ڕێگای مەرگ بۆ نان

كورتەیەك دەربارەی كوشتاری بەردەامی كۆڵبەران
سامان ڕیشەساحێب

زۆر جار  گاڵۆنی بەنزین وگازاییل دەرژێتە سەر پشتیان و تەوای پێستی گیانیان دەسوتێنێت، كاتێك هێزەكانی سەر سنوور دەیانگرن دەست بەجێ بارەكانیان پێ دەكەنەوە و ئەو نەوت و گازاییلە ئاگر دەدەن،  ئەستەمە ڕزگار بن. لە دەسپێكی مانگی خەزەڵوەری 1397ی هەتاویدا، ڕۆژی یەكی مانگی خەزەڵوەر لە ناوچەی سنووری شپیران سەر بە ناوچەی سەڵماس لە كوردستانی ڕۆژهەڵات كۆمەڵێك كۆڵبەری بێ تاوان كەوتنە بەر هێرشی دڕندانەی هێزە پاسەوانەكانی سەر سنوور و لە ئاكامدا كاسبكارێكی كورد بە ناوی فەرامەرز جلی‌باقو تەمەن 26 ساڵ بە داخەوە گیان لە دەست دەدات و كاسبكارێكی دیكەش بە ناوی زاكری جلی‌باقلو تەمەن 30 ساڵان بە تووندی بریندار دەبێت. ڕۆژی 4ی خەزەڵوەر بە هۆی سەرماوسۆڵە كاسبكارێكی سەر سنوور بە ناوی موزەفەر حسێنی، خەڵگی گوندی گەسیانی سەر بە ناوچەی مەرگەوەڕی ورمێ گیانی لە دەست دا. لە لایەكی دیكەوە، بەپێی هەواڵەكان كۆڵبەرێكی دیكە كورد بە ناوی ئەدیب حسێنی، باوكی دو منداڵ لە گوندی بلجوكی لە ناوچەی قتووری سەر بە شاری خۆی بەبێ هیچ ئاگاداركردنەوەیەك تەقەی لێ‌دەكرێت و دەسبەجێ گیان لە دەست دەدات. هەروەها سەر لە بەیانیی ڕۆژی 6ی مانگی خەزەڵوەر كۆڵبەرێك بە ناوی خزر موفید، خەڵكی گوندی ومانی سەر بە شاری سەردەشت بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە ئەمنیەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێران بە داخەوە ئەویش گیانی لە دەست دا.
ئەو چەند هەواڵە تەنیا لە دەسپێكی مانگی خەزەڵوەرە تا هەنووكەیە و ڕۆژ نییە هەواڵی لەم چەشنە لە ڕاگەیاندن و میدیاكاندا نەبیستین. بۆ پاروویەك نان هەڵبژاردن لە نێوان ژیان و مەرگدا دەكەن، كۆڵبەر تەنیا یەك داخوازی هەیە، دابین‌كردنی ژیان و كار. نزیك بە  چوار دەیەیە حكوومەتی كۆماری ئیسلامیی ئێران بەڵێن و وەعد بە خەڵك ئدەدات بەڵام ڕوانینی ئەمنیەتی بۆ كوردستان و باقیی ناوچە سنووریەكانی ئێران هەموو كات لە سەرەكی‌ترین بەربەستەكانی دابین‌كردنی كار و پیشە بووە لەم ناوچانەدا. دەوڵەت هەموو پڕۆژەكانی گەشەسەندن و... هتدی لە ناوچە سنووریەكان و بە تایبەت لە كوردستانی بە سپای پاسداران سپاردووە و سپای پاسدارانیش بۆ ئەم مەبەستە بە شوێن دابین‌كردنی زەنجیرەیەكی ئەمنیە بۆ بەناو پاراستنی سنوورەكان و هەر جۆرە ناڕەزایەتییەك لەم ناوچەیە بە پلان و جووڵەی بیانی و دژمنكارانە ناوزەد دەكات.
بەپێی ئامارەكان لە سەرەتای ساڵی زایینی تا ئێستا نزیك بە 150 كەس بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە ئینتزامی و هەروەها سوپای پاسدارانی كۆماری ئیسلامیی ئێران گیانیان دەكەوەێتە مەترسییەوە و زۆر جاریش بە داخەوە گیان لە دەست دەدەن. بەپێی ئامارەكان نزیك بە 75 هەزار كەس بە شێوەی بەردەوام لە ناوچە سنوورییەكان ئیش و كاریان كۆڵبەرییە، هەر وەها نزیك بە 35 هەزار كەسی دیكەش بۆ بژێوی ژیانیان لە حەفتەدا دوو تا سێ جار كۆڵبەری دەكەن. دەوڵەتەكەی ئەحمەدی‌نژاد و هەر وەها ڕووحانیش بە پێداچوونەوەی دەزگای ئیتلاعات كۆمەڵێك كارتی هات‌وچۆیان بۆ ڕێژەیەكی كەم دەركرد بەڵام ماوەیەك كە سنووەركان داخران ئەوانیش لەو كار و كسابەتە كەوتن. ئێستاكە لە كوردستان بە هۆی بارودۆخی ئەمنی ێژەی ئەندامانی سپای پاسداران لە ناوچە سنوورییەكان