كوردستانی ڕۆژهەڵات لە ساڵی ٢٠١٧ دا

ئا: سۆران ئازەربار

ساڵی ٢٠١٧ەش وەك ساڵانی ڕابردوو كۆمەڵێك ڕووداوی گرینگی سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە ساڵانێكە مەیدانی كێشە و ململانێی هێزەكانی ناوچەكە و دوو ڕەوتی كۆنەپەرەستی ئایینییە، هاتەئاراوە كە هەندێك لەم ڕووداوانە ڕاستەوخۆ كاریگەریی خۆیان لەسەر كوردستانی ڕۆژهەڵاتیش داناوە و كوردی ڕۆژهەڵات لە زۆرێك لەم ڕووداوانەدا وەك دەرفەتێك بۆ زیندووڕاگرتنی بزووتنەوەكەی كەڵكی وەرگرتووە.
لێرەدا هەوڵ دەدەین بە كورتی چاوێك بخشێنین بەو ڕووداوە سیاسیانەی كە لە یەك ساڵی ڕابردوودا لە كوردستانی ڕۆژهەڵات ڕوویانداوە.
بە ڕەواڵی ساڵانی ڕابردوو ساڵی ٢٠١٧ەش ساڵێكی پڕ لە نەهامەتی بوو بۆ چالاكانی بوارە جۆراوجۆرەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات؛ هەر لە یەكەم ڕۆژی دەستپێكردنی ساڵی ٢٠١٧ی زایینیەوە سەرلەنوێ گوشارەكان بۆسەر چالاكانی سیاسی، كرێكاری، مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان و هەروەها كۆڵبەران و كاسبكاران لە شارەكانی كوردستان دەستی پێكردەوە و جارێكیتر ناوەندە ئەمنیەتییەكانی كۆماری ئیسلامی بوونەوە دێوەزمەی گیانی چین و توێژە جۆراوجۆرەكانی خەڵكی كوردستان؛ شەپۆلی بەرینی دەستبەسەر كردنی چالاكانی مەدەنی و سیاسی و كەمایەتییە ئایینییەكانی كوردستان وەك بەهاییەكان، قەدەغەكردنی كۆڵبەری و كوشتن و برینداركردنی بێڕەحمانەی كۆڵبەران و كاسبكاران لە سنوورەكانی كوردستان و ئیعدامی بە كۆمەڵی زیندانیانی كورد لە زیندان و گرتووخانەكانی كۆماری ئیسلامی پەڵەیەكی ڕەشیتری بە ناوچاوانی نگریسی ئەم ڕژیمە كۆنەپەرەستەوەیە لە ساڵی ڕابردوودا.
ئەمانە لە لایەك و لە لایەكیتریشەوە پەرەسەندنی ڕێژەی بێكاری، پەرەسەندنی پەراوێزنشینی لە كوردستان، داخستنی دەیان كارگە و كارخانە و دەركردنی هەزاران كرێكاری كورد لەسەر كارەكانیان، دواكەوتنی حەقدەستی كرێكاران، بەتاڵانبردنی سەرچاوە ژێرزەوی و ئاسەوارە مێژووییەكانی كوردستان لەلایەن مۆرەكانی سەر بە سپای پاسداران، داخستنی سنوورەكان و مانۆڕە بەردەوامەكانی سپای پاسداران لە شارەكانی كوردستان، ئاگرتێبەردانی دارستانەكان لەلایەن هێزەكانی ڕژیمەوە، تەقینەوەی مینە پوچەڵنەكراوەكانی سەردەمی شەڕی هەشت ساڵەی ئێران و عێراق تا پێشگرتن لە بەڕێوەچوونی كۆنسێرتە هونەرییەكان، بەشێكیتر لەم ڕووداوە جۆراوجۆرەكانی ساڵی ڕابردووی زایینین لە كوردستانی ڕۆژهەڵات.
