كێشەی خانوو و مەسكەن لە كوردستان

مەنسوور مەجیدی


خانوو واتە سەرپەنا یەكێ لە پێداویستیە سەرەكیەكانی مرۆڤە دوای ژیانی عەشایەری واتە گەرمێن و كوێستان چوون و خۆ دزینەوەیان لە سەرما و بەفر و بۆرانی زستان وە هەروەها تیشكی سوتێنەری هەتاو لە هاویندا بە كەڵك وەرگرتن لە ڕەشماڵ و كەپر و دەوار ژیانی گەڕۆكی ببوە هۆی ئەوەی كە مرۆڤ پێویستی بە خانوو بە مانای ئەمڕۆژی نەبێت ، بەڵام دوای نیشتەجێ بوون خانوو بوو بە پێداویستیێكی بنەڕەتی بۆ بەسەر بردنی ژیان.

خانوو بریتی بوو لە هۆدەیێك كە بە قوڕ و بەرد ساز كرابوو بە چیلكە و چەوێڵ هەڵاش نرابوو لە ئەنجامدا دارەڕا كرابوو، كوچكاورێك لە سوچێكی و باگردێنێك لە سەر بان بۆ ژیانی بنەماڵە و گەوڕێك بۆ ئاژەڵان.

كولتورێ چینایەتی ببوە هۆی ئەوەی كەس دڵ بەو هۆدە خۆش نەكات لەبەر مسوەگەر نەبوونی ئەوەی كە ئاخۆ ئاغای گوند ساڵی داهاتوش هەر ئەهێڵێ تێیدا بژین یا نا. 

دوای دابەش كردنی زەوی و زار لە سەردەمی ڕژیمی پەهلەوی دا ئیتر خانوو مانای ڕاستەقینەی خۆی پەیدا كرد . هۆدەكان زیاتر بوون حەوشە و سەر تەنوور و سەرشۆرگە و ئاودەس و دیوەخان و عروسی هاتنە ئاراوە بەڵام كشت و كاڵ جوابگۆی زۆربوونی نفوسی نەدەكرد. 

بەدەرچوونی مرۆڤەكان لە گوند و هەڵبژاردنی ژیانی شارنشینی بە هۆی گران بوونی زەوی خەڵكانی كەم دەرامەد ئیتر توانای كڕینی زەویان لە شار نەبوو ، پەنایان بۆ كرێنشینی برد بە مانای ئەوەی بڕێكی زۆر لە داهاتەكەیان تەرخان بكەن بۆ كرێی ئەو خانووەی كە تێیدا ئەژین. ئەوەش وەك كلتوورێكی نوێ جۆرێك چینایەتی و چەوسانەوەی هێنایە ئاراوە . 

خانوو وەك پێداویستیێكی سەرەكی مافی هەر شارۆمەندێكە بەڵام لە وڵاتێكی سەرمایەداری وەك ئێرانی سەردەمی شادا ببوە هۆی خۆڕاوەشاندن و خۆشكاندنەوەی مرۆڤەكان بەسەر یەكدا . لە تارانی پێتەخت شەریكەكانی ئەمریكی و ئیسڕائیلی باشترین شوقەكانیان بە باشترین كەرەسە و مێتۆدی ڕۆژ ساز دەكرد بەڵام ئەوە بۆ شارە كوردەكان پێڕەو نەدەكرا . 

خانوو بوە گەورەترین كۆسپی خەڵك و ڕەنگدانەوەیێكی زۆری پەیدا كرد لە تەبلیغاتی حیزب و ڕێكخراوەكانی سەردەمی شا بۆ هەڵبژاردنەكانیان لە دەنگ هێناندا . 

دوای سەركەوتنی گەلانی ئێران لە ساڵی 57 دا یەكێ لە شوعارە هەرە گەورەكانی خومەینی ئەوە بوو كە چیدی خانوو مەكڕن دەوڵەت هەمووتان ئەكات بە ساحێبی خانووی خۆی ، بەڵام ئەمە تەنیا قەولێكی سەر خەرمان بوو و بەس ، چونكا هیچ كات ئەو وەعدانه جێ بە جێ نەكران . 

لەگەڵ زۆربوونی نفوسی ئێران و ڕۆژهەڵاتی كوردستان، زەوی و بینا سازی بوو بە كاسپیێكی پڕ داهات بۆ دەوڵەمەندەكان و دەوڵەمەندتر بونیان و داكشانی داهاتی كرێكار و ڕەنجدەرانی وڵات . 

