هەموو هەڵبژاردنێك لە ئێران شانۆگەرییە

فۆئاد شێربەیگی

بە نزیكبوونەوە لە سەروبەندی هەڵبژاردنەكانی سەرۆككۆماری لە ئێران بۆ جارێكی تر ئەو باسە لە ناو كۆڕوكۆمەڵە جیاجیاكن و دەزگاكسنی ڕاگەیاندندا هاتووەتە بەرباس و قسەی لێدەكرێ و پرسی چۆنییەتی كاردانەوە و هەڵوێست گرتن سەبارەت بەو بابەتە لە لایەن حیزب و ڕێكخراوەكانەوە دێتە ئاراوە.
لەو بابەتە بە كورتی تیشك دەخەمە سەر ئەو ڕاستییەی كە لە كۆماری ئیسلامی بابەتێك بەناوی هەڵبژاردن ناكرێ بەڕێوە بچێت و بێ مانایە و رەوایی نییە و هەرچەشنە لایەنگرییەك لەو بابەتە و بەهەر بیانویەكەوە بێت رەواییدانە بە كۆماری ئیسلامییەك كە بۆخۆی لە ناخی خۆیدا دژ بە مافی دەنگدانە و باوەڕی بە هەڵبژاردن نییە و پەسەندكردنی وەها هەڵبژاردنێكە.
چەمكی هەڵبژاردن و دێمۆكراسی دوو بەیەكەوە گرێدراون و هەڵبژاردن و چۆنییەتییەكەی دەرخەری ئاستی دێمۆكراسی و دەسەڵاتی كۆمەڵگایە لە بەڕێوەبردن و دیاری كردنی چارەنووسی سیاسی خۆی و شوناسی جۆری دەسەڵاتی دەوڵەتی ئەو كۆمەڵگایە دیاری دەكات.
كۆماری ئیسلامی لە ئێران لە پێشەكی یاسای بنەڕەتی خۆیدا واتە دەستووری وڵات ناوەڕۆكی دەسەڵاتەكە و سەرچاوەی ڕەوایی ئەو دەسەڵاتە دەگەڕێنێتەوە بۆ دەسەڵاتی ئاسمانی و دەسەڵاتەكەی دەوڵەتی كۆماری ئیسلامی بە دەسەڵاتی خودا پێناسە دەكا كە بەوەكالەت دراوە بە ویلایەتی فەقیهـ و لەو پێناسەیەدا یەكەم تایبەتمەندی هەموو دیموكراسییەك كە گەڕانەوەی رەوایی دەسەڵات بۆ جەماوەرە پێشێل دەكا و هەر وەها بە هۆی ئەوەی لە دەسەڵاتێكی ئاسمانی و ئاینیدا باسێك لە ماف لە بەرامبەر پیرۆزی دەق و بڕیاری ئاسمانیدا بێمانایە و تەنیا ئەركی بەڕێوەبردنی فەرمانە ئاسمانییەكان مانای هەیە هەموو كەس لە هەر چەشنە مافێك بێبەری دەكات.
هەروەها ئەگەر لە هەر چەشنە نیمچەدیمۆكراسییەكدا بەشێكی ئەگەرچی كەمیش بێت لە كۆمەڵگای مەدەنی و ڕێكخراوەكانی وەكوو گرینگترین ئامراز بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگییەك لە نێوان خەڵك و دەوڵەت، دەسەڵاتەكەی بەدەست خەڵكەوەیە و سەربەخۆ لە دەوڵەت دەور دەگێڕێت لە ئێران هیچ ڕێكخراوەیەك و هیچ بەشێك لە كۆمەڵگای مەدەنی ناتوانێت سەربەخۆ بێت و بوونی نییە و كۆمەڵگای ئێران و دەسەڵاتی دەوڵەتەكەی ناتوانێت نیمچە دیمۆكراسیش دابندرێت تا بتوانین لانیكەمێك لە ڕەوایی بەهەڵبژاردنەكانی بدەین.
مافی دەنگدانی ئازاد لانیكەمی پێناسەی هەرچەشنە هەڵبژاردنێكە و هەڵبژاردن بە بێ ئەو مافە مانای نابێت و لەسەردەمێكدا كە ئەو مافە بە شێوازی جۆراوجۆر وەكوو ئاستی خاوەندارێتی و ڕەگەز و رەنگی پێست و هتد بەرتەسك دەكراوە و ئەو شوێنانەی بەو شێوەیە هەڵبژاردنیان تێدا دەكرا وەكوو گاڵتەجاڕیكی هەڵبژاردن ئەمڕۆ باسی لێدەكرێ و بەلای كەسەوە پەسەند نییە و هۆكارەكەشی بەرتەسك كردنی دەسەڵاتی هەڵبژاردنە، لە كۆماری ئیسلامیشدا بوونی دەزگای شوڕای نیگابان و چاودێڕییەكەی و دەسەڵاتی پەسەند كردنی شیاوی بەربژێرەكان بە شێوازێكی تر هەر بەرتەسك كردنەوەی مافی هەڵبژاردنە و پێشێلكردنی مافی خۆ پاڵاوتنە و بە هەموو مانا هەڵبژاردن لە ناوەڕۆكی خۆی بەتاڵ دەكات و دەیكاتەوە بە گاڵتەجاڕێكی سیاسی و دەشكرێ وەكوو ئاپارتایدێكی ئایینی ناوی لێببردرێت كە نە تەنیا دەیهەوێ تاكە باوەڕپێكراەكانی تاكە ئایینێك لە دەسەڵات دابن بەڵكوو دەبێ لەناو ئەو باوەردارانەش تەنیا هاوبیرەكان و بەدواكەوتووەكانیان بن.