لە پەراوێزی ئەم ڕووداوانەشدا دەیان ناڕەزایەتی گەورە و بچووكی دیكە وەك دامەزراندنی كەمپەینی پێشگرتن لە بەڕێوەچوونی سزای ئیعدام لەلایەن ژمارەیەك لە چالاكانی مەدەنیەوە، ناڕەزایەتی كرێكاران بۆ وەرگرتنی حەقدەستە دواكەوتووەكانیان، ناڕەزایەتی خەڵك دژی لە ناوبردنی سەیرانگا و شوێنەوارە مێژووییەكان و... بە شێوەیەك كە چەندین جار تێكهەڵچوون لە نێوان خەڵك و هێزەكانی ڕژیم هاتۆتە ئاراوە، بەڕێوەچووە، كە وەك نموونە دەكرێ ئیشارە بە ناڕەزایەتیی خەڵكی شاری مەریوان دژ بە گواستنەوەی شوێنی ڕشتنی زبڵی ناو شار بۆ سەیرانگای كانی سماقان، ناڕەزایەتی خەڵكی شاری بۆكان بە دۆخی خراپی ڕێگاوبان و كۆبوونەوە لە بەردەم شارەوانیی ئەو شارە، ناڕەزایەتیی كرێكارانی كورد لە زۆربەی كارگە و كارخانەكان، ناڕەزایەتیی خەڵكی شارەكانی سەرپێڵ زەهاو، سەردەشت و ڕوانسەر بۆ پشتیوانی لە كۆڵبەران و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ هێزەكانی ڕژیم لە شەقامەكانی شار، بەڕێوەبردنی كۆڕی ڕێزگرتن لە كۆڵبەرانی شەهید لە لەیلاخ، سەردەشت و چەند شارێكیتری كوردستان و مەحكووم كردنی ئەم كردەوە نامرۆڤانەیەی كۆماری ئیسلامی، هێرشی هێزەكانی شارەوانیی شاری سنە بۆ سەر دەستفرۆشانی ئەو شارە و ناڕەزایەتیی خەڵك بەم هەڵسوكەوتەی هێزەكانی ڕژیم، ناڕەزایەتیی شۆفێر تاكسییەكانی كوردستان بە ناكارایی بەرپرسانی ئیتحادیەی تاكسیڕانی، ناڕەزایەتی خەڵكی ورمێ بە دەستدرێژیی كارمەندێكی مەدرەسەی شۆهەدا بۆ سەر كچێكی مێرمنداڵی ئەو شارە، ناڕەزایەتی كرێكارانی شارەوانی لە زۆربەی شارەكانی كوردستان بۆ وەرگرتنی حەقدەستە دواكەوتووەكانیان و دەیان ناڕەزایەتیتری لەم شێوەیە.
بەڵام گرینگترین ڕووداوە سیاسییەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات لە ساڵی ٢٠١٧دا كامانەن؟
 لەگەڵ هاتنی نەورۆز و نوێ بوونەوەی ساڵی نوێی هەتاوی، سەرەڕای درووستكردنی كەشێكی ئەمنیەتی بۆ ترسان و تۆقاندنی خەڵك لەلایەن كۆماری ئیسلامیەوە، خەڵكی زۆرێك لە شار و گوندەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات بە ڕەواڵی ساڵانی ڕابردوو بە بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسم و كۆڕی شادی و خۆشی بەرەوپیری نەورۆزەوە چوون؛ ئەوەی كە نەورۆزی ساڵی ڕابردوو لە ساڵانی پێشتر جیا دەكاتەوە، سیاسیبوونی ئەم ڕێوڕەسمانە بوو، بە شێوەیەك كە هێما نەتەوەییەكان لە هەموو كۆڕ و ڕێوڕەسمێكدا دەبیندرا، هاوكات ڕەنگ و بۆنی ناڕەزایەتیی خەڵكیشی پێوە دیار بوو، گوڵی سوور و جامانەی تێكەڵ بە جلی كوردی پەیامێكی سیاسی بوو بۆ كۆماری ئیسلامی.
 لە بەرەبەری نزیكبوونەوە لە ئەوەڵی مانگی مەی، ڕۆژی هاوخەباتی جیهانیی چینی كرێكار، سەرەڕای گوشاری ناوەندە ئەمنیەتییەكانی ڕژیم بۆ سەر چالاكانی كرێكاری لە كوردستان، دەستگیركردنی دەیان چالاكی كرێكاری و دەركردنی سەدان كرێكار لە كارخانەكان، كرێكاران لە چەند ناوچەیەكی كوردستان بەرەوپیری ئەم ڕۆژەوە چوون و بە وەڕێخستنی ڕێوڕەسمی ڕێزگرتن لە دەرەوەی شار و سەیرانگاكان و دەست لە كار كێشانەوەیان لە كار، وەڕێخستنی كۆبوونەوەی ناڕەزایەتی لە بەردەم شوێنی كار بۆ خواستە ڕەواكانیان و... ڕێزیان لە ڕۆژی جیهانیی كرێكار گرت. جێی ئاماژەیە كە لە ساڵی ٢٠١٧ گوشار بۆ سەر چالاكانی كڕێكاری و كرێكاران لە چاو ساڵی ڕابردوو زیادی كردووە و ڕووداوی كاریش وەك هەمیشە میوانی هەموو ڕۆژێكی كرێكارانە.