مەسكەنی مێهر گەڵاڵەیێك بوو لە دەوڵەتی مەحموودی ئەحمەدی نەژاد بە قسەی خۆیان بۆساحێب خانوو كردنی چینی هەژار كە بەو هۆیەوە دەوڵەت بە پێدانی عەرزی خۆڕایی ئەیهەویست دروست كردنی خانوو پەرە پێ بدات . ئەم گەڵاڵەیە دوای زۆربوونی لە ڕادە بەدەری سێعری خانوو لە ئیراندا دەستی پێ كرد . دەوڵەت بۆ ئەو كارە پارەیێكی هەرە زۆری لە بانكی ناوەندی ئێران بە قەرز وەرگرت كە بووە هۆی چاپی بێ پشتوانەی پارە و زۆربوونی هەڵاوسانی ئابووری ، بە جۆرێك كە نیوەی هەموو پارە چاپكراوەكانی مێژووی ئێران بۆ تەواو كردنی مەسكەنی مێهر تەرخان كرا . زۆربەی ئەو شوقە دروست كراوانە لەم گەڵاڵەیەدا لە دەری شارەكاندا ساز كران ، هەر بۆیەش هیچ تێبینیێك بۆ پێداویستیە سەرەكیەكان وەكوو ئاو و گاز و كارەبا نەكرابوو. بڕیار وابوو لە ماوەی پێنج ساڵدا ٤.٤۰۰.۰۰۰ شوقە دروست بكرێت. بڕیار وابوو ئەو خانوانە بە  دە میلیۆن تمەن(۱۰.۰۰۰.۰۰۰ تمەن )لە لایەن كڕیارەوە پانزە میلیۆن تمەن (٠٠٠/٠٠٠/١٥) وەك قەرز كە دەوڵەت ئەیدا كۆتاییان پێ بێت ، بەڵام هەڵاوسانی ئابووری كە مەسكەنی مێهر ببوە هۆی ئەو هەڵاوسانە نرخەكانی تا چەندین بەرابەر بەرز بوونەوە هەر بۆیەش چینی هەژار لەبەر ئەوەی ئەو پارەیان پێ نەئەدرا دەڵاڵەكان بە كەمترین پارە لەدەستیان دەرهێنان و پاش تەواو كردنیان بە پارەیێكی زۆر فرۆشتیانەوە . 

كەواتە لە ساڵی ١٣٨٦ەوە كە ئەم گەڵاڵەیە دەستی پێ كرد خانوو و كرێ خانوو تا دێت زیاتر دەبێت و حاشیە نەشینی زیاتر و زیاتر پەرە دەستێنێ . ئەوە ڕاستیێكی حاشاهەڵنەگرە كە لە ئێراندا هیچ قەرار و بڕیارێكی حكوومی بە بێ پرس و مەسڵەحەتی ڕێبەر نادرێت، ئەویش بۆ گەڵاڵەیێكی ئەوها گرینگ و گەورە كە تا ئێستا لە ئێراندا هاوشێوەی نەبووە . بەڵام دوای شكست هێنانی ئەو گەڵاڵەیە خامنەئی وەك بڵێی لە سەرەتاشەوە دژی ئەم بڕیارە بووە خۆی دەرخست ، ئەحمەدی نەژاد بێ وڵام دانەوە كۆتایی بە دەسەڵاتی هات، ڕۆحانیش هەموو شكستێكی خستە ئەستۆی ئەحمەدی نەژاد. ئەوەی بەجێ ما چەند دانە قوتوە شەمچەی بێ كەڵك بوو كە لە حاشیەی شارەكان بەر چاو ئەكەوت . لە لایەكی كەوە ئەو گەندەڵیەی كە لە ئێراندا هەبوو لێرەش دا خۆی نیشان دا.

كاربەدەستان تا توانیان و تیغیان بڕی كرد لە جیاتی دڵ سوتاندن لێیان خوارد و ئەندازیارە بێ كارە ناشارەزاكانیان بە كەمترین پارە بە كار گرت . ئەندازیاریش هەتا توانی تێكۆشا بەشی خۆی لێ بپچڕێت . بۆ نمونە هەموو كارەكانی ئەو بینایە كە ئەبوا بە مەناقەسە بدرایە ئەوان بێ ئەوە ئەو كارە بكەن ئەگەڕان بە شوێن كەسێكدا كە بە هۆی نیازەوە بە كەمترین پارە ئەو ئیشە بگرێتە ئەستۆ ، بەڵام لە فاكتۆردا سێعری ئاسایی بگونجێنێ بۆ ئەوەی كە خۆیان بۆ هەر ئیشێك زیاترلە كرێكارەكان لەو شوقانە بخۆن . ئەوان ئەوەندە لە بیری خواردنی پارە لە كرێكارەكان بوون كە تەنیا شتێك كە تەقەلای بۆ نەئەدرا چۆنیەتی كار و ئەو ستانداردانە بوو كە ئەبێ لە خانوو سازیدا پەیڕەو بكرێ . هەرچەند كڕیارێك بەیەكەوە تەعاونیێك و تەعاونیەكان پێكەوە ئیتحادییە واتە كۆمەڵەیێكیان پێك دەهێنا . كۆمەڵەكە بێ ئەوەی كە بزانێ كام دایرە بەرپرسە هانای بۆ فەرماندای ئەبرد ، فەرمانداری ئەینارد بۆ دایرەی كار ، دایرەی كار بۆ شارەداری ، شارەداری بۆ بانكی مەسكەن ، بانكی مەسكەن بۆ فەرمانداری . كەواتە بە شوێن كەوتن جارێكی دیكە ئەگەڕایتەوە سەر خانووی یەكەم. 

