ڕەوت و ڕۆڵی دەزگای سەركوت لە ئێران

دارا قوڕەیشی

دەسەڵات و سیستمی كۆماری ئیسلامیی ئێران لە ئاستی نێونەتەوەیی و ناوچەییدا بە هۆی كردەوە و سیاسەتە هەڵەكانی هەناردەكردنی "شۆڕشی ئیسلامی و مێتۆدی دەسەڵاتی شیعی" و سازدان، داڵدەدان و پڕچەك‌كردنی  گرووپە تیرۆریستییەكان، پەرەدان بە سیستمی موشەكیی بالێستیك، دەسوەردان لە سەروەریی وڵاتانی عێراق، سووریە، یەمەن و لوبنان و هەوڵدان بۆ دروست‌كردنی بۆمبی ناوەكی و هتد وای‌كردووە زۆربەی وڵاتانی ناوچەكە بە دژی خۆی یەك‌ڕیز و یەك‌دەنگ بكات و هەروەها لە لایەن دەوڵەتی ئەمریكاشەوە كەوتووەتە ژێر گوشاری سیاسی و ئابووری كە لە هەوڵی پێكهێنانی بەرەیەكی جیهانی دژ بە كردەوەكانی دەسەڵاتی ئێرانە و تا ڕادەیەكی زۆر لەم بوارەشدا سەركەوتنی مسۆگەر كردووە. ئەم كردەوانە، كۆماری ئیسلامیی تووشی قەیرانی بەڕێوەبەری كردووە و مودیریەتی خۆشی پێ ناكرێ و قەیرانەكان ڕۆژ لە دوای ڕۆژ زیاتر پەرە دەستێنن و زیانەكەشی لە  سەرەتادا بەرۆكی چینی هەژاری كۆمەڵگای گرتۆەتەوە. 
ماوەی چل ساڵە كۆماری ئیسلامی قەیران بە دوای قەیران پێشكەش بە وڵاتی ئێران دەكات. بۆ خەڵكی ئێران، كۆماری ئیسلامی شەرعییەتی نەبووە و نەماوە، ناكارامە بوونی ئەم دەسەڵاتە گەندەڵە سەرجەم بوارەكانی ژیانی سیاسی، كولتووری و ئابووریی خەڵكی گرتووەتەوە، سیستمێكی تۆتالیتێر و دژە خەڵكی، دژە ئازادی بە مانای گشتی، بێكاری و هەژاری و هتد، هەموو ئەم كێشە كەڵەكە بووانە وای‌كردووە ئاستی قبووڵ‌كردنی خەڵك لە دەسەڵات چیدیكە مەجالی نەمێنێ و لە ڕاستیشدا خەڵك باش دەزانن كە چارەسەری هەموو ئەم كێشانە، كە خوڵقێنەرەكەی كۆماری ئیسلامییە، لە ئیستێعداد و توانای كۆماری ئیسلامی بەدەرە و بۆ ناڕەزایەتی بە وەزعی مەوجود و هیوای نەمانی كۆماری ئیسلامی ڕژاونەتە سەر شەقام.