 بەرەبەیانی ڕۆژی دووشەممە، ڕێكەوتی ٩ی سێپتامبر، خەڵكی شاری بانە لە ناڕەزایەتی بە كوشتنی دوو كۆڵبەر بە ناوەكانی (قادر بەهرامی و حەیدەر فەرەجی) لە سنوورەكانی ئەو شارە، لەسەر داوای ژمارەیەك لە چالاكانی سیاسی و مەدەنی وێڕای داخستنی دوكان و بازاڕەكانیان لە بەردەم فەرمانداریی شاری بانە كۆبوونەوە و خوازیاری ڕاگرتنی ئەم هەڵسووكەوتەی هێزە سنووریەكانی ڕژیم لەگەڵ كۆڵبەران و دادگایی كردنی تاوانباران بوون، بەڵام ناوەندە پێوەندیدارەكانی ڕژیم نەك ئامادە نەبوون وڵامی خەڵكی ناڕازی بدەنەوە بەڵكوو بە هاوكاریی هێزی دژە شۆڕش پەلاماری ناڕازیانیان دا و لە ئەنجامدا ناڕەزایەتییەكی گەورەی جەماوەری زۆربەی گەڕەك و شەقامەكانی شاری بانەی گرتەوە و خەڵك ڕووبەڕووی هێزەكانی ڕژیم بوونەوە و تەنانەت فەرمانداری شاری بانەشیان ناچار كرد كە شوێنی كارەكەی جێبێڵێت و دەستیان بە سەر بیناكەیدا گرت، ناڕەزایەتی خەڵكی شاری بانە چەند ڕۆژێك درێژەی كێشا و خەڵك هەروا دوكان و بازاڕەكانیان بە داخراوی هێشتەوە تا بە زەبری هێز خەڵك ناچار بوون كۆتایی بە مانگرتنەكەیان بێنن، هاوكات ڕۆژی ٧ی سێپتامبر خەڵكی شاری سنەش لەسەر بانگەوازی بازاڕییانی ئەو شارە بۆ پشتیوانی لە خواستە ڕەوانەكانی خەڵكی بانە و ناڕەزایەتی بە كوشتنی ئەم دوو كۆڵبەرە هاتنە سەر شەقام و دەنگی ناڕەزایەتییان بەرز كردەوە و سەرەنجام لەلایەن هێزە دژە شۆڕشەكانی ڕژیمەوە بڵاوەیان پێكرا، لە میانەی ئەم خۆپێشاندانەی خەڵكدا دەیان كەس لە شارەكانی بانە، سنە و كرماشان دەستگیر و ڕەوانەی گرتووخانەكانی ئیدارەی ئیتلاعات كران.
ڕۆژی ٢٥ی سێپتامبر لەگەڵ بەڕێوەچوونی گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی كوردستانی باشوور، خەڵكی شارەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵاتیش لەسەر بانگەوازی كەمپەینی كەرنەڤاڵی ڕەنگەكان ئێوارەی هەمان ڕۆژ بە پانتایی شەقامە سەرەكییەكانی شار ڕژانە سەر شەقام و خۆشحاڵیی خۆیان بۆ بەڕێوەچوونی ئەم ڕێفراندۆمە دەربڕی. كۆماری ئیسلامی لە ڕێگای دامودەزگا سەركوتكەرەكانییەوە زۆری هەوڵدا كە پێش بە خرۆشانی جەماوەی خەڵك بگرێت بەڵام سەرەڕای میلیتاریزەكردنی كەشی شارەكان، خەڵكی زۆربەی شارەكانی كوردستان (سنە، بانە، بۆكان، سەقز، جوانڕۆ، ڕوانسەر، مەهاباد، مەریوان، كامیاران، دیواندەرە، سەردەشت و...) هاتنە سەر شەقام و بە هەڵگرتنی ئاڵا، وتنەوەی درووشمی تایبەت و شادی و خۆشی لە گەڕەك و شەقامەكان پێشوازییان لە ڕێفراندۆمی كوردستانی باشوور كرد.
