ئێران لە نێوان پووتین و ترامپدا

سۆران سەلیمی

ڕۆژی ١١ی مانگی ژووئیه‌، "عه‌لی ئه‌کبه‌ر ویلایه‌تی" ڕاوێژکاری تایبه‌تی خامنه‌یی له‌ کاروباری نێوده‌وڵه‌تی به‌ سه‌ردانێک گه‌یشته‌ مۆسکۆ، پێته‌ختی ڕووسیه‌ تاکوو به‌ وته‌ی وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێران په‌یغامی ڕێبه‌ری کۆماری ئیسلامی پێسکه‌شی پووتین، سه‌رۆک کۆماری ڕووسیە بکات. قاسمی، وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ ئه‌و سه‌فه‌ره‌ زۆر به‌ گرنگ وه‌سف ده‌کات و ده‌ڵێت ڕێبه‌ری کۆماری ئیسلامی له‌ په‌یامه‌که‌یدا جه‌ختی له‌سه‌ر گرنگ و ستراتێژیک بوونی پێوه‌ندیه‌کانی نێوان هه‌ر دوو لا کردووه‌ به‌ڵام ئه‌م سه‌فه‌ره‌ و ئه‌و هه‌واڵه‌ له‌ چه‌ند ڕەهەنده‌وه‌ گرنگ و سه‌رنجراکێش بوو. یەکەم، ئه‌وه‌یکه‌ ڕێک له‌ هه‌مان ڕۆژدا نتانیاهۆ، سه‌رۆک وه‌زیرانی ئیسرائیلیش سه‌ردانی مۆسکۆی کرد واته‌ هه‌ر دوو به‌رپرس له‌ یه‌ک ڕۆژدا گه‌یشتنه‌ ڕووسیه‌. بەپێی هه‌واڵه‌کان لایه‌نی ئیسرائیلی هه‌مان ڕۆژی ١١ی مانگ لەگه‌ڵ پووتین، دیدار و گفتگۆی هه‌بوو و لایه‌نی ئێرانیش بۆ ڕۆژی دواتر واته‌ ١٢ی ژووئیه‌ چاوی به‌ پووتین که‌وت. ڕوونه‌ که‌ هۆکاری دیداری نێوان کاربه‌ده‌ستانی ئیسرائیل و ڕووسیه تاوتوێ کردنی پرسی سووریه‌ و هه‌ڵبه‌ت له‌وه‌ش گرنگتر ڕۆڵی ئێرانیه‌کان له‌و قه‌یرانه ‌و پرسی مانه‌وه‌ یان کشانه‌وه‌ی هێزه‌ ئێرانییەکانی له‌ سووریه‌ بوو، بابه‌تێک که‌ ئیسرائیلیه‌کان زۆر ڕاشکاوانه‌ باسیان کرد و ده‌یکه‌ن. له‌ وه‌ها که‌ش و هه‌وایه‌کدا سه‌فه‌ری هاوکاتی به‌رپرسانی ئێرانی و ئیسرائیلی بۆ مۆسکۆ سه‌لمێنه‌ری ئه‌وه‌یه‌ که‌ لەلایەک ئیسرائیل پێداگره‌ له‌سه‌ر خواسته‌کانی له‌ مه‌ڕ ئێران و وه‌ده‌رنانیان له‌ سووریه‌ و له‌ لایه‌کی دیکه‌ش هه‌وڵ و ته‌قالای کۆماری ئیسلامی بۆ ڕازی کردنی ڕووسیه‌ که‌ پشتی ئێران چۆڵ نه‌کات. له‌م نێوانه‌دا دواتر ویلایه‌تی ڕایگه‌یاند که‌ ڕووسه‌کان بڕیاریان داوه‌ بڕی ٥٠ ملیارد دۆلار له‌ که‌رتی نه‌وت و گازی ئێران وه‌به‌رهێنان بکه‌ن، بەنگەسەیەک که‌ دواتر ڕووسه‌کان ڕەتیان کرده‌وه‌ که‌ به‌و شێوه‌ بووبێت. به‌ڵام ڕاگه‌یاندرا که‌ پووتین پێشنیازی داوه‌ به‌ تاران پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی گه‌مارۆکانی ئامریکا، ڕووسیه‌ نه‌وتی ئێران بکڕێت نەک به‌ پاره‌ به‌ڵکوو له‌ باتی پاره‌که‌ی که‌ل و په‌ل و له‌وانه‌ خۆراک بداته‌ ئێران. ئه‌گه‌رچی ناوه‌ڕۆکی ته‌واوی په‌یامه‌که‌ی خامنه‌یی بۆ پووتین قه‌ت ئاشکرا نه‌کرا به‌ڵام هه‌ر له‌و هه‌واڵه‌دا دیاره‌ که‌ تاران ڕازی بووه‌ له‌ به‌رامبه‌ر پشتیوانیی مۆسکۆ ئیمتیازی گرنگ و گه‌وره‌ بداته‌ لایه‌نی به‌رامبه‌ر، سیاسه‌تێک که‌ پێشتریش بۆ نموونه‌ له ‌پرسی داڕشتنه‌وه‌ی سه‌ر له‌ نوێی "سیستمی حقووقیی ده‌ریای خه‌زه‌ر" ئێرانیه‌کان په‌ێڕه‌ویان کردبوو. به‌ڵام له‌و دیوی ڕووداوه‌کان، نتانیاهۆ وه‌کوو پێشتر به‌ تووندی جه‌خت و پێداگریی خۆی له‌سه‌ر خواستی ئیسرائیل سه‌باره‌ت به‌ پرسی هێزه‌کانی ئێران له‌ سووریه‌ دووپات کرده‌وه‌، خاڵی سه‌رنجراکێش ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ماوه‌ی دوو هه‌فته‌ی دوای ئه‌م چاوپێکه‌وتنانه‌ به‌رپرسانی ڕووسی دووجار سه‌ردانی ئیسرائیلیان کردووه‌ که‌ جاری دووهه‌م ته‌نانه‌ت وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ "لاورۆڤ" بۆ خۆی لەگه‌ڵ به‌رپرسانی ئیسرائیلی کۆبووه‌ته‌وه‌. میدیاکانیش ته‌وه‌ری سه‌ره‌کیی ئه‌و چاوپێکه‌وتنانه‌یان پرسی نه‌مانی هێزه‌کانی ئێران له‌ سووریه‌ ڕاگه‌یاندووه‌، ته‌نانه‌ت باسی ئه‌وه‌ بوو که‌ ڕووسه‌کان پێشنیازیان کردووه‌ هێزه‌کانی ئێرانی و لایه‌نه‌کانی سه‌ر به‌ ئێران لانیکه‌م ١٠٠ کیلۆمه‌تر له‌ سنووره‌کانی ئیسرائیل دوور بخرێنه‌وه‌، به‌ڵام سه‌رۆک وه‌زیرانی ئیسراییل به‌ هێچ شێوه‌ ئه‌وه‌ی قبووڵ نه‌کردووه‌. ئه‌م هاتووچووه‌ی ڕووسه‌کان نیشانده‌ری ئه‌وه‌یه ‌که‌ مۆسکۆ ده‌یه‌وێت له‌ نێوان پێوه‌ندیی ستراتێژیکی خۆی لەگه‌ڵ ئیسرائیل و ئه‌و ئیمتیازه‌ زه‌به‌لاحه‌ شاراوه‌ی کۆماری ئیسلامی جۆرێک هاوسه‌نگی ڕابگرێت که‌ پێده‌چێت لایه‌نی ئیسرائیلی ئاماده‌ نییه‌ به‌و ئاسانیه‌ له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ ڕێبکه‌وێت. دووهه‌م ئه‌وه‌یکه‌ خامنه‌یی بۆ ئه‌و ئه‌رکه‌ گرنگه‌ ڕاوێژکاری جێ متمانه‌ی خۆی واته‌ ویلایه‌تیی ڕە‌وانه‌ی مۆسکۆ ده‌کات، ئه‌وه‌ش تا راده‌یه‌کی زۆر به‌ پێچه‌وانه‌ی داب و نه‌ریتی دیپلۆماتیکە چونکە ده‌بوو یان وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی کۆماری ئیسلامی یان لانیکه‌م یه‌کێک له‌ جێگرانی ئه‌و ئه‌رکه‌ ڕابپەڕێنێت به‌ڵام ڕوونه‌ ناوه‌ڕۆکی ئه‌و په‌یامه‌ و پێشنیازه‌کانی خامنه‌یی هەر چییەک بووبێت ڕێبه‌ری کۆماری ئیسلامی ته‌نیا متمانه‌ی به‌ ویلایه‌تی کردووه‌ و به‌ کرده‌وه‌ ده‌زگای دیپلۆماسیی ئێرانی له‌و سیکله‌ وه‌لا ناوە ئه‌ویش له‌ کاتێکدا که‌ "زه‌ریف" وه‌کوو دیپلۆماتێکی به‌ئه‌زموون و لێزان به‌ناوبانگە به‌ڵام ڕوونه‌ که‌ ئاستی متمانه‌ی خامنه‌یی زۆر به‌رته‌سکتر له‌ جارانه‌.