لە 7ی مانگی بەفرانباری 96ی هەتاوی بەم لاوە دەورێكی نوێی ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانی جەماوریی كۆمەڵانی خەڵكی ئێران چەندین شاری گرتۆەتەوە و پێكهاتەی ئەمجارەی قەبارەی  ناڕەزاییەتییەكان چین و توێژێكی تایبەت نییە و خەڵكی بێزار لە دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی، پێكهاتوو لە چین و توێژە جیاوازەكان، بۆ داوای مافە ڕەواكانیان ڕژاونەتە سەر شەقام. جۆری درووشمەكان لە ناڕەزایەتی بە نەبوونی ئاو و برق و ئیمكاناتی مادی دەست پێ‌دەكات و زووبەزوو ڕادیكاڵ دەبێتەوە و هەموو بناغەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێران دەكاتە ئامانج. جیاوازیی دروشمی ناڕەزاییەتییەكانی ئەم جارە لەوەدایە چیتر جیاوازی لە نێوان باڵەكانی دەسەڵات بێ‌مانایە نییە و باڵی ڕێفۆرم‌خوازەكانیش هیچ بایەخێكی متمانەیی لای ئەو بەشە لە جەماوەر كە هەیبوو نەماوە و نەمانی سەرجەم ڕژیمی كۆماری ئیسلامیی ئێران ئامانجی دروشمەكانە. بەڵام پرسیارەكان ئاماژە بە ئاقاری ناڕەزاییەتییەكان و چۆنییەتیی ڕووبەڕووبوونەوەی سیستمی كۆماری ئیسلامی لەگەڵ شەپۆلی ناڕەزاییەتییەكانە. ئایا شەپۆلی نوێی ناڕەزایەتییەكانی كۆمەڵانی خەڵكی ئێران دامركاوە؟ ئایا ناڕەزایەتییەكان ناوەبەناوە بە هێز و ڕێبەرییەكی زیاتر دێتەوە مەیدان؟ ئایا سیستمی پۆلیس و سەركوتی كۆماری ئیسلامی، كۆنتڕۆڵی ناڕەزایەتییەكان دەكات؟ لەم نوسینەدا تییشك دەخرێتە سەر مێتۆد و جۆری سەركوتی ڕێكخراوەیی ناڕەزایەتییەكان لە ئێرانی ژێر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیدا.
ئەزموونی لێكدانەوەی ناڕەزایەتییە جیددیەكانی تاران و شارە گەورەكانی ئێران  لە 18ی پووشپەڕی 78ی هەتاوی بەم لاوە تاوەكوو ئەم شەپۆلە نوێیەی 97ی كە لێ‌بەدەربكەین، بۆمان ڕوون دەكاتەوە كە سیستم و ڕێكخراوی سەركوت و بەرپرسی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ جەماوەری ناڕەزایەتییەكان، تەنیا پۆلیس و نیروی پاسگا و نیروی ئینتزامی نییە، بەڵكوو هەموو بەشە جۆراوجۆرەكانی چەكدار و بێ‌چەك، ئیتلاعاتی و هەواڵگری، قەزایی، ڕادیۆ و تی‌ڤی و ڕاگەیاندن و تەبلیغات بە گشتی و داراییش لە خۆ دەگرێ كە دەبێت بووترێت دەزگایەكی سەركوتی چەند ڕەهەندییە.
لەبەشی هەواڵگری ئەم دەزگا سەركوتگەرە چاوەدێری و بەشوێنداچوون سەبارەت بە هەرتاك و گرووپێكی ئەكتیڤ و دژبەری ڕژیمی كۆماری ئیسلامی دەكرێت و هەموو جۆرە زانییارییەكی لەسەر كۆ دەكرێتەوە. لە كەسی زیندانی و دەستبەسەربوونی زۆربەی چالاكانی سیاسی و مەدەنیی 30 ساڵی ڕابردوودا لە كوردستان و دەرەوەی كوردستان بەرچاوە كە دامەزراوە هەواڵگری و ئیتلاعاتییەكان بەردەوام زانیارییان لە سەر چالاكوانانی سیاسیی دژبەری دەسەڵات كۆ كردووەتەوە و لە كاتێكدا كە بە پێویستیان زانیبێت تەنانەت پێش سەرهەڵدانی جووڵە و گردبوونەوەیەكی ناڕەزایەتی دەستبەسەر كراون. لە 16 دامەزراوەی ئیتلاعاتی لە ئێران، چوار دامەزراوەیان، كە بریتین لە وەزارەتی ئیتلاعات، ئیتلاعاتی سپای پاسدران، ئیتلاعاتی هێزی زەوینیی ئەرتەش و پاراستنی ئیتلاعاتی قوەی قەزاییە، جەغدكردنی قورس و بەرچاوتریان تایبەتە بە بازداشت و دەستبەسەر كردنی چالاكانی سیاسی..
