کورد و قەیران رووژهەڵات ناوین

شیان


دەڤەر سیاسییەی ک ئمڕووژ کورد وە ناوی خەریک هەڵسوکەوته، قۆڕنەی پڕئاخێزگە و قەیرانییگه، کورد لە باشوور وە شیوەی قانوونی خاوەن یەی فدراڵ تووانا و لە رووژئاوا وە شیوەی ناڕەسمی خاوەن یەی فدراڵ پڕکەماسیه. دەسەڵات هەریم کوردی عەراق و سووریە و رەوت کورد و بۆن دەسەڵات کوردی تۆیەنسێیە بازنەی فەرهەنگیێگ وە ناو سیاسەت کورد و فاکتور کوردی لە رووژهەڵات ناوین وە دی بارید. وە ئی لاوە لە مرەخشەیل ناوچه، شەڕ وڵاتەیل سەرمایەداری و دەسەڵاتەیل ئایینی بەردەوامە و هەرئیجوور شەڕ ئایینی لە قۆڕنەو دەیشت کوومەڵگای فەرهەنگی کورد فرە گران و چ جوور مۆعامڵەکردن و چ جوور ئاشتی خوازانە زانسن رووڵ کورد، سیاسەت ژیرانێگە ک ریبەرایەتی کورد لە دەسەڵات رەسمی و ناڕەسمی وە کار بەن و بایەد وە پێ بیر بکەن.

 هێزەیل ئەتڵەسی و هێزەیل کشوەری لە رووژهەڵات ناوین سەنگەربەندی و یارگیری خوەیان ئەنجام دانە و تۆیەنسنە جەهان وە دو بەرەی رووژهەڵات و رووژئاوا دابەش بکەن وڵاتەیل عەرەبی (جیا وە هزبوڵا و حەماس و مالکی) وئیران هاتنەسە ناو شەڕیگ ک وە راسی شەڕ قازانجێگە ک ئایندەی سیاسی رووژهەڵات ناوین وە پێ بەسیاس و بەش هەرکام وە هێزەیل خاوەن ئاسەوار لە داهات جەهان دیاری کەید ک ئەڵبەت بۆن و دریژی شەڕ و زەمان تەمام بین ئی مرەخشە نادیاره.

 وە هەر رۆ کورد لە چووار دەڤەر فەرهەنگییەی تا ئی پایە خوەی ناوردێیەسە ناو شەڕ دولایەن، وەڵام وە مکانیسمەیلێگ کەڵک گردێیە ک هەم پەیوەندی و هەڵسوکەوت جەهانی بیاشتوود و هەم دووبەرەکایی و ململانی وەل حوکوومەتەیل دراوسێ نەقەومیەید. شەڕ هێماێ ناوهاتێ خاک کوردستان نەۆێە و لە شەڕ سووریه هزبەیل رووژئاوای کوردستانیش تا رەدەیێگ تەقەلا کردنە ک ئدارەی کوردستان وە کەمترین ئمکانات و کەمترین دەرگیری وەرەو پیش بووەن و شەڕ ئایینی و سەرمایەداری لە کوردستان دۆر بخەن. ئێرەنگە دیپلوماسی هکوومەتی کورد چ جوور توونای راوێژکاری دێرێد ک وەل هکوومەتەیل رەسمی خوەیان تۆش ئاژاوە نەود وە یە ئەڵگەردییەید ک سیاسیکارەیل کورد ک تا ئی پلە قەمقاز دەسەڵات کوردی وە شەڕ دۆر خسنه، ئایا تۆێەنێن ئاڵترناتیڤ و نەقشەی رێیگ ئەڕا هەڵسوکەوت داهاتو چ وەل وڵاتەیل ئەتڵەسی و چ وەل وڵاتەیل کشوەری، دابین بکەن.

