كوردستانی سەربەخۆ و بەدواهاتەكانی

ئاوات قوڕەیشی

لە ڕێكەوتی 25ی سێپتامبری 2017 بەدواوە كەیسی كورد وەك كەیسێكی ناوچەیی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، گۆڕانكاری لە ستاتۆ و پێناسە و ڕواڵەتیدا پێكهاتووە و چیدیكە نەك تەنیا وەك كەیسێكی تایبەت بەم ناوچەیە نەماوەتەوە بەڵكوو لەمە بەدوا خاوەنی هەموو تایبەتمەندییەكانی یەك پرسی جیهانیی بە تەواو مانایە.
ڕێفراندۆمی 25ی 9، بە پێچەوانەی ئەو بێ مەیل بوونە جیهانییە كە بانگەشەی بۆ وەستانی پرۆسەكە دەكرد، بە پشت بەستن بە سەرچاوەیەكی شەرعییەت كە جەماوەرە، ئەركی خۆی بەڕێوە برد و هەر ئەم هەنگاونانە لە ئاراستەی پێچەوانەی ئیشارەتە جیهانییەكاندایە كە كەیسی كوردی كردە كەیسێكی جیهانی و لەمە بەدوا كۆمەڵگای نێودەوڵەتی دەبێت هەڵوێستی خۆی و ڕۆڵی خۆی لەسەر كێشەی كورد چ بە چاك یان بە خراپ بنوێنێ.
بەڵام ڕاستییەكی سەرنج ڕاكێش لەم بارەیەوە هەیە ئەویش ئەوەیە كە ئایا كۆمەڵگای جیهانی دەتوانێ لەم بارەوە هەڵوێستی نێگاتیڤ بەرامبەر خواستی كوردەكان یان تەنانەت پاسیڤ و خامۆش بنوێنێ و ئایا سەركوتی دوبارەی كوردەكان لە باشوور و لەلایەن دەوڵەتانی چوار دەوری كوردەوە ئیمكانی هەیە؟ بێگومان ئەگەر تەنانەت لە دەیەی ڕابردووشدا وەها حەرەكەتێك لەلایەن كوردەوە بكرایەت، ئیمكانی سەرهەڵدانی ڕەفتاری زۆر تووندتر و هێرشكارانە هەبوو لەلایەن ئەم دەوڵەتانەوە.
بەڵام لە دۆخێكدا كە كورد بەتایبەت لە هەرێمی باشوور سەرەتا وەك قەوارەیەكی فێدڕاڵ ناسراوە، شەریكی گەلە كۆمەكیەكی جیهانی بە دژی دیكتاتۆرییەتی سەدام حسەین بووە، شەریكی شەڕێكی پێویست بە هاوكاری دەوڵەتانی جیهان لە دژی مەترسییەكی وەك داعش بووە، خاوەنی تاكە دۆزی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە كە پێناسەی مەزهەبیی نییە و تێكۆشاوە خۆی بە دوور بگرێ لە تێوەگلان لەو بابەتە و لایەنی دێمكراسیخوازانەیەكی بەرجەستەی هەیە و هەروەها پەناگای ئەمنی چەند ملوێن خەڵكی هەڵاتوو لە شەڕی داعش و تەنانەت زیادەخوازییەكانی شێعە و دەوڵەتی ناوەندیی عێراقیە و بە هیچ شێوەیەك ئاسان نییە كە بكرێتە ئامانجی هێرشكاری یان گوشاری ئەو دەوڵەت و هێزانەی كە لە مێژودا كوردیان گەمارۆ داوە و زوڵمیان لێكردووە. بۆیە، لە ئەگەری هەرچەشنە گوشارهێنان و قورس كردنی سزا و تۆڵە بۆ سەر كورد ئەویش بەو هۆكارەی كە پرۆسەیەكی دێمۆكراتیك و سەردەمیانەی وەك هەڵبژاردن و ڕێفراندۆمی بەڕێوەبردووە، لە سەردەمێكدا كە ئامرازەكانی گواستنەوەی زانیاری بۆ ڕای گشتیی جیهانی لەوپەڕی خێراییدایە، بە نا ئەخلاقی و دژەبایەخ و دژە ئینسانی بەرئاوەرد دەكرێ و ڕای گشتیی جیهان لە سەری دێتە دەنگ.