و بە تایبەتی لە كوردستان زیادی كردووە و هەر ڕۆژە تاكی كاسبكار دەكەوێتە بەر ئامانجی فیشەكەكانیان. نوێنەری مەریوان لە مەجلیسی شوورای ئیسلامیدا باسی ئەوەی كرد كە كوشتنی كۆڵبەران و كاسبكارانی سەر سنوور لە لایەن شەخسی ڕووحانی و وەزیری ناوخۆی ئێران دەبێت ڕابگیردرێت. بارودۆخی نالەباری ئابووری و چۆنیەتیی گوزەرانی ژیانی خەڵكی سنوورەكانی كوردستان و كوشتنی بێ‌تاوانی كۆڵبەران لەگەڵ هیچ كام لە پێناسەكانی مافی مرۆڤدا نایەتەوە.
كوردستانی ئیران لە ناوچە پێشنەكەوتوو و هەژارەكانی ئێرانە و تەنانەت كارگایەكی گەورە لە ناوچە سنووریەكانی تێدا نییە كە بتوانێت خەڵكی بێكار و كەم داهات كۆ بكاتەوە و دەوڵەتیش هیچ جۆرە هەنگاوێكی كرداری هەڵناگرێت بۆ ئەم بابەتە. سەرمایەدارانەكانیشی زۆر جار بە هۆی بارودۆخی نیزامی و نائەمنی هیچ جۆرە (سرمایەگوزارییە)ك لە ناوچە كوردنشینەكان ناكەن. بۆیە یەكێك لە پیشە سەرەكیەكانی ناوچە سنووریەكانی كوردستان كۆڵبەرییە و گواستنەوەی شتوومەكی قاچاخ لەم بە شەی كوردستانەوە بۆ ئەو بەشەی كوردستان. ئێستاكە توێژ و چینی كۆڵبەر تەنیا ژنان و پیاوان و میرمنداڵان نین، بەڵكوو بە هۆی هەژاری و كەم داهاتی و قەیرانی ئابووری تەنانەت خوێندكارانیش بەم پیشە پڕ لە مەترسیە بە هۆی ناچاری سەرقاڵن. ناوەندی ئاماری ئێران ماوەیەك پێش ڕێژەی بێكاریی نێوان گرووپی 15 تا 29 ساڵی 25%ی ڕاگەیاندبوو، ئەمە لە كاتێكدایە كە كارناسان دەڵێن ئەم ژمارانە خەیاڵی و ناڕاستن و لە هەر سێ لاوی ئێرانی یەكیان بێكارە و ئەگەریش سەرقاڵی كارێك بێت بە دڵنیاییەوە بەبێ بیمەی كۆمەڵایەتی و حەق‌دەستی زۆر كەمەوە سەرقاڵە. هەر وەها ئەم ناوەندە ڕێژەی بێكاری لە كوردستانی ئێران نزیك بە 12% ڕاگەیاندبوو كە نوێنەری شاری سنە بە پێچەوانە باسی لە سەروی 40% ڕێژەی بێكاری كردبوو، دەوڵەت بۆ هێنانە خواری ڕێژەی بێكاریی فەرمی، دەسفرۆشان و ئەو كەسانەی كاری ڕەشیش دەكەن بە (شاغل) ناو دەبات. ناڕەزایەتیی كۆڵبەران و بازاڕەكانی كوردستانی ئێران ئەمجارە خواستێكی ڕوون و بەرچاوتری هەیە و دەوڵەتیش تا ئێستان نەیتوانیوە بڵێت ئەمە پلانی دەرەوەیە. ناڕەزاییان بە زمانی بێ‌زمانی هاواری لە بەرچاونەگرتنیان دەكەن. ئەوان دەڵێن ئەگەر چارەمان بۆ ناكەن لێمان‌گەڕێن با بۆ بژێوی ژیانمان خۆمان لە نێوان كێو و مین و پاسدارانی سەر سنوور نانی خۆمان بە دەست بهێنین. لە یاسای بنەڕەتیی كۆماری ئیسلامیدا واتە لە ئەسڵی 28ی یاسا، یەكێك لە ئەركەكانی دەوڵەت دابین‌كردنی پیشە و كارە بۆ خەڵكی ناو كۆمەڵگاكەی. لە جارنامەی جیهانیی مافی مرۆڤیشدا كار و داهات لە بەرچاوگیراوە و لە مادەی 23ی ئەم جارنامەیەدا هاتووە كە" هەر مرۆڤێك مافی خۆیەتی كە خاوەنی ئیش و كار بێت و ئازادانە بتوانێت كاری خۆی هەڵبژێرێت و شایەنی پشتیوانیە لە بەرامبەر بێكاریدا".
لە كۆتاییدا دەتوانین بڵێین كە كۆڵبەری ڕاستیەكی تاڵی ناوچە كوردییەكان و كارنامەی دۆڕاوی نزیك بە چل ساڵ حوكمرانیی كۆماری ئیسلامی ئێرانە لەم بەشە. وڵاتە پێشكەوتووەكان بە لە بەرچاوگرتنی ئەو هەمووە سەرچاوە ئابووریانەی وەك نەوت، گاز، ئاو و كانگا سرووشتیانە كە لە ئێران بوونی هەیە ئەو ڕەنج و هەژارییەی خەڵكیان پێ سەیرە كە بۆ پاروویەك نان ڕێگای مەرگ دەبڕن.


PM:10:34:05/11/2018




ئه‌م بابه‌ته 106 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