێكەوتی گشپرسی بۆ سەربەخۆیی هەرێمی كوردستان لەلایەن سەركردایەتیی حكوومەتی هەرێمەوە، كۆماری ئیسلامی وەك پێشبینی دەكرا دەستیكرد بە هەڕەشە و دژایەتی كردنی خواستی ڕەوای گەلی كورد لە كوردستانی باشوور. بۆچوونەكان سەبارەت بەم هەڵوێستانەی كاربەدەستانی كۆماری ئیسلامی چەندجۆر بوون بەڵام ئایا لە جیهانی واقیعدا تا چ ڕادەیەك ئەم هەڕەشانە دەتوانێت جیدی بێت؟ سەرەتا دەبێت وەڵامێكی درووست بەم پرسیارە بدەینەوە كە بۆچی ئێران هەڕەشە دەكات و بەدوای كامە ئامانجی كۆتاماوە یان درێژماوەدا رێگەی هەڕشەی گرتووتەبەر؟
یەكەم؛ ئێران یەك لەو وڵاتانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە كە لە بواری ئێتنیكیەوە فرە نەتەوە و فرە ئاینە و لەم ساڵانەی دواییشدا بزووتنەوە شۆناسخوازەكانی ئەم نەتەوانە پەرەیسەندووە و هێدی هێدی ستراتێژی نەتەوەی یەكە و واحید "نەتەوەی ئێران"، بەرەو شكست هێنان لە دونیای واقیعدا دەڕوات. نەتەوەی كوردیش كە بەسەر چوار وڵاتدا دابەشكراون، بەشێكی زۆرتر لە ١٢ میلیۆن كەسی ئەم نەتەوە لە چوارچێوەی سنوورەكانی ئەمڕۆی ئێراندان و زۆر ئاساییە كۆماری ئیسلامی بۆ داهاتوو پێشبینی ئەوە بكات كە كوردەكانی ئێرانیش بەرەو ڕێفراندۆم و سەربەخۆیی هەنگاو هەڵێنن.
دووهەم؛ ستراتێژی بەرگریكارانە و دیفاعیی كۆماری ئیسلامی لەم ساڵانەی دوواییدا دووركردنەوەی شەڕ بووە لە سنوورەكانی خۆی و بردنی شەڕ بۆ وڵاتانی ناوچەكە (شەڕی نیابەتی) كە باسی ڕێفراندۆم و سەربەخۆیی كوردستانی باشوور ناچاریان دەكات ستراتێژیەكەیان بگۆڕن و ئەمەش بە مانای شكست هێنانی زۆرێك لە سیاسەتە ناوچەییەكانی ئێران دەبێت.
سێهەم؛ نزیك نەبوونی بەشی بڕیاردەری حكوومەتی هەرێم لە كۆماری ئیسلامی و نەبوونیان لە بەرەی شیعەدا، لە ئەگەری درووست بوونی وڵاتێكی سەربەخۆی كوردستاندا دەتوانێت پایگاكانی بەرەی دژە شیعە بلكێنێت بە سنوورەكانی ئێرانەوە و ئەمەش بە مانای گەورەترین ئالارمی خەتەرە بۆ دەسەڵاتدارانی تاران.
هەڕەشەكانی كۆماری ئیسلامی دوو بەشی گەورە لەخۆدەگرێت كە بەشێكی سەربازری (عەسكەری) و بەشێكی ئابووریە. بەشی یەكەم و هەڕەشەی سەربازی و باسكردن لە بەڕەسمی نەناسینی سنوورەكان و تەنانەت بەزاندنی ئەو سنوورانە نابێت بە جیدی وەر بگیردرێت لە بەر ئەوەی ئەمە دەتوانێت كایەیەكی لە پێشەوە دۆڕاو بێت بۆ ئێران. لە ئەگەری بەزاندنی سنوورەكان لەلایەن كۆماری ئیسلامیەوە بیانوو بە بەرەی دژە شیعە و ئامریكا دەدرێت كە سەرۆكەكەی لە ئێستادا زۆر تووندڕەو و دژبە ئێران خۆی نیشان داوە و تا دەڕوات هەوڵی قەتیسكردنەوەی ئێران و گوشارخستنی زۆرتر بۆ سەریان دەدات. لەلایەكیترەوە، حكوومەتی ناوەندیی عیراق و حەشدی شەعبی ئامرازی دەستی ئێرانن لەم كایەدا كە دەتوانێت بەتایبەتی حەشدی شەعبی بۆ شەڕی كورد كە هەمان سیاسەتی چەند ساڵی ڕابردووی تاران بووە، بەكار بهێنێت. ئەگەری هێرشی حەشدی شەعبی بۆ سەر كەركوك دەتوانێت ئەگەرێكی جیددی بێت كە سپۆنسێری ئەم پیلانەش بێگومان كۆماری ئیسلامی دەبێت.