جەماوەر کورد نزیک وە 40 ملیونە ک رووڵ چارەنۆسانەیێگ لە مرەخشەی رووژهەڵات ناوەین دێرێد و ئەو بەشە ک ئدارەی دو لای کوردستان وە دەس دێرن و 15 ملیون جەماوەریش دەنگ ها پێیان فرەتر هانە وەر هەڕەشەی دو لایەن شەڕ، تەمام لایەنەیل دەرگیری زانن ک بەرەی کورد و جەماوەرەگەی رووڵ بایخدارێگ ها دەسیان و ئامڵیەت سیاسی پڕڕەنگێ لەچەرچ و بەرچەیل نەتەوەیی و ناونەتەوەیین. کوردستان ئەراق جوور فورموڵ سیاسی سەرکەفتیێگ نەقش ناوەنجی بازی کردێیە و تۆێەنسێیە وەک بازیگەردانێگ چەن بیر سیاسی کوردی وە بەرە بڕەسێنێد. هەریم باشوور هەڵسوکەوت خوەێ وەل (پ ک ک) تا رەدەیێگ پیش خسێیە ک چەکدارەیل ئەوان تا ناو سنوورەیل هەریم پاشەکشە بکەن، وە ئەولایا پەیوەندی هەریم وەل کوردەیل سووریەیش تا رەدەی فێرکاری نزامی و شیوەیل دەسەڵاتداری کوومەڵایەتی و ئداری هێزەیل کورد سووری پیش چیه.

 یانە نیشان دەید ک کورد نیەتواید وارد فەزای شەڕ بوود و دووس دێرێد سنوورەیل خوەی وە قەیران نائەمنی دۆر بخەێد. کورد پەیوەندی خوەی وەل فاکتور ئیران و تورکیه جوور فاکتورەیل سەرەکی لە شەڕ ناوچە بەردەوام کردیێە و سیاسیکارانه، ئەڕا مەنن خوەی تەڵاش کەێد. وەی خاترە هەم هاتوچوو سیاسی وە تاران و ئانکارا دێرێد هەم بڕیارنامەی ئابووری وەلێیانا ڕێ خەید و هەمیش وەل ئامریکا و رووژئاوا و هەتا رووسیەیش رێکەوتنامە دەرخەێد. ئی شیوازەیل نووڕسن سیاسیە ئەڕا کورد فرە پایەبەرز بیە و دەرفەت داسە کورد ک وە پێکهاتەی یەی هەریم بەسیا دەرباید و خوەی وە ناو یەی بازیگەر ناونەتەوەیی نیشان بیەید. کورد لە ویڕای سیاسی بایەد بیر وە کیشەی تریش بکەید و ئەویش حەساسیەت هێزەیل کشوەری و مەترسی ئەوان لە جۆلیانەیل سیاسی ریبەرایەتی کوردە ک ئهتماڵ دەن  هەریم کوردی وە ناو رەوتیگ سەربەخووانە بیر وە پێ بکەن و هوکوومەتەیل ناوەینی هەوڵ ئەڕا بەرگیری و داخسن ئی کارە بیەن ک ئی بیریشە خالی وە ئهتماڵ نیه.

 وەهەرهال، کوردەیل سووریە و ئاگربەس وەل بەشارئەسەد، پ ک ک و ئاگربەس وەل ئەردووغان و هەریم کوردستان و ئاسایش رێژەیی، یە رەسێنێد ک کورد و ئایندەی سیاسیی وەرەو شوونێگ چن ک خاست خەڵکە و کات پیشکەفت سیاسی و ئنسانییه. تا ئیسە کورد سەرکەفتێیە و سەردان تازەی بارزانی وە بەغداد و پێداویستەیل هەوکاری دولاینە و هەرئیجوور، رێکەوتنامەی ئوجالان و ئەردووغان نیشاندەر دووخ ئمڕووژ کوردستان و ئامادگی کورد ئەڕا گووڕان چارەنۆیس فەرهەنگی خوەیە تا تۆش شەڕ ناخاستەی ئمڕووژ رووژهەڵات ناوین نەود.

مرەخشە:مناقشە
هێزەیل ئەتڵەسی:قدرتهای فراملی
هێزەیل کشوەری:قدرتهای ملی
قەیران:بحران
دەڤەر:محیگ
کەماسی:چالش
بەرە:جبهە،قگب
قۆڕنە:(پیرامون)محیگ، قارە
هەڵسوکەوت:تعامل
ئاخێزگە:محل بحران


PM:12:19:13/01/2014




ئه‌م بابه‌ته 1003 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


زۆرترین خوێنراو‌