بەپێی ئامارەكان بە پشتبەستن بە ماڵپەڕی ئاسۆی ڕۆژهەڵات، پاش تەواوبوونی خۆشی و شادیی خەڵك، نزیك بە ٧٠٠ كەس لە شارەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات بە تۆمەتی بەشداری لە جەژنی كەرنەڤاڵەكان دەستگیر و ڕەوانەی ژوورە تاكەكەسییەكانی ئیدارەی ئیتلاعات كران، هەر چەند ژمارەیەكیان پاش چەند ڕۆژێك بە دانانی بارمتە ئازاد كران، بەڵام ژمارەیەكی زۆریان سزای زیندان و جەریمە و قامچییان بە سەرداسەپا.
ڕێكەوتی ١١ی نوامبر بوومەلەرزەیەك بە گوڕی ٧ و ٣ دەهومی ڕیشتێر زۆرێك لە شارەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵاتی هەژاند و بە هۆی ئەوەی كە ناوەندەكەی ناوچەی ئەزگەلەی سەر بە پارێزگای كرماشان بوو لە شارەكانی پارێزگای كرماشان خەسارەتێكی گیانی و ماددیی زۆری بەدواوە بوو، بە شێوەیەك كە خودی ناوەندەكانی كۆماری ئیسلامی ژمارەی كوژراوەكانیان زیاتر لە ٦٠٠ كەس و برینداربوونی زیاتر لە ٩ هەزار كەس بڵاوكردەوە، هاوكات بوومەلەرزەكە بوو بە هۆی كاولبوونی خانووی هەزاران كەس لە دانیشتووانی شارەكانی سەلاسی باوەجانی، سەرپێڵ زەهاو و قەسری شیرین. ئەوەی كە لێرەدا جێی سەرنجە و پێویستە ئاماژەی پێ بدرێ، یەكگرتوویی و یەكڕیزیی خەڵكی سەرجەم شارەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات لە هەڵمەتی بێ وێنەی كۆكردنەوەی یارمەتی بۆ بوومەلەرزەلێدراوان بوو كە لە ڕێگای دامەزراندنی دەیان كەمپەینی پشتیوانی بۆ كۆكردنەوەی یارمەتییەكان و هەناردەكردنی سەدان كاروانی كەلوپەل بۆ ناوچە بوومەلەرزە لێدراوان و بەشداریی دەیان كاروانی پزیشكی خۆبەخش لە شارە كوردنشینەكانەوە بۆ هاوكاریكردنی لێقەوماوان بەڕێوەچوو، پشتیوانی بێ وێنەی خەڵكی شارەكانی كوردستان لە كاتێكدابوو كە ڕژیم و ناوەندە پەیوەندیدارەكانی بەوپەڕی بێشەرمیەوە وەك هەمیشە پشتیان لە خەڵك كرد و كەمتەرخەمیی ڕژیم گەیشتە ئاستێك كە بە ناو نوێنەرانی شارەكانی كوردستان لە پەڕلەمانی ئێران، ئەستێرە ناسراوەكانی وەرزش و سینەمای ئێرانیشی هێنایە دەنگ، لەم هەڵمەتەشدا خەڵكی كوردستان جارێكیتر پەیامی یەكگرتوویی خۆیان بە گوێ دەسەڵاتدارانی كۆماری ئیسلامیدا دا و ئەم جارەش كوردستان بووەوە پێشەنگی خەباتی مەدەنی لە ئاستی ئێراندا.
