نووسینگەی نوێنەرایەتی كۆمەڵه له واشنگتن و بەهێزكردنی دەنگی رۆژهەڵات

خسرەو ئەڵماسی

شاری واشنگتن دی سی شاری شهڕ و ململانێی ئهجێنداكانه. ههر وڵاتێكی بیانی و رێكخراوێكی سیاسی و دامهزراوهیهكی ئابووری و زانستی، چ بیانی وچ ناوخۆیی، هه‌‌وڵ دهدات لهم شارهدا بوونێكی كاریگهری ههبێت. ههبوونێكی كاریگهر خۆی له دهسهڵات و دهستڕۆیشتوویی ئهو لایهنه له ناو ناوهندهكانی دروستكردن و جێبهجێكردنی بڕیار و دامهزراوه هزرییهكان و دهزگاكانی راگهیاندن دهردهخات.

كۆنگرهی ئهمریكا ناوهندی دروستكردنی بڕیار له رێگهی پرۆژه یاسا و پهسندكردنی یاساكانه و له دوو بهش پێك هاتووه: ئهنجومهنی نوێنهران و مهجلیسی پیران یان سێنا. ههر دوو دامهزراوهكه كۆمهلێك لێژنه و كۆمیتهی تایبهتیان ههیه وهك كاروباری دهرهوه یان سیاسهتی دهرهوه و زانیاری و هتد. له ههموو ئهو لێژنانه ههم ئهندامی كۆماری ههیه و ههم ئهندامی دیمۆكڕات، بهڵام به پێی زۆرایهتی پارتهكان، رێژهی دهسهڵات دابهش دهكرێت. بۆ وێنه له ئێستادا، دێمۆكڕاتهكان له ئهنجومهنی نوێنهران زۆرینهن و سهرۆكایهتی زۆربهی لێژنهكان دهكهن و بڕیار به دهست خۆیانه، بهڵام له مهجلیسی پیران یان سێنا، زۆرینه لای كۆماریخوازهكانه و سهرۆكایهتی زۆربهی لێژنه گرنگهكان لای خۆیان و بڕیار به دهست خۆیانه.

ئیدارهی ئهمریكا وهك دهسهڵاتی جێبهجێكار، له سهرۆك و وهزارهتهكان پێكهاتووه و بۆ وڵاتانی بیانی و رێكخراه سیاسییهكان، گرنگه بتوانن پهیوهندییهكی دۆستانه لهگهڵ دهسهڵاتی جێبهجێكار به گشتی و وهزارهتهكانی دهرهوه و بهرگری و ئهنجومهنی ئاسایشی نیشتمانی به تایبهتی دروست بكهن. ههڵبهت رادهی نیزیكایهتی ئهو پهیوهندییهش دهگهڕێتهوه سهر ئهوهی كام پارتی سیاسی سهرۆكایهتی ئهمریكا دهكات. بۆ نموونه، له سهردهمی باراك ئۆبامای دیمۆكڕات، كۆماری ئیسلامی ئێران توانیبووی پهیوهندییهكی بههێز لهگهڵ ئیدارهی ئهمریكا دروست بكات و به پێچهوانهوه، وڵاتانی عهرهبی و ئیسرائیل دهسهڵات و دهسترۆیشتوویان كهم بوو، بهڵام له سهردهمی تڕامپی كۆماریخواز، هاوكێشهكه پێچهوانه بۆتهوه و كۆماری ئیسلامی هیچ دهسهڵاتێكی له سهر ئیداره نییه و به پێچهوانهوه، وڵاتانی عهرهبی و ئیسرائیل دۆست و هاوپهیمانێكی گرنگیان له كۆشكی سپی ههیه.

تهنیا له شاری واشنگتن نیزیكهی چوار سهت دامهزراوهی هزری یان ناوهندی توێژینهوهیی ههن كه له سهر بابهت و ناوچهی جۆراوجۆر توێژینهوه دهكهن و ئهنجامی توێژینهوهكانیان به شێوهی وتراو له چوارچێوهی كۆنفڕانس و كۆبوونهوه و سێمینار یان به نووسراو له گۆڤار و رۆژنامهكان بڵاو دهكهنهوه یان خود له سهر داواكاری لایهنێك، به نهێنی له سهر بابهتێكی تایبهت لێكۆڵینهوه دهكهن و دهرهنجامهكهی پێشكهشی لایهنی داواكار دهكهن. زۆربهی ئهو ناوهندانه له رووی سیاسییهوه سهر به پارتێكی سیاسی ئهمریكین؛ واته یان لیبڕاڵن و سهر به دیمۆكڕاتهكانن یان خود كۆنهپارێز و كۆنسێرڤاتیڤن و سهر به كۆماریخوازهكانن. ههندێك ناوهندیش ههن سهر به هیچ یهك لهو پارتانه نین و سهربهخۆیانه كار و چالاكی دهكهن.