هەر وەها باس لە لایەنی سیاسی و جیاوازی لە ناویاندا و جیاوازیان شتێكی لەوە سەیروسەمەرەترە بەهۆی ئەوەی باڵی پاەنخواز وەها لەهەموو پەیكەرەی دەوڵەت و ناوەندە بڕیاردەرەكاندا دەوریان هەیە كە ناكرێت بە بێ پەسەند كردنی ئەوان كارێك بكدرێت و هەر كەسێكیش تێكەڵ بە سیستمی دەوڵەت بێت دەبێ بە سازی ئەوان سەما بكات و بەرچاوترینەكەشیمان لە دەركردنی حوكمی دەوڵەتی لە لایەن رەهبەرییەوە لە بۆنە جیاجیاكاندا بینیوە و ئەگەر وایە باس لە جیاوازی چۆنییەتی ئیدارەی كۆمەڵگا لە لایەن باڵە جیاوازەكانەوە بێمانایە و لە پرسە گرینگەكاندا تەنیا یەك شێوازی ئیدارەی كۆمەڵگا هەیە و بە توانەوەی هەموو بەڕێوەبەرانی ئیدارەی وڵات لە سیستمی زاڵدا تەنیا گۆڕنكاری لە ڕواڵەتی كەسەكاندا دەكرێت نەك لە كردەوە و پرۆژەكانیاندا.
بانگەشەی بەڕێوەبردنی یاسا و دەوڵەتی یاس كە پڕوپاگەندەیەكی تری هەڵبژاردنەكانە، چەواشەكارییەك و خۆڵ لەچاوی خەڵك كردنێكی بێشەرمانەیە كە بە هۆی یەكەم یاسایەكی دژە مرۆڤانە لە كۆماری ئیسلامیدا، یاسا بۆ خۆی یەكێك لە سەرەكیترین هۆكارەكانی پێشێلكردنی مافی جەماوەرە و و ئەو ئەسڵانەی كە باسێكی لە كەمترین شتە دڵخۆشكەرەكان بۆ خەڵك تێدایە هەتاكوو ئێستاش دوای 37 ساڵ بەڕێوە نەچووە و هەموو كەسێكیش بەڵێنی بەڕێوەبردنیانی لە دەوری داهاتوودا داوە و بێجگە لەوە لەكاتی بەڕێوەچوونی هەر كامیشیاندا، وەها لە مانا بێبەری كراونەتەوە كە لە كردەوەدا لە گەڵ بەڕێوەنەچونیان جیاوازییەكی نەبوو و گارانتییەكیش بۆ بەڕێوەچونیان لە داتوشدا بوونی نییە و نابێت.
سەبارەت بە پاساوی هەڵبژاردن لە نێوانی خراپ و خراپتریشدا كە زۆر جار زۆر كەس و بگرە دەزگا حكومەتییەكانیش پەرەی پێدەدەن ئەوە فێڵێكی هەموو دەوڵەتە پاوانخوازە دیكتاتۆڕەكانە كە دەیهەوێ بەو پاساوە خەڵك بەو قەناعەتە بگەیەنێت لە هەڵبژاردنەكاندا بەشداری بكەن و لە شوێنێكی تر بانگەشەی ڕەوایی بۆخۆی پێبكات و دەشبیندرێت ڕێژەی بەشداری لە هەرە دیكتاتۆڕیترین وڵاتەكانێك كە هەڵبژاردنیان تێدا دەكرێت لە هەرە دێموكراتتراین وڵاتەكانی دنیا كەمتر بووە و عێڕاقی سەردەمی سەدام و سوریەی بنەماڵەی ئەسەد لەو نمونانەن.
بە پێیە و لەسەر پێناسەی ناوەڕۆكی كۆماری ئیسلامی لە ئێران هەر چەشنە هەڵبژاردنێك و بەهەر دروشمێك و بۆ هەر شتێك تەنیا شتێكی ڕواڵەتییە و شانۆگەرییەكی تری دەوڵەتە بۆ سەرقاڵ كردنی جەماوەر و دەبێ لێی لە هەڵڵا درێت بە تووندی دژی بوەستینەوە و بایكۆتی كەین و لەوەش نەترسێین كە بەهەر حال خەڵكێك بەشداری هەر دەكات و قسەمان لە عەرز دەدرێت، چونكە هەر چەشنە بەشدارییەك هۆكاری غەیرە سیاسی دەبێت و ئەوەی گرینگە بەشداری نەكردنە، بە هەر ڕێژەیەكیش بێت بە هۆكاری سیاسییەوە زۆرتر دربێت لە بەشداریكردن بەو هۆكارەوە و ئەوەیە كە دەبێتە هەڕەشە لەسەر دەوڵەتە و هاندەری جەماوەرە و هەڵوێستێكی شۆڕشگێڕانە ئەژمار دەكرێت. 



AM:09:57:10/04/2017




ئه‌م بابه‌ته 730 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