نەورۆز و ئاجێندا نەتەوەییەكان ڕەمز و هێمای یەكێتی و پێكەوەبوون

موختار ئەحمەدی

مێژووی هەموو نەتەوەو گەلانی جیهان هەركامەیان تایبەتمەندی كولتووری، مێژوویی، سیاسی و ڕۆشنبیری خۆیان هەیەو شووناس و بوون و مانەوەیان پەیوەستە بە زیندوو ڕاگرتنی ئەو تایبەتمەندییانەو تا هاتووە وەك نەریت و بەپێی تێپەڕبوونی زەمەن گەشە و پێشكەوتنیان بە خۆیانەوە بینیوە. كورد بەگشتی یەك لەو نەتەوانەیە كە بە هەبوونی تایبەتمەندییە جیاوازەكان، شێوازی ژیان، ئاستی گەشەی كۆمەڵایەتی، كولتووری و مێژووی تایبەتی خۆی سەرەڕای هەموو ئاستەنگە جیاوازەكان كە دەسەڵات و حكومەتە داگیركەرەكان بەسەریدا سەپاندوویانە توانیویەتی زیندوو بوونی خۆی ڕابگرێت. كوردستانی ڕۆژهەڵات وەك بەشێكی كوردستان كە زیاتر لە 39 ساڵە لە ژێر سێبەری دیكتاتۆریدا بەسەر دەبات توانیویە گەشەو بووژانەوەیەك لە بواری سیاسی، كۆمەڵگای مەدەنی، ڕۆشنبیری و كولتووری بەخۆیەوە ببینێت. كەڵكی لە هەموو دەرفەتەكان بۆ قۆستنەوەی هەرچی زیاتری باس كردن لە ماف و داخوازییەكانی كۆمەڵانی خەڵك وەرگرتووەو بووەتە گۆڕەپانی ململانێی جەماوەر و كۆماری ئیسلامی. پرسی سەربەخۆیی كوردستانی باشوور و كاریگەریی كەرنەڤاڵی ڕەنگەكان لە هێنان و ڕێكخستنی جەماوەر بۆ پشتیوانی لەم داواكارییە سیاسی نەتەوەییە دەرفەتێك بوو، بۆ ئەوەی جارێكی دیكە كورد لە كوردستانی ڕۆژهەڵات پەیامی خۆی بە كوردستانی باشوور بگەیەنێت و جارێكی دیكە یەك بوون و هاودەنگ بوونی لەگەڵ پارچەكانی دیكەی كوردستان بە نەیاران بگەیەنێت.ئەمەیش بوو بە دەرفەتێكی دیكە كە لاوان لە دژی دیكتاتۆرییەتی ئیسلامی درووشمەكانی خۆیان بڵێنەوە.
مانگەكانی پێش لە پاش لێدانی بوومەلەرزە لە كرماشان كورد لە كوردستانی ڕۆژهەڵات و باقی شوێنەكانی دیكەیش بەتایبەت لە وڵاتانی ئوروپایی و ئامریكا وەك پرەنسیپ و ئاجێندایەكی نەتەوەیی كەوتنە یارمەتی كۆكردنەوە بۆ بومەلەرزە لێدراوان. بەڵام ئەوەی گرینگ و دڵخۆشكەر بوو پێكهاتنی بۆشایەكی گەورە لە نێوان دەسەڵات و جەماوەردا بوو كە زیاتر لە جاران هەستی پێكرا و شارۆمەندان هیچ چەشنە باوەڕێكیان بە ئۆرگان و ناوەندە حكوومییەكان نەبوو، ئەوەی جێگای باوەڕو ئێعتباری جەماوەر بوو، چالاكانی مەدەنی و سیاسی كوردستان بوون كە خەڵك بەوپەڕی باوەڕ و متمانەوە یارمەتییەكانی خۆیانیان پێ دەسپارد. ئەمەیش ناڕەزایەتیی دەسەڵاتداران و بەرپرسانی لێكەوتەوە و بەجۆرێك كەوتنە دژایەتیی چالاكانی مەدەنی و سیاسی نەك هەر لە كوردستان بەڵكوو شارەكانی دیكەی ئێرانیشی گرتەوە و ڕوخسارێكی وەرزشی و چالاكێكی كۆمەڵایەتی متمانەی زیاتر پێدەكرا تا پارێزگار و شارەوانییەكان.