میدیاكانی ئهمریكاش نه تهنیا سهرچاوهی ههواڵ و شیكارین و بینهر و خوێنهری زۆریان ههیه، بهڵكوو له دروستكردنی رای گشتی، رۆڵی كاریگهر دهگێڕن. زۆربهی میدیا و رۆژنامه بهناوبانگهكان له سهر ئاستی جیهانی وهك سی ئێن ئێن سهر به لیبڕاڵهكانن، ئهگهر چی تۆڕی فۆكس نیوزی سهر به كۆمایخوازهكان، زیاترین بینهری ههیه.

پێویسته ئاماژه بهو خاڵه بدرێت كه لاوازی و كهمبوونهوهی دهسهڵات لهگهڵ لایهنێك لهو لایهنانهی سهرهوه لهوانهیه كاریگهری راستهخۆ نهكاته سهر پهیوهندییهكان لهگهڵ لایهنهكانی دیكه. بۆ نموونه، كۆماری ئیسلامی ئێران دهسترۆیشتوویی له سهر ئیدارهی تڕامپ لهوپهڕی لاوازی دایه، بهڵام هێشتاش دۆستایهتی و كارتێكهری له سهر ههندێك له ناوهندهكانی توێژینهوه و میدیا و ئهندامانی كۆنگره ههیه. ههمان شت بۆ ههموو وڵات و رێكخراو و دامهزراوهیهكی ئابووری دیكهش راسته.

راستییهكی كه دهبێت لێرهدا ئاماژەی پێبدرێت، سیستهم و میكانیزمی كاركردنه له بواری دیپڵۆماسی و دروستكردنی تۆڕی پهیوهندی له شاری واشنگتن. وهك ههموو سێكتهرێكی دیكهی ئابووری، ئهم بهشهش یاسای تایبهتی خۆی ههیه و جۆرێك له دروستكردنی دهرفهتی كاری پێوه دیاره. ههموو وڵات و پارتێكی بیانی كه دهیهوێت له واشنگتن كاری دیپڵۆماسی بكات، له رێگهی لۆبییهوه ئهو كاره دهكات. لۆبیكار بهو كهسانه دهڵێن كه پهیوهندی باشیان لهگهڵ چوار لایهنهكه‌‌ی باسمان كرد ههیه و دهتوانن له دروستكردنی تۆڕێكی پهیوهندی تۆكمه یارمهتیدهر بن. زۆربهی لۆبیكاران، كهسانێكن كه پێشتر پۆستێكی حكومییان ههبووه و به پێی یاسا لهو پهیوهندییانهی لهو ماوهیه دروستیان كردووه بۆ كاری لۆبیكردن كهڵك وهردهگرن. شهقامی كهی له واشنگتن به شهقامی لۆبیكاران ناسراوه و ههر دهوڵهت و رێكخراوێكی بیانی و دامهزراوهیهكی ئابووریی ناوخۆیی ههوڵ دهدات له رێگهی لۆبیكارانی شهقامی كهی، ئهجێندای خۆی بهرێته پێشهوه و كاری بۆ بكات. ههروهها گرنگه ئهوهش بوترێت، كاری لۆبیكردن كۆتاییهاتنی نییه و بهردهوام پێویسته لۆبیت ههبێت بۆ پێشبردنی كارو بارهكانت. بۆ نموونه، دهوڵهتی ئیسرائیڵ كه نیزیكترین هاوپهیمانی ئهمریكایه و پهیوهندییهكی توندوتۆڵی لهگهڵ ناوهندهكانی هزر و بڕیار و میدیا ههیه، بهڵام هێشتاش به بهردهوامی لۆبی به كرێ دهگرێت و لۆبی دهكات بۆ پێشخستنی ئهجێنداكهی. ههمان شت بۆ وڵاتانی عهرهبیش دروسته و به تهواوهتی ههست به دهسهڵات و كاریگهری وڵاتانی كهنداو له واشنگتن دهكرێت.

كورد به گشتی یهكێك لهو كاراكتهرانهیه كه تازه فێری لۆبیكردن و میكانیزمی كاركردن له واشنگتن بووه و له سهرهتاكاندایه. نوێنهرایهتی حكومهتی ههرێمی كوردستان له واشنگتن، بهردهوام لۆبیكاری ههیه و به سهدان ههزار دۆلار بوودجهی ساڵانهی بۆ كاری لۆبی تهرخان كردووه و لهو رێگهیهوه ههوڵی داوه سیاسهت و دهنگی حكومهتی ههرێمی كوردستان بههێز بكات و پهیوندییهكی تۆكمه لهگهڵ ناوهندهكانی بڕیار و میدیا و توێژینهوه دروست بكات. به پێی بهڵگهنامه رهسمییهكان، كوردی باشوور تا ئاستێكی باش سهركهوتوو بووه، بهڵام كاری زۆریش ماوه و وهك ئاماژەمان پێدا، كاری لۆبیكردن كۆتایی بۆ نییه. كوردهكانی رۆژاواش لهم دوایانهدا نووسینگهیهكی نوێنهرایهتییان له واشنگتن كردووەتهوه و لۆبی دهكهن. باكووریش لێره له واشنگتن نوێنهر و نووسینگهی ههدهپهیان ههیه، بهڵام زۆر سهركهوتوو و به دهسهڵات نین.

