دەوری ژنان لە ئێستا و داهاتووی بزووتنەوە كۆمەڵایەتییەكاندا

كەوسەر فەتاحی

لە بزووتنەوەی ناڕەزایەتیی خەڵكی ئێران لە مانگی بەفرانباری ساڵی 1396ی هەتاویدا بە هەڵسەنگاندنی بەستێنەكانی سەرهەڵدان و خوێندنەوەی درووشم و چۆنیەتیی كاردانەوەكەی، بە ڕوونی پەیامی وشك بوونی ڕەگەكانی ڕوحانییەت  و حاكمییەتی ئایینی بە پانتاییەكی بێ وێنە لە سەرتاسەری ئێران بیسترا.  هەموو مەرزەكانی حاكمییەتی كۆماری ئیسلامیی تێپەڕاند و بوو بە بزووتنەوەیەكی ڕادیكاڵ و سێكۆلار كە چیدیكە كۆماری ئیسلامی لە هیچ قەبارە و شێوەیەكدا نە بناژۆخواز و نە ڕێفۆرمخوازی هاوتەریب لەگەڵ ئامانجەكانی خۆی نەدەدیت بەڵكوو خاوەندارییەتی لایەنێكی سێهەمی دەكرد كە مانەوەی مەرجدار بوو بە گۆڕینی بنەڕەتیی كۆماری ئیسلامی و لە بەرانبەردا  ئاكامی گەیشتن بە ویستەكانی زۆرتر پێوەندیدار بە گوزەران و ژیانی ڕۆژانەی خەڵك و هەنگاو بە هەنگاو دامزراندنی حاكمییەتێكی بەتایبەتی سێكۆلار و پێبەند بە ئازادییە تاكە كەسییەكان بوو.
ئەگەر بەشداریی ژنان لە ئەم قۆناغەوە بە ووشیاریی سیاسی و جنسییەتی، ڕێبەری و سەردەمدارییەتیی حەرەكەتە ئێعترازییەكان، خواستی ڕوون و داواكاریی یەكسانیخوازانە بێت ئەوە لە داهاتوشدا و لە ئەگەری سەركەوتنی ئەو بزووتنەوەدا، كە من بە دووری نازانم ئەوە هیچ هێزێك ناتوانێت ژنان بخاتەوە پەراوێز یان لە خۆشبینانەترین حاڵەتیدا ڕادەی گرینگیی چەند پلە دابەزێنێت من پێموایە تەنانەت دووپات كردنەوەی درووشمی بە ناوەرۆك مافخوازی ژنان دەتوانێت خشتەكانی سەرەكیی بینای دادپەروەری و یەكسانی خوازی بێت لە داهاتوودا.
بۆ پێناسەی ڕۆڵی ژنان لە خۆپیشاندانەكانی ئەم دواییانەی خەڵكی ئێران پێویستە بەستێنەكانی سەرهەڵدانی بزووتنەوە ئێعترازییەكی خەڵكی ئێران لە بەفرانباری ئەمساڵدا دیاری بكرێن. ڕۆژی 7ی بەفرانباری ساڵی 1396 لە شاری مەشهەد و چەند شارێكی دیكە خۆپیشاندانێك وەڕێكەوت، ئەم خۆپیشاندانانە بەرهەمی هەموو وردە كۆبوونەوەكان و ناڕەزایەتییەكانی ئەم دواییانەی خەڵك بوون بە گرانی، بێكاری و هتد... زۆرتر و بزوێنەرترینی ئەم ناڕەزایەتییانە گەندەڵیی دارایی و  بارودۆخی خراپی ئابووری بوو لە ئێران و بە كشانەوە یەك لە دوای یەكەكانی ڕوحانی وەك مژدەبەخشی چارەسەری ئەو كێشانە و ڕێكەوتنی زیاتر لەگەڵ سپا و باڵی بناژۆخواز، بڵاو بوونەوەی هەواڵی گرانیی بەنزین و چوونە سەرێی هەڵاوسان، دانانی یەكێك لە سەیر و سەمەرترین بودجەكانی دەوڵەت كە بودجەی 97 بوو و لە بنەڕەتدا هیچ دڵخۆشییەكی بۆ چارەسەریی قەیرانی ئابووری لە چەنتەدا نەبوو، ڕووبەڕوو بوونەوە و بە بۆنبەست گەیشتنی چەند قەیرانی گەورە وەك قەیرانی بێ ئاوی، ژینگە، سندووقی بازنشەستگی، سیستمی بانكیی ئێران، بودجە، بێكاری، ناكارامەیی ئێران لە مودیریەتی ڕووداوی بوومەلەرزە و