دەستی بەتاڵی ئێران لە سووریا

سۆران سەلیمی

ڕۆژی ٢٧ی ژۆە‌ن نوێنه‌ری کاشمه‌ر له پاڕڵه‌مانی ئێران له وته‌گه‌لێکی نه‌ک که‌م وێنه به‌ڵکوو بێوێنەدا ڕە‌خنه‌یه‌کی تووندی لە به‌شار ئه‌سه‌د و پووتین گرت و گوتی ئه‌و دوو که‌سه به‌م زووانه ئێمه‌-کۆماری ئیسلامی- قوربانیی ئیسراییل و ئامریکا ده‌که‌ن. ناوبراو له درێژە‌دا ڕووی قسه‌کانی له به‌شار ده‌کات و ده‌ڵێت: "ئه‌سه‌د به بێشه‌رمیه‌وه قورسایی هاوده‌نگی و هاودڵی خۆی لەگه‌ڵ پووتین زیاد کردووه و بێگومان ڕووسیه‌ش دۆستێکی جێگای متمانه نابێت بۆ ئێمه‌". ناوبراو ڕووسیه به خیانه‌ت له دانیشتنی ڕێکخراوی "ئۆپێک" تۆمه‌تبار ده‌کات. دوو ڕۆژ پێش ئه‌م وتانه ئیسراییل هێرشی ئاسمانیی کردبووه سه‌ر فڕۆکه‌خانه‌ی ده‌مێشق و گوایه ئامانجی هێڕشه‌که فڕۆکه‌یه‌کی بارهه‌ڵگری کۆماری ئیسلامی بووه که له نێو چووە. ڕۆژی ١٧ی مانگیش هێرشێک کرایه سه‌ر هێزه‌کانی حه‌شدی شه‌عبیی عێراقی له ڕۆژهه‌ڵاتی سووریه که له‌ ده‌ره‌نجامدا ٥٢ که‌س کوژراون و زیانێکی زۆر به‌ر هێزه‌کانی حه‌شدی شه‌عبی که‌وتووه‌، هێندێک سه‌رچاوه باسی ئه‌وه ده‌که‌ن له‌و هێڕشه‌دا زیاتر له ٢٠ ئه‌ندامی سپای پاسدارانی ئێرانیش کوژراون. هاوپه‌یمانیی جیهانی به‌رپرسایه‌تیی هێڕشه‌که‌ی نه‌گرته ئه‌ستۆ که‌وایه ڕوونه ئه‌مجاریش ئیسراییل به‌رپرسی ئه‌و هێرشه بووه‌. خاڵی به‌رچاو و جێگای سه‌رنج ئه‌وه‌یه که تا ئه‌م ساته سپای پاسداران و به‌رپرسانی باڵای کۆماری ئیسلامی هه‌وڵیان داوه بێده‌نگی ڕابگرن و له کرده‌وه‌شدا هیچ دژکرده‌وه‌یه‌کیان نیشان نه‌داوه که شرۆڤه‌ی هه‌لومه‌رجه‌که سه‌لمێنه‌ری ناته‌وانی و لاوازیی سپای پاسدارانه له وڵامدانه‌وه‌ی هێڕشه‌کانی ئیسراییلدا.