وه‌کوو خاڵی کۆتایی ده‌بێت ئاماژه‌ به‌و راستیه‌ بکه‌ین که‌ نه‌ ئیسراییل له‌ هه‌ڵویستی خۆی پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌ نه‌ک رووسیه‌ش پێویستی به‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ بۆ مسۆگه‌رکردنی خواسته‌کانی به‌رامبه‌ر به‌ تاران فشارێکی زۆر بخاته‌ سه‌ر ئیسراییل. به‌ ده‌سپێکردنی گه‌مارۆکانی سه‌ر که‌رتی نه‌وتی ئێران له ‌مانگی نۆڤامبردا، ڕوونه‌ که‌ تاران ناچاره‌ پێشنیاری ڕووسه‌کان بۆ ئاڵۆگۆڕی بازه‌رگانی له‌سه‌ر ئه‌ساسی "نه‌وت له‌به‌رامبه‌ر خۆراک"دا قبووڵ بکات. ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێت که‌ ره‌نگه‌ خامنه‌یی پێشنیازێکی تایبه‌تی به‌ ڕووسه‌کان دابێت که‌ مۆسکۆ ناچار ببێت له‌به‌رامبه‌ردا ئیسرائیلیه‌کان ڕازی بکات هێندێک ئاستی خواسته‌کانیان دابه‌زێنن.



PM:08:14:04/08/2018




ئه‌م بابه‌ته 500 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