كرماشان و دەوروبەری، بڕیاری ڕاگرتنی یارانەی بەشێكی بەرچاو لە خەڵكی ئێران، بڕیاری زیاد كردنی سێ هێندەی پوڵی هاتووچۆكانی سنوور لە بەهاری داهاتوودا و... هیوای خەڵكیان بە ئاڵوگۆڕێكی سەرەتایی لە ناو ئەو چوارچێوەیەدا بنبڕ كرد. پتر لە 70 شاری ئێران، یان بە واتایەكی دیكە لە هەموو پارێزگاكانی ئێران ئەو خۆپیشاندانە ئێعترازییانە هاتنە ئاراوە و پەرەیان سەند. ئەگەرچی ئەم ئێعترازە لە باری ڕێژەی خۆپیشاندەران ناگاتە ڕێژەی بەشداربووانی خۆپیشاندانەكانی ساڵی 88 كە لە تاران و چەند شاری گەورە ڕوویاندا و زیاتر لە سێ میلیون نەفەر ڕژانە سەر شەقامەكان. بەڵام ئەم ئێعترازە نوێیە لە بواری بردنە ژێر پرسیاری هەموو بنەماكانی سیستم بێوێنە بوو بە درێژایی تەمەنی كۆماری ئیسلامی لە 38 ساڵی ڕابردوودا.
بە شێوەی گشتی ئەم بزووتنەوە ڕێكخراو و خاوەنی ڕێبەریی یەكە نەبوو. بە هەمان شیوە بەشداریی ژنانیش ئەگەرچی بە دڵنیاییەوە قابلی ڕەدكردنەوە نییە  بەڵام سازماندراو نەبوو و ئەوە ڕەنگە یەكێك لە سەرەكیترین ڕەخنەكانی چالاكانی ژنان لە بزووتنەوەی ژنان بێت و هاوكات بە جۆرێك هەمان بنەما لە ڕێكخراو نەبوونی ژنان لە بزوتنەوەی گەورەی خەڵكی ئێران وڵامدەرەوەی ئەو ڕەخنەیە بێت كە بۆ ژنان بە درووشم و ویستی خۆیان نەهاتنە ناو بزووتنەوەكە ئەگەرچی نیشانەكانی ئەو جۆرە لە خواستیش كەمڕەنگ نەبوو لەم بززوتنەوەدا. ئێمە شایەتی ئەوە بووین كە بە بەرەو پێشچوونی ناڕەزایەتییەكان بزووتنەوەكە ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ لەگەڵ گەورە كردنەوەی پانتایی جوگرافیایی خۆی بەرەو ئەوە دەڕۆیشت كە پلە پلە سازماندراوتر، ڕادیكاڵتر و لە كۆتاییدا لەگەڵ ویستی ڕووخانی كۆماری ئیسلامی بە هەموو شاخە و ڕەنگەكانییەوە ویست و داخوازیی سێنفیتر و عەینیتر بێنێتە مەیدانی موبارزەوە. ژنان وەك هێزێكی جیا نەكراوە لە بزووتنەوەكانی ئێران لەم دوایین بزووتنەوە ئێعترازیەشدا بەشدار و هاندەر بوون. دوو پوستێری هێمایینی ئەو ئێعترازانە لە سەرتاسەری جیهان پوستێری دو ژنی ناو ناڕەزایەتییەكان بوون. زۆربەی فیلم و دیكۆمێنتەكانی ناڕەزایەتییەكان لە شار و شارۆچكەكانی ئێران لە لایەن ژنانەوە تۆمار كرابوون و یان زۆرێك لە ژنان لە ناو فیلمەكاندا شەهادەتی ئەوەیان دەدا كە لیدەر و سازماندەری خەڵك بوون و ورەیان بە خەڵك دەدا و بەرەنگاری هێزە ئینتزامییەكانی كۆماری ئیسلامی دەبوون. ماوەیەك پێشووتریش لە میانەی گردبوونەوە و ناڕەزایەتییە جەماوەریەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات لە مەسەلەی پشتگیریی گستپرسیی باشوور تا یارمەتیی لێقەوماوانی بوومەلەرزەكەی كرماشان و ناڕەزایەتی بە كوشتنی كۆلبەران بە هەمان شێوە ژنان هاوتەریب لەگەڵ پیاوان نەك بەشدار بوون بەڵكوو زۆربەی جار سازماندەر و دەستپێشخەر بوون.