نەورۆز و بۆنەكانی نەورۆزی بەدرێژایی ساڵانی ڕابردوو هەمیشە مەترسی بووە بۆ ڕژیم و دەرفەت بووە بۆ كورد كە بڵێت من هەم و بوون و مانەوەم كەس ناتوانێت بیخاتە مەترسیەوە. هەمووان لە بیریانە كە لە سەروبەندی دەسەڵاتی هاشمی ڕەفسەنجانیدا كە ئەوكات سەرۆك كۆماری ڕژیم بوو، خەڵكی شاری مەریوان لە ساڵی 1382ی هەتاوی لە ڕۆژی نەورۆزدا یەكەمین ڕێوڕەسمی جەماوەری و ڕێكخراویان بەڕێوە برد و گۆڕەپان و بولوارێك كە بە ناو هاشمی ڕەفسەنجانیەوە بوو گۆڕیان بە گۆڕەپانی نەورۆز و بولواری نەورۆز و لەوێ وەك بڕیارنامەیەكی لێژنەی بەڕێوەبەری ڕێوڕەسمە خوێندرایەوە و لەو ساتەوە خەڵكی ئەم شارە بە ناوی نەورۆزەوە ناو لەم گۆڕەپان و بولوارە دەبەن. ئەمە چەند پەیامی تێدا بوو هەم بۆ ڕژیم و هەم بۆ كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان:
یەكەم: ئەمە هەم لە باری سیاسی، كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیریەوە كاریگەری ئەرێنی دانا لەسەر خەڵك و لەهەمان كاتیشدا نایەكی گەورە بوو بە هاشمی رەفسەنجانی سەرۆك كۆماری ئەوكاتی ڕژیم و باقیی بەرپرسان و دەسەلاتدارانی لە كوردستان.
دوهەم: ڕێچكە و ڕێنیشاندەرێكی باش بوو بۆ باقیی شار و ناوچەكانی دیكەی كوردستان كە بەو شێوەیە بۆنە و ڕێوڕەسمەكانی تایبەت بە نەورۆز بەڕێوە ببەن.
سێهەم: ئەوەی سەلماند كە بە یەكێتی و یەكڕیزی دەتوانین لە هێڵە سوورەكانی ڕژیم تێپەڕ بین و هەنگاوی پتەوتر بۆ گەیشتن بەخواستە بەرفراوان و پڕ ڕەهەندەكانی دیكە بنێین.
تا هاتووە نەورۆز بووە بە هێمای یەكڕیزی و هاودەنگی و هەستانەوە بەو مانا كە تاكی كورد بەشێوەیەكی گشتی لەم ڕۆژەدا بە گوزەركردن لە بۆنەیەكی تەنیا مێژوویی، كولتووری بەكردنی بە بۆنەیەكی سیاسی كە تێیدا باس لە خواستە سیاسی، چینایەتی، كۆمەڵایەتی و عەداڵەت و یەكسانی بەرەو پێش هەنگاوی ناوە. چونكە ژینگەی سیاسی و كۆمەڵایەتی كوردستانی ڕۆژهەڵات ئەو پوتانسیەڵ و وزەی تێدایە كە سەرەڕای هەبوونی دەسەڵاتی پاوانخواز بەو شێوەیە خۆی نیشان بدات و ببێتە گۆڕەپانی دژایەتی رڕژیم و دەسەڵات لەو چەند ڕۆژەدا بكەوێتە حاڵەتی ئامادەباشیەوە.