بەشێكیتری هەڕەشەكان سەبارەت بە ئەحزابی كوردستانی ڕۆژهەڵات كە دانیشتووی باشورن لەخۆدەگرێتەوە كە لەم ماوەیەدا بەردەوام لە زاری دەسەڵاتدارانی سەربازی– ئەمنیی ئێرانەوە بیتسراوە. هەڕەشەی بەزاندنی سنوورەكان و كوتانی بنكەی حیزبەكانی ڕۆژهەڵات بەبڕوای من جیدیترین بەشی هەڕەشە سەربازیەكانی ئێرانن كە دەبێت هەم لەلایەن حكومەتی هەرێم و هەم حیزبەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵاتەوە كاری باشی بۆ بكرێت. لانیكەمی ئەم هەڕەشە دەتوانێت لە واقیعدا ئەوە بێت كە بۆ موجاهیدینی خەلق ئەنجام درا و هیچیش دوور نیە كە تاران هەوڵی بۆبدات.
بەشی ئابووریی هەڕەشەكان كە داخستنی سنوورەكان و بەستنی درگای كەسابەت لەگەڵ هەرێمی كوردستانە كە لەوانەیە ئەمەیان پێ بكرێت بەڵام كۆماری ئیسلامیش باش دەزانێت ئەوە تەنیا كاتێك عەمەلی دەبێتەوە كە سەرجەم سنوورەكانی هەرێم بەدەستیانەوە بێت یان لە ئێئتلافێكی ئێران و وڵاتانی دراوسێی هەرێمدا بگەن بەو بڕیارە. سەرەڕای دژایەتیی كۆماری ئیسلامی و توركیە و تەنانەت بەستنی هێڵی ئاسمانیی هەردوو وڵات بۆ هەرێمی كوردستان، بەڵام نەبوونیان لە یەك بەرەو یەك بەرەی دیاریكراوی ناوچەیی ئەوەمان بۆ دەردەخات كە لە ئەگەری بەئاكام گەیشتنی سەربەخۆیی هەردوو وڵات هەوڵی گێڕانی ڕۆڵی باڵا دەدەن لە وڵاتی كوردستانی سەربەخۆدا. بۆیە، داخستنی سنووری ئابووری لەلایەن ئێرانەوە دەتوانێت باشترین دەرفەت بۆ توركیە بڕەخسێنێت و بەپێچەوانەكەشی هەروا. لەبەشی هەڕەشە ئابووریەكاندا لەوانەیە لە كورتماوەدا كۆماری ئیسلامی هەوڵێك بدات بەڵام لە درێژماوەدا ناچار دەبێت كوردستان وەكوو دۆستێكی ئابووری بۆخۆی بپارێزێت.
كۆماری ئیسلامی هەر لە سەرەتای ڕاگەیاندنی ڕێكەوتی ڕێفراندۆمەوە هەوڵەكانی خۆی خستەگەڕ بۆ دژایەتی كردنی گشپرسی و لە ڕێگەی دیپلۆماسی بە كەسە سەربازی_ ئەمنیەكانیەوە (لەوانە ناردنی فەرماندەی هێزە چەكدارەكانی ئێران بۆ توركیە و قاسمی سلێمانی بۆ عێراق و هەرێمی كوردستان) هەوڵی ئەوەیدا كە جیدی بوون و زمانی تووندی خۆی بۆ ئەم پرسە دەربخات. لە قۆناخی پاش ڕێفراندۆمدا لەوانەیە لە ڕوودا لەگەڵ توركیە بۆ ئەم پرسە دیپلۆماسی درێژە پێبدات بەڵام تەنیا هێزەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ جێبەجێ كردنی ئەم پیلانە حكوومەتی ناوەندیی عیراق و حەشدی شەعبی و گرووپە بچووكەكانی شیعە دەبێت.
حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەگەر بیهەوێت كوردستانی باشوور سەربەخۆیی ڕابگەیەنێت ناچارە لە پشتیوانی یەكێك لە كۆلۆنیە سەرەكیەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كەڵك وەربگرێت. بەرەی شیعە كە ئێران فەرماندەیە و ڕووسیە سپۆنسێر، بێگۆمان ناتوانێت باشوور بێجگە لە تووانەوە بەرەو هیچیتر بەرێت. دەسەڵاتدارانی سەرەكیی هەرێم بەباشی ئەوەیان هەست پێكردووە و كۆماری ئیسلامیش تا كۆتایی هەر دژایەتیی سەربەخۆیی باشوور دەكات. بەڵام گرینگ ئەوەیە كە حكومەتی هەرێم بەجێگای هەوڵدان بۆ پشتیوانی وڵاتانی دراوسێ، هەوڵی پشتیوانی نێونەتەوەیی و وڵاتانی زلهیز بدات. پشتیوانی فەرانسە، ئاڵمان، ئیسراییل، ئامریكا و... زۆر كاریگەرتر دەبێت تا نگاهێشتنی دڵی تاران و ئانكارا.


PM:05:53:10/10/2017




ئه‌م بابه‌ته 128 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