لە میانەی بەڕێكردنی كاروانی یارمەتییەكان بۆ كرماشان، ڕێكەوتی ١٧ی نوامبر شۆفێرێكی خۆبەخشی بۆكانی بەناوی (ئەبووبەكر مەعروفی) لە ڕێگای سەرپێڵ زەهاو تووشی ڕووداوی هاتووچۆ هات و گیانی لە دەستدا. لە كاتی گەڕاندنەوەی تەرمی كاك ئەبووبەكر بۆ شاری بۆكان، خەڵكی زۆرێك لە شارەكانی كوردستان لەوانە (جوانڕۆ، كامیاران، سنە، سەقز و بۆكان) تا درەنگانی شەو لە شەقامەكانی شاردا مانەوە و چاوەڕوانی هاتنەوەی تەرمی كاك ئەبووبەكر بوون، گەڕانەوەی تەرمی ئەم شۆفێرە كوردە لەگەڵ پێشوازیی بەرین و بێ وێنەی خەڵكی شارەكانی كوردستان بەرەوڕوو بووەوە و خەڵكی شار و گوندەكانی كوردستان بە گوڵی سوور و دەیان درووشمی وەك (كاك ئەبووبەكر مەعرودفی شەهیدی كوردستان و مرۆڤایەتی، كاك ئەبووبەكر قارەمانە شەهیدی كوردستانە، شەهید نەمرە وەكوو شاخ، لە ورمێ تا كرماشان هاوخەمین و پشتیوان، بۆكان هاوخەمتین و ...) هاتنە سەر شەقامەكان و پێشوازییان لە فیداكاری و مرۆڤدۆستی كاك ئەبووبەكر كرد. سەرەنجام تەرمی كاك ئەبووبەكر مەعروفی بەرەبەیانی هەمان ڕۆژ بە بەشداری ژمارەیەكی بەرچاو لە شارۆمەندانی شاری بۆكان بە درووشمی شەهید نامرێ و... لە گۆڕستانی ئەو شارە ئەسپەردەی خاك كرا.
لە ڕۆژە كۆتاییەكانی ساڵی ٢٠١٧ی زایینی، واتە ڕۆژی ٢٩ی دێسامبردا، هەزاران كەس لە خەڵكی شاری كرماشان لەگەڵ باقی شارەكانیتری ئێران وەك (مەشهەد، نەیشابوور، ڕەشت، قوم، ساری، هەمەدان، خوڕەم ئاباد، بیرجەند، بووشێهر، شاهروود، یەزد و چەندین شاریتر) لە ناڕەزایەتی بە دەسەڵاتدارانی كۆماری ئیسلامی، گەندەڵی، بێكاری و گرانی ڕژانە سەر شەقامەكان و درووشمی دژە حكوومەتیان بەرز كردەوە. درووشمەكان بریتی بوون لە "مردن بۆ خامنەیی ڕێبەری كۆماری ئیسلامی، مردن بۆ ڕۆحانی سەرۆك كۆماری ئێران، مردن بۆ دیكتاتۆر و دەیان درووشمی هاوشێوەیتر بە دژی حكوومەت و دەسەڵاتدارانی كۆماری ئیسلامی". لە میانەی ئەم خۆپێشاندانە جەماوەرییەی خەڵكدا كە هەزاران كەس تێیدا بەشدار بوون، چەندین جار تێكهەڵچوون لە نێوان خەڵك و هێزەكانی ڕژیمدا هاتە ئاراوە و هێزە دژە شۆڕشەكانی ڕژیم بە گازی فرمێسكڕێژ و... هەوڵیاندا بڵاوە بە خۆپێشاندەران بكەن بەڵام تا دەهات ئاپۆڕەی ناڕەزایەتیی خەڵك بەرینتر دەبووەوە و لە ئەنجامی ئەم تێكهەڵچوونانەدا دەیان كەس بریندار بوون.
دوایین ڕۆژی ساڵی ٢٠١٧، واتە ڕۆژی ٣٠ی دێسامبر، هەوڵێكی تیرۆیستی بۆ سەر كۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران، كە لە ڕێگای چاندنی سێ بۆمبی گەورە لە بەردەم ئۆردووگای ناوەندیی كۆمەڵە ئەنجام درابوو، لە لایەن هاوڕێیانی كۆمەڵە و تیمەكانی پووچەڵكردنەوەی بۆمب لە هەرێمی كوردستان پووچەڵكرایەوە. هەموو ئاماژەكان ئەوە نیشان دەدەن كە كۆماری ئیسلامی بكەری سەرەكیی ئەم كردەوە تیرۆریستییەیە بۆ سەر بارەگای ناوەندیی كۆمەڵە كە ژمارەیەك كادر و ئەندامی سەركردایەتی كۆمەڵەی كردبووە ئامانج.
بە گشتی دەكرێ بوترێ لەگەڵ ئەوەی كە ساڵی ٢٠١٧ ساڵێكی پڕ لە نەهامەتی بوو بۆ چالاكانی كرێكاری، مەدەنی، ژینگەپارێزی و خوێندكاری لە هەمان كاتدا ساڵێكی پڕ دەسكەوت بۆ خەڵكی كوردستان و بزووتنەوە ڕزگاریخوازانەكەی بوو.

AM:12:21:09/01/2018




ئه‌م بابه‌ته 445 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