نەورۆزی ئەم ساڵ بە بەراورد لەگەڵ ڕابردوو سەرەڕای زیاتر بوونی كەش و دۆخی ئەمنییەتی و هەڕەشە و بانگ كردنەكان لە چالاكانی سیاسی و مەدەنی و ڕۆشنبیری توانرا باشترین ڕێوڕەسمەكان لە بەشێك لە شار و ناوچەكانی كوردستان بەڕێوە بچن و لەو بۆنانەیشدا دەنگی نا و نا وتنەوە بە دەسەڵاتداران بە باشی باسكران و گەیشتەوە بە ئۆرگان و ناوەندە حكوومییەكانی ڕژیم. لەم نەورۆزەدا، ڕژیم هەوڵیدا كە بۆنە و ڕێوڕەسمەكانی نەورۆزی بۆ خۆی قۆرخ بكات و دەست و پێوەندەكانی خۆی بەڕێوەبەر و وتەبێژی بن و بەپێی پێوانە و مێعیارەكانی خۆی ڕێوڕەسمەكان بەڕێوە بچن. لە شارەكانی سنە، سەقز، مەریوان و چەند شوێنی دیكە هەوڵی دا سەرنجی خەڵك بۆلای خۆی ڕابكێشێت و بەشداری لە بۆنە و ڕێوڕەسمە دەوڵەتییەكان بكەن. لە شاری سنە سەرەڕای بانگەشەی ئۆرگان و ناوەندەكانی ڕژیم و ناوەندی دەنگ و رەنگی دەسەڵات لە شاری سنە نەیانتوانی سەرنجی جەماوەر بۆلای خۆیان ڕابكێشن و تەنیا توانییان كارمەندان و ئەندامانی ئۆرگان و ناوەندەكانی خۆیان بەرەو ئەو ستادیۆمەی كە بۆی دیاریكرابوو ڕابكێشن.
خەڵكی شاری سنە بە چوونیان بۆ دەشتی نەوەڕە، دەوروبەری سەڵواتاوا،ئاوییەر و باقی سەیرانگاكانی نزیك شاری سنە باشداریان لە بۆنە دەوڵەتییەكان نەكرد. بەڵكو بە پێچەوانەی ویستی ڕژیم بە بەدەستەوە گرتنی گوڵی سوور، هەڵكردنی ئاڵای سوور و خوێندنی سروودەكانی كۆمەڵە بەرەو ساڵی نوێی كوردی و نەورۆزی 2718 ڕۆیشتن. لەشاری سەقزیش سەرەڕای هەوڵەكانیان نەیانتوانی خەڵكانێكی زۆر بەرەو ئەو هۆڵەی كە دیاریكرابوو ببەن و كەمینەیەكی بچووك بەشدارییان تێدا كرد. لە شاری مەریوان لە ڕۆژانی پێش نەورۆز یەكەمین ڕێوڕەسمی نەورۆزی لە گوندی گوێزەكوێرە، هەسەناوڵە، دواتر لە سێف ژوورو و سێف خوارو بەڕێوە چوون و بە گوڵی سوور، جامانە و هێماكانی ڕەنگی سوور بەڕێوەچوون و ڕۆژی نەورۆزیش بە تەواوی بایكۆتی هەموو بۆنە و ڕێوڕەسمە دەوڵەتییەكان كراو خەڵكی بە گوڵی سوور و جامانەوە لە دەشتێك لە نێوان گوندەكانی ئاڵمانە، چۆڕ و نەنە ناسراو بە دەشتی چۆڕ و نەنە بە بەشداریی هەزاران كەس لە شارۆمەندانی مەریوانی بە جۆش و خورۆشێكی زۆرەوە بە گوتاری ڕوونی خۆیانەوە بەشداریان لە نەورۆز كرد. ئێوارەی نەورۆزیش وەك هەموو ساڵێك سەرەڕای میلیتاریزە بوونی شار لاوان درووشمەكانی مەرگ بەر دیكتاتۆر و بژی كۆمەڵەیان وتەوە. لە گەورەدێی نێی سەربەشاری مەریوانیش سەرەڕای هەبوونی زەبرو زەنگ و هێنانی هێزێكی زۆری سەركوتگەر لاوانی چاونەترسی نێ توانییان لە پێش چاوانی هێزەكانی ڕژیم ئاگری نەورۆز بكەنەوە و بە گوڵی سوور و جامانەوە لە مەیدانی سەرەكی ئەم گوندە بەرەو پیری نەورۆز بچن و بە گوڵی سوورەوە درووشمی بژی كاك فوئاد بڵێنەوە. لە شارەكانی پیرانشار، سیسێری سەردەشت، بانە و گوندی تەنگیسەر ڕێوڕەسمی تایبەت و ڕێكخراو بەڕێوە چوون كە توانییان ڕەسەنایەتی بۆنەی نەورۆز بسەلمێنن و هەم خاوەن گوتاری خۆیان بن كە باس لە مافخوراوی و بەشمەینەت بوونی كوردیان تێدا باسكرا.