لە ساڵی 1363ی هەتاوی كە وەزارەتی ئیتلاعات دامەزراوە تا بە ئێستا سەرەكیترین ڕۆڵی لە دەستبەسەركردنی چالاكانی سیاسیدا هەبووە، بەڵام ئیتلاعاتی سپای پاسداران لە ساڵی 87ی هەتاوی بە سەرۆكایەتیی حسێن تائێب (حسێن قاتڵ) كە لەم ساڵانەی دواییدا بە پشتیوانیی ڕاستەوخۆی ڕێبەری كۆماری ئیسلامی عەلی خامنەیی، پڕجووڵەتر لە جاران بووەتەوە و شێوازی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دامەزراوەش لەگەگەڵ چالاكانی سیاسیی دژبەری ڕژیم لە بواری چۆنایەتی و چەندایەتییەوە جیاوازە و گۆرانی بەسەردا هاتووە. بە كوردی و پەتی بڵێم لەچاو وەزارەتی ئیتلاعات، بێ‌لەگاوترین و پەت‌پساوترین ئۆرگانی ئێتلاعاتیی ڕژیمە. بەشی عەمەلیاتی سەركوتی مەیدانیی ناڕەزاییەتییەكانی سەر شەقام بە چ شێوەیەكە؟ دەزگای سەركوت چلۆن خۆی ڕێك‌خستووە؟
هێزە عەمەلییاتییەكانی دەزگای سەركوتی ناڕەزاییەتییەكانی سەر شەقام پێك‌هاتووە لە چوار هێزی ئینتزامی (عادی)، هێزی تایبەتی ئینتزامی (یەگان ویژە)، پایگاكانی بەسیج و مزگەوتەكان و گوردانە ئەمنییەتییەكانی ئیمام عەلیی سپای پاسدارن كە بە لەبەر چاوگرتنی ئاستی گوشاری ناڕەزایەتییەكانی سەر شەقام بۆ دەسەڵات، دەزگای سەركوت لە یەكێك یان تێكەڵاوێك لەو هێزانە كەڵك وەردەگرێت. یەكێك لە مێتۆدەكانی كاری ئیتلاعاتی سپای پاسداران بۆ سەركوت و كۆنتڕۆڵی ناڕەزاییەتییەكان، بەكرێ‌گرتن و ئەجیركردنی لات و چەقۆكێشی هەموو شارەكانی ئێرانە بۆ سەركوتی شەپۆلی ناڕەزایەتی خەڵك و نموونەكەیشی لە ساڵی 88ی هەتاویدا بوو كە ئیتلاعاتی سپای پاسدارن لەو شێوازە كەڵكی وەرگت و تێیدا سەركەوتوو بوو و دواتریش لە هەموو ناڕەزقایەتییەكانی دوای ئەو ساڵەشدا كەڵكی زۆری لێ‌وەرگرتن. هەموو ئەم لات، چەقۆكێش و هەرزەكارانە كە لە لایەن دادگا گشتییەكانەوە حوكمی زیندان و غەرامەیان بۆ دەبڕدرێتەوە، لە لایەن ئیتلاعاتی سپای پاسداران و بە هاوكاریی حیفازەت ئیتلاعاتی قوەی قەزاییە ئاسان‌كاریان بۆ دەكرێت و لە سزاكانیان خۆش دەبن بەو مەرجەی ببنە ئەندامی نهێنیی قەرارگای سارۆڵڵای سپای پاسداران و لەژێر ئەمر و نەهی ئەواندا بۆ هەر ئەرك و مەئمورییەتێك پێیان بسپێرن بمێننەوە. ئەم كەسانە وەك هێزی عەمەلیاتی و داردەستی ئیتلاعاتی سپا بۆ تیرۆر و ئەشكەنجە لە ناو زیندان و ناو كۆمەڵگا و بە تایبەتی سەركوتی ئەكسیۆنە ناڕەزاییەتییەكان كەڵكیان لێ‌وەردەگیرێت. لە ساڵی 88 لەشكەرێك لەو لاتانە بە چەقۆ و تیغ و قەمەوە، وەحشیانە هێرشیان دەكردە سەر ناڕازیانی سەر شەقام. 