درووشمەكانی ناڕەزایەتییەكانی ئەم دواییانەی ئێران درووشمی سیاسیی زۆرتر بە بنەمایەكی ڕەخنەگرانە و لێبڕاوانە بە نیسبەت ڕژیمەوە  بوو. سەرچاوەی ئەو درووشمانەش بە زۆری ناڕەزایەتی بە بارودۆخی ئابووری بوو. لە هەمان حاڵدا درووشمێكی تایبەت بە قەیرانەكانی بزووتنەوەی ژنان لە هیچكام لە ناڕەزایەتییەكاندا نەبیسترا. یەكێك لە هۆكارەكانی دەتوانێت ئەوە بێت كە لە بارودۆخی ئێستای ئابووریی خەڵك، ژن و پیاو بە قەد یەك لە ژێر گوشاری ئابووریدان. ئەوەی بەرچاوە ئەوەیە كە لەم قۆناغە لە ناڕەزایەتییەكان خواستی هەنووكەیی ئابووری و هاوئاهەنگ بوونی ژنان لەگەڵ باقیی بزووتنەوەكە ئامانجی ژنان بووە و بۆیە درووشمەكان جیا لەو درووشمانە نەبوون كە تایبەت بەو دۆخەی ئێستای ئێران و قەیرانی ئابوورییە بوون.
لە لایەكی دیكەوە گوشاری لە ڕادەبەدەری كۆمار ئیسلامی لە ساڵانی ڕابردوو بۆ سەر چالاكانی ژنان و ئەمنییەتی كردنی هەموو جۆرە چالاكی و كەمپەینێك، هێزی بزوێنەر و سەركەشی ژنانی بە ڕواڵەت ڕام و تا ڕادەیەك كۆنترۆڵ كردووە. ئەو گوشارانە لە نێوان چالاكانی ژنان ئەگەرچی بەشداریی چالاكانەی ژنانی خستووەتە ژێر كاریگەریەوە بەڵام نەیتوانیوە لە جووڵەیان بخات و لە ناڕەزایەتییەكانی ئەم دواییانەشدا ژنان بە مێتۆدی جیاوازتر و بە كاڤێری تازەوە بەشێك بوون لە جووڵە گەورەكەی خەڵك. لە لایەكی دیكەوە ئەگەرچی تاكتیكی بزوتنەوەی ژنان لە بارودۆخی ئێستادا جێی تێڕامانە بەڵام هاوكات بزووتنەوەی ژنان بۆ سازماندانی خواستەكانی ژنان لە دڵی كۆمەڵگادا، پێویستی بە داڕشتنی ستراتیژێكی نوێ و كاریگەرە بۆ ئەوەی بتوانێت لەو بارودۆخە و هەل و مەرجی ئاوادا بە قازانجی خواستەكانی ژنان كەڵك وەربگرێت.