بێگومان ئەندازیارانی پرۆسەی ڕێفراندۆم لە باشوور ئاسۆی پاشهاتەكانی ڕێفراندۆم و كاردانەوەی نەیارانی ئەو پرۆسەیان لە چاو گوم نەبووە و زۆر لە جێگای خۆیدایە كە پێش لە هەموو ڕێكخراو و ناوندێكی جیهانی وێرای پشت بەستن بە ئیرادەی جەماوەریی لە كوردستان، بانگەوازی ئاگادار كردنەوە بۆ ویژدانی مرۆڤایەتی دەكەن.
جیا لەوەی كە لەسەر بنەما ئەخلاقییەكان سزادانی كورد لەسەر خواست و داواكاریەكی دێمۆكراتیك عەمەلی نییە، لە ڕوانگەی ڕاستییەكانی گۆڕەپانی سیاسی و هاوسەنگیی هێز و پێوەندیی هێزەكان لە ناوچەكەشدا و هەروەها فاكتۆری ئاڵووێرە ئابوورییەكانەوە، گوشاری ناوچەیی بۆ سەر كورد عەمەلی نییە. هەرچەندە پێدەچێت لە كورتماوەدا كۆمەڵێك كاردانەوەی هیستریك لەلایەن ئەو دەوڵەتانەی دەوروبەرەوە بەرامبەر بە كوردستان ئەنجام بدرێت، بەڵام دۆخی سیاسی ناوچەكە و پێوەندییە نێو دەوڵەتییەكان ئەو مەجالەیان تێدا نییە كە بۆ درێژماوە ئەو دەوڵەتانە بتوانن كە كوردستان لە ئابڵۆقەیەكی سیاسیدا ڕاگرن.
بەهەرحاڵ، مێژووی كەیسی كورد لە ئێستا بەدواوە لە جێی خۆیدایە كە وەك مێژووی پاش ڕێفراندۆم ببیندرێ چونكە ئەم ڕەوتە كۆتایی بەو مێژووە هێنا كە تێیدا كورد بە شوێن سیاسەتەكانی دور و بەر و زلهێزكاندا دەبووە كارتێكراو. لە مێژووی ڕێفراندۆم بەولاوە كورد جوڵێنەری سیاسەت بووە لە ئاستێكی بەریندا و ئەمە یەكم جارە كە جوڵانی سیاسی لە كوردستانەوە و بە دەستی كورد ڕوو دەدات. ئەم بابەتە كە پشت ئەستورە بە هێزی جەماوەر و بابەتێكی ستانداردی دێمۆكراسی وەك ڕێفراندۆم، بڕوا بەخۆیەكی مێژوویی گەڕاندوەتەوە بۆ تاكی كورد كە چیدیكە ئەوە ئەفسانە نیە كە كورد لە پێناو گەیشتن بە مافەكانیدا دەتوانێت دەسپێكەری سیاسەت بێت و دەوروبەری خۆی بخاتە هەوڵی كاردانەوە و هەڵوێست وەرگرتن.
لەم نێوانەدا كۆماری ئیسلامی ئێران زیاتر لە هەموو لایەك سترێسی ئەو بابەتەی هەیە و لەوانەشە لە جێی خۆیدا بێت ئەگەر بوترێت كە زەرەرمەندی یەكەمە لە بابەت پێكهێنانی دەوڵەتێكی كوردی لە ناوچەكەدا. هەر بۆیەشە تێدەكۆشی بە هەموو ئامرازێك و لەوانە ئامرازی نفوزی خۆی بە سەر دەوڵەتی ناوەندیی عێراقدا، گوشاری لە ڕادەبەدەر بخاتە سەر كوردستان. پێكهاتنی وەها كیانێكی سیاسیی سەربەخۆ لە چەقی ڕێگای ئێراندا بۆ كردنەوە كوریدۆرینێك بۆ گەیشتنی ئاسان و خێرا بە جیهانی شێعە و پلانی كۆنی هیلالی شێعە، مایەی خۆشحاڵی نییە. قرتانی ئەو نەخشەیە لە نیوەی ڕێگا و ناوەڕستدا و بە سازبوونی دەوڵەتی كوردستان، ڕەنجی لە مێژینەی كۆماری ئیسلامی كەم دەستكەوت دەكاتەوە.