بەشێك لە دەزگای سەركوتی ناڕەزایەتییەكانی سەر شەقام، لەپاڵ دامەزراوە ئیتلاعاتی و بەشەكانی عەمەلیاتی بۆ سەركوتی ناڕەزایەتییەكانی دژ بە ڕژیم و سەر شەقام، بەشی داد و قەزاییەیە. ئەم بەشە كە پێكهاتووە لە زنجیرە بەشی دادستان، دادوەر، بازجوو، مەئمور و كاربەرانی زیندان، ئەركی درووست‌كردنی پەروەندەی قەزاییان لە دژی چالاك‌وانانی سیاسیی بەشدار لە ئەكسیۆن و ناڕەزایەتییەكان لە دادگا بە ئەستۆیە كە محاكمەیان دەكەن و حوكمیان بۆ دەبڕنەوە، ئەویش لە سیستمی نادادپەروەری قەزایی ئێراندا. سیستمی قەزایی و دادی كۆماری ئیسلامیی ئێران لەگەڵ هیچ كام لە سیستمەكانی قەزایی وڵاتان و دەسەڵاتەكانی‌تر هەڵناسەنگێندرێت و جیاوازیی تەواوی هەیە. تەنیا لە سیستمی قەزایی ڕژیمی ئێران جیا لە ناوەرۆكی نادادپەروەرانەی سیستم، كە لە روانگەی حقووقییەوە جێی مشت و مڕی زۆرە، لە سەرەوە كاربەدەست و هەموو دەسەڵاتدارنی ئەم سیستمە خۆیان تاوانبار و جەنایەت‌كاری گەورەن كە دەستیان بە خوێنی هەزاران تێكۆشەری ڕزگاری‌خواز سوورە. تەنیا لە ئێرانی كۆماری ئیسلامیدا "وەزیری دادگوستەرییەكانی" بە هۆی پێشێل‌كاریی حاشاهەڵنەگری مافی مرۆڤ و تاوانی دژە مرۆڤایەتی، ناویان لە لیستە ڕەشە جیاوازەكانی تیرۆریست لە جیهاندا تۆمار كراوە. بۆیە بەشێك لە دەزگای سەركوتی كۆماری ئیسلامی، سیستمی قەزایی ئێرانە، كە فایلی ئەمنییەتی و قەزایی بۆ ناڕازیان و خۆپیشاندەران ساز و بە حوكمی سیاسیی زیندان و تەبعید و ئێعدام مەحكومیان دەكات بۆ ئەوەی تۆوی ترس و تۆقاندن لە ناڕەزایەتی دەربڕین ڕووبە كۆماری ئیسلامی لە كۆمەڵگادا بچێنێت. بەشێكی دیكە لە پەیكەرەی دەزگای سەركوتی كۆماری ئیسلامیی ئێران، بەشی ڕاگەیاندنە كە هاوتەریب لەگەڵ بەشەكانی دیكە ئەركی خۆی جێبەجێ دەكات و بە گشتی پێكدێت لە زنجیرە بەشی ڕادیۆ و تی‌ڤی، ڕۆژنامە و چاپەمەنییەكان و سۆشیال مێدیا. بە خەسڵەتی كۆماری ئیسلامیی ئێران، كە دەسەڵاتێكی دیكتاتۆرە، ئیمكاناتی ڕاگەیاندن و تەبلیغات بە گشتی لە خزمەتی دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیدایە و هەموو تاك و گرووپ و حیزبێكی ئۆپۆزسیۆن و دژبەری ڕژیم نەك هەر ئەوەی مافی كەڵك‌وەرگرتن لە ئیمكاناتی دەوڵەتیی نییە، بگرە ماف و ئیزنی هیچ جۆرە چالاكییەكی سیاسی و