زۆرێك لە لێكۆڵەران و ڕەخنەگران، بزووتنەوەی بەفرانباری ساڵی 1396یان لەگەڵ بزووتنەوەی سەوز لە ساڵی 1388 هەڵسەنگاندووە و خستوویانەتە بەر لێكۆڵینەوە. ئەو هەڵسەنگاندنە بە نیسبەت ڕۆڵی ژنان لەم دوو دەورە جیاوازە هەڵگری چەند پرسی جێگەی سەرنجن. بزووتنەوەی 88 بزووتنەوەی چینی میانەی كۆمەڵگا بوو و زۆرتر لە شارە گەورەكان روویان دا، ئەوە لە كاتێكدایە كە بزووتنەوەی 96 لە نێوان چینی زەحمەتكێشی كۆمەڵگا و چینی كرێكار بوو و لە بواری پانتایی جوگرافیاییەوە لە زۆربەی ئوستانەكان و شارەكانی پەراوێزییەكان و پەناو پەسیوانی ئێران ڕوویان دا. ئەم لێكدانەوانە لە ڕوانگەی ژنانەوە چەند ڕاستیی گرینگ دەخەنە ڕوو، یەكێك لەوانە ئەوەیە كە لە وڵامی ڕەخنەی هەندێك لە چالاكان بە كەم بوونی ڕێژەی ژنان لە ناڕەزایەتییەكانی ئەم دواییانە نابێت ئەوەمان لە بیر بچێت كە یەكەم لە شار و شارۆچكە دوورەكانی ئێران ژنان بە نیسبەتی چكۆلە بوونی شوێنی ژیانیان، بە هەمان ڕێژە لە ژێر گوشاری كامێرا و وەدەر كەوتن دان. زۆرێك لە دێكۆمێنتەكان بە دەستی ژنانێك كە خۆیان لە كەوتنە بەر كامێرا دەشاردەوە تۆمار كراوە دەنگی ژنانە و لێدوان بە دەنگی ژنانە لە پشتی كامێراكان و لە پشت سەحنەی ئەو ناڕەزایەتییانە تۆمار كراون. پرسێكی دیكە لە بزووتنەوەی 96دا ئەوە بوو كە زۆربەی ناڕەزایەتییەكان لە كاتی تاریك بوون و لە كۆتایی ڕۆژ دا بەڕێوە دەچوون كە ئەوەش خۆی دەتوانێت یەكێك لە هۆكارەكانی پێش گرتن بە بەشداریی ژنان بێت. ئەوەی دەوترێت بە نیسبەتی 88 ژنان كەمڕەنگتر بەشدار بوون هەموو ئەو هۆكارانە دەتوانن بەشێك بن لە كاریگەریی بێ ئەملاولا بەڵام بە هەموو ئەو فشارانە و بە ناسینی ئەو بەستەرانەوە كە بزووتنەوەكە تێیاندا خوڵقا، بەم حاڵەشەوە من قارەمانانی سەرەكیی مەیدانەكانی خەبات و ناڕەزایەتییەكان لە بزووتنەوەی گرانیدا بە بێ ڕاوەستان بە ژنان دەزانم و بەشداریی ئەوان بە هەند وەردەگرم. لەو فەزایە لە چالاكی و لە پەنای ئەو خوێندنەوەیە سەرەڕای رێزلێنان لە چكۆلەترین جوڵەی چالاكانی ژنان لە ناوەوە بێ كەم و كۆڕی نازانم و پێموایە ئەگەر لە ئێستادا بزووتنەوەی ژنان ئامادەی قوربانیدانی لەوە زیاتر نەبێت و بە شوێن داڕشتنی ستراتیژی تایبەت بە پرس و حاڵەتە جیاوازەكان نەبێت ئەوە لە داهاتووی هەر گۆڕانگارییەكی سیاسی و بنەڕەتی لە ئێران دا ئەگەر بە تەواوی فەرامۆش نەكرێت لانیكەم ناتوانێت پێگەی شیاوی خۆی بەدەست بێنێت.
لە كوردستانی ڕۆژهەڵات  بە هۆی ئامادەیی مێژوویەكی چەندین ساڵە لە بەشداریی سیستماتیك و سازماندراوی ژنان لە گۆرەپانی سیاسی و خەباتكارانە بە هۆی حزووری حیزبی سیاسی و مۆدێرن، پرسی بزووتنەوەی ژنان دەتوانێت زۆر لەوە سازماندراوتر و ڕێكخراوتر بێت. نەتەوەی كورد ماوەیەكی زۆرە ئامادەیی ژنی لە مەیدانی خەبات و تێكۆشاندا بە پێویست زانیوە و خەباتێكی هاوتەریبی ژنان و پیاوان لە قالبی حیزبی سیاسیدا لە كوردستان لانیكەم لە ناو كۆمەڵەدا ساڵەهایە درێژەی هەیە.


PM:10:06:10/02/2018




ئه‌م بابه‌ته 545 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