له رێكخراوه سیاسییهكانی رۆژههڵات، تهنیا كۆمهڵه به شێوهی فهرمی نووسینگهی نوێنهرایهتی ههیه و ماوهی نزیكهی دوو ساڵه له ڕێگهی لۆبییهوه كار و چالاكی دهكات. تیمی دۆستان و ئهندامانی كۆمهڵه له واشنگتن، دوای توێژینهوه و لێكۆڵینهوهی ورد، دهرهنجامی كارهكهیان لهگهڵ سهركردایهتی كۆمهڵه هێنایه بهر باس، و گرنگی و پێویستی كاركردن به میكانیزمی باو له شاری واشنگتن جهختی له سهر كرایهوه و بڕیاری له سهر درا. وهك ههمیشه حیزبی كۆمهڵه، وهك رێكخراوێكی پێشهنگ و مۆدێڕن، ههوڵ دهدات بهرپرسیارانه بهردی بناخهی پهیوهندییهكی تۆكمه و دروست له سهر بنهمای بهرژەوهندی دوو لایهنه دابنێت و له تهنیشت پهیامی گشتی كورد، ببێته دهنگێكی بههێز بۆ رۆژههڵات.

ئهگهرچی كۆمهڵه له سهرهتاكانی كاركردندایه، بهڵام به تێگهیشتن له سیستم و میكانیزمی كاركردن و به ههبوونی تیمێكی شارهزا و تایبهت، دهتوانێت دیمهنی سیاسهت ودیپڵۆماسی و پهیوهندییهكانی ڕۆژههڵات و ئێران له بهرژەوهندی كورد و گهلانی دیكهی ئێران بگۆڕێت. تیمی كۆمهڵه دهتوانێت ببێته دهنگێكی بههێز و به شێوهیهكی مۆدێڕن و پیشهییانه و سهردهمیانه، ئاستی دیپڵۆماسی و پهیوهندییهكانی رۆژههڵات بهرێته قۆناغێكی دیكهوه و له ئهگهری ههر جۆره ئاڵوگۆڕێك، ببێته دهنگێكی سهرهكی و كاریگهر.

به كردنهوهی نووسینگهی نوێنهرایهتی كۆمهڵه له واشنگتن، كوردی ڕۆژههڵات چیتر له دوورهوه سهیری ڕووداوهكان ناكات و چاوهڕێی گۆڕانكاری ناكات، بهڵكوو له دروستكردنی بڕیاردا دهنگ و ڕۆڵ و كاریگهری دهبێت. تیمی كۆمهڵه به باشی و به دروستی له‌‌ سهر ههر سێ ئاستی كوردی، ئیتنیكی و ئێرانی كار دهكات و ههوڵ دهدات له بهرژەوهندی كورد و گهلانی دیكهی ئێران ببێته نوێنهر و دهنگی ئهو ئێرانه نۆرماڵهی ئهمریكا به شوێنیدا دهگهڕێت و تا ئێستا بۆی نهدۆزراوهتهوه. كۆمهڵه ههوڵ دهدات رۆڵی سهرهكی و ڕێبهرایهتی بگێڕێت له بهدیهێنانی سسیستهمێكی فێدڕاڵ و دێمۆكڕاتیك كه تیایدا گهلانی ئێران به گشتی و كورد به تایبهتی ئیدارهی ناوچهی خۆیان بكهن و به ئازادی و ئاسوودهیی تیایدا بژین. دهنگی كۆمهڵه دهنگێكی پیشهیی و بهرپرسیار دهبێت و به ئهجێندایهكی رۆژههڵات تهوهرهوه، سهركردایهتی ههر گۆڕانكارییهك دهكات كه له داهاتوودا له ئێران و ڕۆژههڵات دێنه ئاراوه. تیمی كۆمهڵه بهردهوام و ماندوونهناسانه، له ههوڵی بهرینتركردنی تۆڕی پهیوهندییهكانیدایه وهیچ بهربهست و هێرشێكی سایبێری و ناسایبێری كۆڵی پێ نادات و له نركهی ناخات. كۆمهڵه به وزه و وره و ئامادهیی تهواوهوه هاتۆته گۆڕهپانی ململانێكهوه و ئامانجی بردنهوهی زۆرهملانێكهیه.


PM:03:35:03/09/2020




ئه‌م بابه‌ته 85 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