گەردین وە شوونْ بنچینە و ریشە

م.ح


ھەر ئەو جوورە ک زانین یەێ  گلە لە جیاوازیەیل* کوردی کرماشانی وە گەرد فارسی، کوردی سۆرانی و کوردی کرمانجی لە باوەت وشە، یەسە ک فرە لە وشەگان ک لە کرماشانی پیت* «و»یەکم پیتێیانە لە فارسی و کرمانجی و سۆرانی پیت «ب» دێرن؛ جوور: واران(باران)، وا (باد، با) و...

ئیسە ئی پرسیارە پێش تیەێدن ک پیت «و» ئاڵشت بیەسە «ب» یاگەر «ب» بیەسە «و»‌. لە بەشْ شوونْ باس کردن سایت ئاکادمی زووان کوردی kurdishacademy.org)) یەکێ لە ئەندامەیل* سایت ٢ گلە کامنت لە ئی باوەتە نۊساس:

Change of b > w in Southern Kurdish
١)
Examples:
Arabic: kitab, South Kurdish: kitaw, South Kurdish with "b": kitab
Avesta: peit, Pahlavi: ebeg, Sorani: be, Kurmanjí: bi, Zazakí: be/bi, South Kurdish: we, South Kurdish with "b": be
Kurmanjí: helbest, South Kurdish: hellwist, South Kurdish with "b": hellbist
Its logical to reverse this secondary b > w process, its makes Southern Kurdish from the other kurdish dialects unnecessarily far. I mean only words where "b" is more old, not words where "w" is more old, like in the other topic.
 
٢)
This "best" is in relation with english "to bind", it was in Avesta, Parthian and Pahlavi "best" too. An other example for b > w:
jiwab > jiwaw = answer, from Arabic: jewab, which is in Zazaki "jiwab" too.
Also, there is in many Zaza-Dialects this same b > w/v changing, but in the Standard we took the original "b"-loud.
 
لە ناو ئی دْ گلە کامنتە ٤ گلە نموونە ھاوردێیە و وەتێیە ک لە کوردی باشوور پێت «ب» ئاڵشت بوودە «و» (دْ گلە لە لێیان عەرەبیە). ئیکەش نۊساس باێەس ئی پرۆسە ئەڵگەردنیمەو چۊن ئی چشتە کوردی  باشوور وە بۊیشەیل* ترەک کوردی دۊرەو خستێیە. لە ئاخریشەو نۊساس وشەیلێگ ک «ب» دێرن فرە رەسەنتر* و کۊوەنەترن وە ئەوانەگ «و» دێرن.

ئەمان ئیمە زانیمن ک ئی قسە درس  نیە و ئی برامانە وە زووانەیل کۊوەنەێ ئێران ئاگایی نێیاشتێیە.

ئەڵبەت یەکێ ترەک لە ئەندامەگان سایت قسەگەێ رەد کردێیە و کامنت دریژێگ لە جوواوێ نۊساس ئەمان ئەو کووتا ناتێیە. ‌بەشێگ لە کامنت دریژەگە یەسە:
 
I think there is a mistake in the title. It must be "Change of w > b in Central and Northern Kurdish".
This phenomenon is very obvious. However in some cases Central and Northern dialects seem to be influenced by Persian…
م نیەتوەم لە ئی باوەتە فرە باس بکەم و تەنیا ئۊشم ئەگەر ھاوردن چەن گلە وشە نیشان دەێد ک کامێیان درستر و رەسەن ترە، چەن وشە لە زووانەیل باستانی ئەوستایی و پەھڵەوی تیەرم تا بزانین کوردی کرماشانی چۊ بنچینە و ریشە پیەریزانێیە*:
 
 ئەوستاییپەھڵەویکوردی کرماشانیفارسیکوردی سۆرانی
ڤار، ڤارشتەڤارە، ڤارنتەوارانبارانباران
وەفرەوەفر، ڤەفرەوەفر، وەفْربرفبەفر
واتە، ڤاوات، وایوابادبا
وەھاروەھاربھاربەھار
ڤرازورازورازگرازبراز
ویراویرویر، ھۊربیربیر
وەچەکوەچکەبچەبەچکە
ڤەرەوەربربەر
ڤەرەنوەرەنبەرەن
وەنەوشەکوەنەوشەبنفشەبنەوشە
ئەڤەنگوانگوانگبانگبانگ
وێتوێبیدبی


خاسە بزانین ک پەھڵەوی ناسەیل ئۊشن زووان فارسی دەری(فارسی ئیمرووژی) فرە پیت «و»ئاڵشت کردێیەسە «ب»؛ جوور: وزرگ- بزرگ، ورھرام- بھرام، وھومن- بھمن، وھشت- بھشت، وەسیار- بسیار و...
یە کْ کوردی کرماشانی وشەیل عەرەبی »کتاب،جواب،خراب« ئاڵشت کردێیە وە »کتاو، جوواو، خراو« نیشان دەێد ک دەسگاێ واچی وە رەنگینی و خاسی کارگەری خوەێ لە بان وشەیل دەرەکی و بێگانە ناس و ئەو وشەیلە ئەڕا زووان کوردی ریک و پیکەو* کردێیە.

ئەڕا یە ک باسەگە رووشنترەو بوود ئاماژە وە وشەێ »گواتە« وە ماناێ »شنەێ  واێ رووح¬پەروەر«ک یەکێ لە خودایل ئێرانیەیل بیە کەم. »گوات« وە ماناێ »وا«، ناوْ یەکتاکێ لە پاتشایل و گەورایل ئێران بیە. یەکمین پاتشاێ ک لە داستانەیل دیرووکی ئیمە ئێرانیەیل ئی ناوە داشتێە کاوی گواتا (کەی کواد) بیە. ک وە بوونەێ کارگەری* زووان عەربی ئاڵشت بیەسە »قۆباد« و لە ناو شانامەێ فردەوسی »کەی قۆباد« نۊسیاس. ئێرەنگە بنووڕن وە کوردی کرماشانی ک دجارە »قۆباد« ئاڵشت کەێد وە »قواێ« ک وە بنچەکْ وشەگە نزیکترەو بوود. یەسە ک ئیمە ئۊشیم رەسەناێەتی* کوردی کرماشانی فرەسە و جوور زووان فارسی و زاراوەگان ترەک کوردی نەیوەسە ژێرمشتەێ زووانەیلێگ چۊ عەرەبی.

وشەیلێگیش دیریم ک لە زووانەیلْ باستانی، »ب« یەکم پیتێیانە و لە کوردی باشووریش ھەر»ب« یەکم  پیتێیانە؛ چۊ  وشەیل »بەستەک، بولەند، بووی« لە پەھڵەوی، ک لە کرماشانی ئۊشیم»بەستە، بڵێن، بوو«. وشەیلێگیش ھەن ک وە ھەر دْ شێوە ھاتنە؛ چۊ »بەستەن، وەستەن« لە پەھڵەوی، ک لە کرماشانی دیریم »بەسان، ھەڵ-وەسان«.
جیاوازی:تفاوت
پیت:حرف
ئەندام:عچو
پیەریزانن:نگھداری و محافڤت کردن
بۊیش:گویش
کارگەری:تڕپیر
رەسەن:اێیل
رەسەناێەتی:اێالت



PM:04:29:10/04/2014




ئه‌م بابه‌ته 1242 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


زۆرترین خوێنراو‌