نەورۆزی ئەم ساڵ هەم بۆ دەسەڵات و هەم بۆ ناوخۆی ماڵی كورد چەندین پەیام و  مسێجی سیاسی تێدا بوو:
یەكەم: ساڵانێكە كە نەتەوەكانی دیكەی ئێران بە شێوازی جیاجیا داوای ئازادی بە ئەسپایی یا ئازادی هێواشەكی دەكەن و لەماوەی مانگەكانی ڕابردوو لە شەقامی ئینقلابی تاران كچان و ژنانێك سەرپۆشی سپی خۆیان بە نیشانەی ناڕەزایەتی دەربڕین بە هەبوونی حیجابی زۆرەملێ لەسەر لادەبرد و بە بێ سەرپۆش لەسەر سەكۆیەك ڕادەوەستان و بەو شێوەیە ئەو پەیامەیان بە ڕژیم دەدا كە دژی حیجابی زۆرەملێن.
لە كوردستان كەسانێك ویستیان ئەو شێوازە لە خەباتكردن بهێننە كوردستان بەڵام هەر زوو كەوتنە بەر ڕەخنەی چالاكانی سیاسی بە تایبەت بەرەی چەپ و ئەوە بڵاو كرایەوە كە ژنانی كورد زیاتر لە 39 ساڵە لە دژی حیجابی زۆرەملێ ڕاسان و هاتنە ناو ڕیزەكانی كۆمەڵە و بەواتایەك ژنانی كورد هەر زوو لەوە گوزەریان كردووەووەك كولتوور و شارستانییەتی سەردەم بۆژنان شتێكی عەینیتر و لە زێهن تێپەڕی كردووە.
لە بۆنە نەورۆزییەكانی ساڵانی پێشەوە بگرە تا دەگاتە ئەم ساڵ ژنان و كچان بە لابردنی سەرپۆشەكانیان و كردنە بەری جلو بەرگی پێشمەرگانە بۆ جارێكی دیكە بەرهەم هێنەری ئەو كولتوورەن كە ژنانی كورد ناچنە ژێر ڕكێفی قەید و بەندەكانی ڕژیم و ئەوەی كە هەیە تەنیا بە زەبری هێزی سەركوت و هێزی پۆلیس و ئینتزامی و یاساكانی ڕژیمە ناچار كراون كە پێڕەوی لە سیاسەتەكانی ڕژیم بكەن. 
دوهەم:
بە لەبەرچاوگرتنی دۆخی سیاسی و ئەو قەیرانە ناوخۆییەی كە لە ئێران بوونی هەیە و بووە هۆی هەڵگیرسانی ناڕەزایەتییە بەرینەكانی مانگەكانی پێش، ترسی خەڵك لە ئەو هەیمەنە لەشكان نەهاتووەی كە رەژیم ساڵانێكە بانگەشەی بۆدەكات بەتەواوی تێكشاو، ئەو تێكشكانە بووە هۆی بەرز بوونەوەی ورەی جەماوەر و ئەمەیش رەنگدانەوەی بوو لە چۆنییەتی بەڕێوەبردنی رێوڕەسمەكانی نەورۆزی. هەروا بینیمان ئەمساڵ رەنگ و بۆنێكی سیاسی زیاتر بە بۆنەكانەوە دیار بوو.