نفوزی كۆماری ئیسلامی لە عێراقدا و ئێستا، بە پرۆسەی سەربەخۆیی لە لایەن كوردەوە و هەروەها نزیك بوونەوەی كۆتایی شەڕی داعش و پێگەیشتن و بەرجەستە بوونەوەی پرسی سوونە لە عێراق، بە مانای كەند و كۆسپ و شكستێكی قورسی پلانەكانی ئەو ڕژیمەیە لە ناوچەكەدا. بۆیە، لە بەرئاوەرد لە گەڵ توركییەدا كە تەنیا لە ڕوانگەی ناسیونالیزمی توركییەوە دەڕوانێتە ڕێفراندۆم و دژایەتی دەكات، زەرەرمەند بوونی ئێران زیاترە كە كۆمەڵێك پلانی بنەڕەتی لە ناوچەكەدا لە دەست دەدات و كاردانەوەكان لە دەرەوەی سنورەكانی خۆی بە قورس دەزانێ. هەروەها لە ناوخۆی ئێراندا پشتوێنەیەكی بەرینی كورد هەیە كە هەروەك لە كاردانەوەكانی پاش ڕێفراندۆم لە شارەكانی رۆژهەڵات و هاتنە سەر شەقامی جەماوەر پیشانیدا، ئەوەی نواندەوە كە ئەم پرۆسەیە و كاردانەوەكانی تەنیا لە دەرەوە مەترسی بۆ سەر خولیاكانی كۆماری ئیسلامی نییە بەڵكوو لە ناوخۆی سنوورەكانی ئێستای ئێرانیشدا بە پشتیوانییەكی جەماوەری و هاوسۆزانەی بە هێز لایەنگریی لێ دەكرێت.
كۆی ئەمانە وادەكات كە كۆماری ئیسلامی لە هەموو كەس و لایەنێك زیاتر خۆی بۆ دژایەتیی پرۆسەی سەربەخۆیی سەخڵەت بكات. پشتیوانیی بەهێزی خەڵكی ڕۆژهەڵات لەو ڕێفراندۆمە ئەو پەیامەی بە كۆماری ئیسلامی داوە كە ناكرێت بە ئاسانیش بەرەنگار بێت و دژایەتیی ئەو پرۆسەیە بكات هەر بۆیە تێدەكۆشی گوشارەكانی خۆی لە ڕێگای بەغداوە بخاتە سەر كوردستان نەك بەشێوەی ڕاستەوخۆ. مەبەست ئەوەیە كە بوترێت ئەو نمایشە پڕ لە شكۆ و ئیرادەیەی كە كوردی ڕۆژهەڵات لە شەقامەكانی شارەكانی ڕۆژهەڵات بۆ پشتیوانیی ڕێفراندۆم لە باشوور نواندیان، هاوكات پاڵ تێوەنانی ئێران بوو كە لە هەر ڕوبەڕووبوونەوە و بەرخوردێكی ڕاستەوخۆ لە دژی كورد لە دەرەوەی سنورەكانی ئێران خۆ ببوێرێ و نەتوانێ بە ئاسانی بیر لە دژایەتی ئەو پرۆسەیە بكاتەوە.لێرەدایە كە هیچ بێ هۆ نییە ئەگەر بوترێ ڕۆژهەڵات و پشتیوانییە جەماوەرییە سیاسییەكەی لە باشوور جارێكی دیكە مایەی گەرەنتی و پاراستنی بە هێزە بۆ باشوور.


PM:11:28:08/10/2017




ئه‌م بابه‌ته 252 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