سەردەمێك خومەینی ئەیوت خانوو مەكڕن هەمووتان دەكەینە ساحێب خانوو ، ئاكامەكەی وای لێهات كە كەمتر بنەماڵەیێكی كورد بوو كە لانی كەم ئەندامێكیان هۆدەیێك لە سجن و یان گۆڕێك لە گۆڕستانیان بۆ نەكردبێ بە خانوو . ڕاستیەكەی ئەوەیە ڕژیم هیچ كات نایهەوێت كێشەی خانوو و یا هیچ كێشەیێكی كۆمەڵایەتی بن بڕ بكات بەڵكو تەنیا بە بەهیوا كردن و خەریك كردنی مێشكی خەڵك ئەیانهەوێت كێشەی سیاسی لە كوردستانو ئێرانیش بە لاوە بنێن و خەڵك بە لاڕێدا ببەن . جێگای سەرنجە كە بڵێم من وەك كەسێكی بێ خانوو دوای چەندین و چەند ساڵ كرێ نشینی بە قەرز و قۆڵە پارچە زەویێكم سەندبوو و بۆ دەرفەتێك دەگەڕام كە هەرچۆنێك بێت دیو و داڵانێكی تێدا ساز بكەم . وەك هەموان بەو گەڵاڵەیە دڵخۆش بووم عەرزەكەم هەڕاج كرد و دام لە پووڵی شۆقەیێكدا. بە پێشنیاری برادەرانی هاوبیر ، خۆم بۆ سەرۆكی تەعاونی ناونووس كرد . ماوەی ۱۰ ساڵ چاوەڕێی ئەم خانووە ماینەوە . لە لایێكەوە تەنگەژەی ژیانی كرێنشینی و ئەم ماڵ و ماڵی خۆم لە لایێكی تریشەوە وەزعیەتی ژیانی ئەو برادەرانەی كە منیان وەك سەرۆكێك هەڵبژاردبوو هانی دام كە خۆم شوێن كێشەكان كەوم و هەرچۆنێك بێ بزانم چی بەربەستە لە پێناو تەواو بوون و ڕادەست كردنی ئەو شوقانەدا . هەر چۆنێك بوو بە هەوڵ و تەقەلایێكی زۆر توانیم دانیشتنێك لەگەڵ فەرماندار و كاربەدەستانی هەموو دایرە بەرپرسەكان كە تێهەڵچوو بوون لەگەڵ ئەو گەڵاڵەیە ڕێك بخەم . قسە زۆر كرا و بڕیار درا كە تا دوو مانگی تر ئەو ۶۷۲شوقەیە ڕادەست بكرێت . من هەر لەوێ پێداگریم كرد لەسەر ئەوەیكە ئێوە ئەڵێن دوو مانگ من ئەڵێم ٤ مانگی تر ڕادەستمان بكەن ، ئەگەر بێت و تا ٦ مانگی تر ئەو شوقانەمان پێ نەدرێت من ٨ مانگی تر هەموو ئەندامەكان بۆ مانگرتن لە بەر دەركی فەرمانداریدا كۆ دەكەمەوە . هەر واشی لێهات . دوای ٨ مانگ ویستم مۆڵەتی مان گرتن وەرگرم بەڵام فەرمانداری ئەو كارەی بە سیاسی لە قەڵەم دا هەر بۆیەش هەموو ئەندامەكانم بانگهێشت كرد بۆ كۆبوونەە لە بەردەم دایرەی كار و ئوموری ئیجتماعی بانەدا . دیارە تێكڕای ئەندامان پێشوازیان لە بانگهێشتەكەم كردبوو بەڵام لە جیاتی ئەوەی مەسئول و بەرپرسەكان خۆیان ئامادە ببن لە ڕێگەی جاش و خۆ فرۆش و دەست و پێوەندەكانیانەوە ئەیانهەویست باسەكە بە لاڕێدا ببەن و چەواشە كاری بكەن . 

بۆ وڵام دانەوە بە پرسیارەكانیان و بۆ تەئكیدی قسەكانم چوومە ماڵەوە سووڕەتجەلەسەكانی پێشوو هەڵگرم كە بە مەحزی روێشتنم خەبەریان پێدام مەئموورەكان ڕژاونەتە ناو دووكانەكەم و لەبتاپەكەیان بردووم و‌‌‌‌...، ئەمەش ئاكامی چەندین ساڵ كۆیلایەتی و كرێكاری و كرێنشینی و خەباتی مەدەنیە لە ئیرانی ئیسلامی دا 



PM:03:23:04/02/2017




ئه‌م بابه‌ته 267 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