وتنەوەی سروودگەلێك كە ساڵانی پێشتر وتنەوەیان ئەستەم و ئەوكات بڤەو و وەك تابۆ شكێن ناوی لێدەبرا ئەمساڵ لەبۆنەكاندا دیتمان كە لەلایەن هونەرمەندانەوە لە نێوان ئاپۆڕای جەماوەردا خوێندران و بووە هۆی شادی و بزواندنی هەستی سیاسی و نەتەوەیی بەشداربووان. لەوانە سروودی پەلكی داری شادی گشتین ئێوە هەرگیز نامرن كە كاتی خۆی بۆ رێبەری كاریزما كاك فوئاد موستەفاسوڵتانی نووسرابوو و لە لایەن هونەرمەندان كاك ناس و كاك نەجمەی غوڵامی خوێندرابوو، و سروودی دەلالۆ كە شاعێری مەزن شێركۆ بێكەس بۆ یادی هاوڕێ رێبەر د.جەعفەر شەفێعی نووسراوە ئاماژەی پێدەكرێت و بۆ جارێكی دیكە دەلالۆیان وەبیر كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان هێنایەوە.لە بەشێكی دیكەی شوێنەكانی كوردستان هونەرمەندان لە بەند و گۆرانیەكانیاندا باسیان لە پرسە چینایەتییەكان و باسی یەكسانی و ئازادی و دادپەروەری كرد كە كۆی گشتی ئەمانە دەتوانێت هەنگاوی باش بن. ئەمەیش خۆی دەتوانێت هەڵگری ئەو مەسێجانە بێت كە رژیم لە حاڵی پاشەكشە دایەو، ناتوانێت خۆی لە ژێر تەوژم و گوشاری جەماوەر رابگرێت.
سێهەم:
ئەم ساڵ بە هۆی چوونەوە سەرەوەی رێژەی ئێعدامەكان لە ئێران پێڕەوكردنی وەك سیاسەتێكی نەگۆڕ لە لایەن ڕژیمەوە زیاتر لە جاران ناڕەزایەتی لێكەوتەوە. پێكهاتنی كەمپەینی جیاجیا لە دژی ئێعدام و پاڵپشتیكردن لە كەمپەینی نا بۆ ئێعدامی هاوڕێ رامین حسەین پەناهی لە نەورۆزی ئەمساڵدا ڕەنگ و بۆنێكی بەخشیبووە بۆنەكان و نا ووتن بە ئێعدام و لەوانە ناڕەزایەتی دەربڕین بە ئێعدامی هاوڕێ ڕامین و پاڵپشتیكردن لە ناوبراو بە سووتاندنی تەنافی ئێعدام لە بەشێك لە بۆنە نەورۆزییەكان دەبێنراو ئەمە شتێكی نوێ بوو كە خۆی هەڵگری گوتارێكی نوێیە كە دەتوانێت رچەشكێنییەك بێت بۆ بۆنەكانی دیكە كە جەماوەر بتوانن ڕاشكاوانەتر باس لە ماف و داخوازییەكان خۆیان بكەن.  
لە كۆتاییدا دەتوانین بڵێن نەورۆزی ئەمساڵ نەورۆزێكی جیاواز بوو كە هەم باس لە مافە  سیاسی و چینایەتییەكان كراو ئەمەیش هەڵقوڵاوی ویست و داخوازی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستانە كە رەنگدانەوەی باشی بوو لە بۆنە نەورۆزییەكاندا. لێرەدا جێگای خۆیەتی دەست خۆشی و ماندوو نەبوونی لە هەموو چالاكانی مەدەنی،، چالاكانی سیاسی، هونەرمەندان، ڕێكخەران و بەڕێوەبەرانی رێوڕەسمەكانی تایبەت بە نەورۆز بكەین كە بەوپەڕی دڵسۆزی و لێهاتویی توانییان جۆش و خورۆشێكی تایبەت بە نەورۆزی ئەم ساڵ ببەخشەن.
بەهیوای ساڵێكی پڕ لەخۆشی و گەیشتن بە ئاوات و ئامانجە هاوبەشەكانمان كە ساڵانێكی زۆرە لە پێناویدا خەباتیان بۆ دەكەین.


PM:06:15:09/04/2018




ئه‌م بابه‌ته 255 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