ڕەخنەگرانەی دژ بە دەسەڵاتیشی نییە و لێی قەدەغە كراوە. ئیمكاناتی چاپەمەنی و ڕۆژنامە، ڕادیۆ و تی‌ڤی، هەموو دەبێت لە خزمەت تەبلیغ بۆ دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیدابن. بەشی ڕاگەیاندن هاوتەریب و هاوئاهەنگ لەگەڵ بەشەكانی‌تری دەزگای سەركوت بۆ كۆنتڕۆڵی خۆپیشاندەر و ناڕەزایەتییەكان ڕۆڵی تەواوكەر و تەكمیلی دەگێرێت. بەشی ڕاگەیاندن ئەركی فەزاسازی بۆ سەركوتی چالاكان و خۆپیشاندەرانی لە ئەستۆیە، بۆ نموونە بڵاوكردنەوەی فیلمی دانپێدانانە زۆرەمڵیەكانی خۆپیشاندەران لە كاناڵ و تی‌ڤییەكان بەشێكە لە ئەركەكانی دەزگای سەركوتی كۆماری ئیسلامی. لە بەشی دونیای مەجازیشدا كۆماری ئیسلامیی ئێران بە دەركردنی بڕیارگەلی جۆراوجۆر بۆ كۆنتڕۆل و فیلتێركردنی ئێنتێرنێت لە جومگەكانی دەسەڵات، لە ڕاستیدا وەشوێن كۆنتڕۆڵ و سەركوتی بزووتنەوە و ناڕەزایەتییەكانی دژی دەسەڵاتەكەی خۆیەتی. كۆماری ئیسلامیی ئێران بە هۆی سانسۆر و فیلتێرینگی ئینتێرنێت، كە لە ڕاپۆرتەكانی خۆی و سازمانی ئیرتباتات و فەناوەریی ئیتلاعات لە ئێران، بڵاو بووەتەوە زیاتر لە 10 میلیۆن سایت لە ئێران فیلتێر كراوە كە بە شێوەی مام‌ناوەند مانگانە هەزار سایت فیلتێر دەكرێت و بەو پێیە لە لایەن ڕێپۆرتەرانی بێ‌سنوور لە جیهان، دەسەڵاتی ئێران ناوی لە لیستی پێنج وڵاتی دوژمنانی ئینتێرنێت لە جیهاندا تۆمار كراوە.
ناوەندی دەسەڵاتی پلان‌دانانی سیاسەتی گشتی، چۆنییەتی و چەندایەتی بە كەڵك‌هێنانی ئەنتێرنێت بە گشتی لە هەموو وڵاتانی دنیا دیاری كراوە و لە ئەستۆی دەوڵەت و وەزارەت یان سازمانی پێوەندییەكان و پیشەی زانییارییە" (ئیرتباتات و فەناوەریی ئیتلاعات)"، بەڵام لە وڵاتی ئێران بڕیاردەری ئەم دیاردەیە ناڕوونە و ناوەندە جۆراوجۆرەكانی سەر بە دەزگای سەركوت یان هەر خۆیان ناكەنە خاوەنی یان هەركام لە لایەكەوە خۆیان بە خاوەنی بڕیار دەزانن بەڵام هەموو ئەم ئیمكان و بە ڕێكخراوكردنی دەزگای سەركوتی ئازادی‌خوازان لە ئێران، لە پاڵ زەخت و سەختیی زۆر بۆسەر تێكۆشەران لە كۆتاییدا مەحكومن بە تەسلیم بوون لە بەرامبەر خواستە ڕەواكانی كۆمەڵانی خەڵكی ڕزگاری‌خواز لە ئێران.


PM:03:05:15/09/2018




ئه‌م بابه‌ته 400 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