٧ ساڵ به‌سه‌ر شەڕی ناوخۆیی سووریەدا تێده‌په‌ڕێت و تاران هه‌ر له‌یه‌که‌م ڕۆژەوە به هه‌موو هێز و تواناوه به‌شداریی له‌و قه‌یرانهدا کردووه‌ و به هه‌موو شێوه و شێوازێک یارمه‌تیی به‌شار ئه‌سه‌دی داوه‌. خاڵی گرنگ ئه‌وه‌یه که به پێشنیاری ئێران ڕووسه‌کان به شێوه‌ی سه‌ربازی و ڕاسته‌وخۆ خۆیان خسته ناو قه‌یرانەوە ئه‌ویش له کاتێکدا بوو که پێش هاتنی ڕووسه‌کان هه‌موو هاوکێشه‌کان و له هه‌موو به‌ره‌کان به زیانی به‌شار ئه‌سه‌د بوو. لە ڕاستیدا کۆماری ئیسلامی دوو ئامانجی سه‌ره‌کی بوو له‌وه‌یکه ئه‌م هه‌موو تێچووه له سووریه سه‌رف بکات ته‌نانه‌ت به به‌های به‌رزبوونه‌وه‌ی کێشه‌ی ئابووری و سیاسیی ناوخۆیی یه‌که‌م، ڕژیمی به‌شار ئه‌سه‌د وه‌کوو ته‌نیا و گرنگترین هاوپه‌یمانی فه‌رمیی خۆی له جیهانی عه‌ره‌ب بپارێزێت، ئه‌وه‌ش له کاتێکدایه که بنه‌ماڵه‌ی ئه‌سه‌د هه‌ر له ساڵی ١٩٨٢ سووریه‌یان کردبووه پردێک نێوان ئێران و لۆبنان بۆ هه‌نارده کردنی چه‌ک و چۆڵ و یارمه‌تیی ئابووری بۆ حیزبۆڵڵا. دووهه‌م، تاران بیری له‌وه کردبوو که به‌هۆی ئه‌و قه‌یرانه‌وه ده‌توانێت به شێوه‌ی فه‌رمی له سووریه پێگه‌ی سه‌ربازی دابمه‌رزێنێت و سه‌دان مووشه‌کی به‌هێز هه‌نارده‌ی خاکی سووریه بکات و به ئاسانی و له کورتترین کاتدا به‌ره‌یه‌کی نوێی شه‌ڕ دژی ئیسراییل له باکوور و ڕۆژهه‌ڵاتی ئیسراییل و دواتر له باشووره‌وه له ڕێگای حه‌ماس ئاوا بکاته‌وه‌. بۆیه بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجه جگه له تێچووی سیاسی و گیانی، ملیاردها دۆلاریش وه‌کوو یارمه‌تی بێگه‌ڕانه‌وەی پێشکه‌شی به‌شار ئه‌سه‌د کرد. ئاشکرایە ئێرانیه‌کان له‌و باوه‌ڕەدا بوون که بێگومان ئێران ده‌توانێت له پڕۆسه‌ی بونیات نانه‌وه‌ و نۆژە‌ن کردنه‌وه‌ی سووریه‌ی دوای شەڕدا به‌شدار ببێت و تێچووه‌که‌ی قه‌ره‌بوو بکاته‌وه‌ به‌ڵام ئێستا پێده‌چێت که هه‌موو به‌راوه‌رده‌کانی کۆماری ئیسلامی به‌تاڵ ده‌رده‌چن و ده‌بن به هیچ. پووتین له یه‌که‌م هه‌نگاودا خواستی نتانیاهۆی قبووڵ کرد و هێزه‌کانی سه‌ر به ئێران ناچار کران له سنووره‌کانی ئیسراییل خۆیان دوور بخه‌نه‌وه‌. له‌م نێوانه‌دا ده‌بێت ئاماژە به خاڵێکی گرنگ بکرێت ئه‌گه‌رچی له نێوان سووریه و ئیسراییلدا قه‌ت ڕێککه‌وتننامه‌ی ئاشتی واژۆ نه‌کراوە به‌ڵام قه‌ت له ‌نێوان ئه‌و دوو وڵاته و دوای ساڵی ١٩٧٣ هه‌رگیز شه‌ڕێک ڕووی نه‌داوه و سنووره‌کانیان ئارام بووه که ئه‌وه بۆ هه‌ر دوو لایه‌ن جێگای ڕە‌زامه‌ندیه‌. دووهه‌م، ئه‌وه‌یکه ئیسراییلیه‌کان له سووریه‌ی دوای به‌شار ئه‌سه‌د قه‌ت دڵنیا نه‌بوون به‌تایبه‌ت چه‌ندین گرووپی توندڕە‌وی ئیسلامی و تیرۆریستی له شه‌ڕی ناوخۆیی سووریه به‌شدار بوون و هیچ گارانتیه‌ک نه‌بوو که دوای ڕووخانی به‌شار ئه‌سه‌د ده‌وڵه‌تی نوێی سووریه هه‌ڵویست و سیاسه‌تێکی نه‌رمی به‌رامبه‌ر ئیسراییل هه‌بێت بۆیه ئیسراییلیه‌کان هه‌رگیز لایه‌نگیریان له هیچ لایه‌نێکی ئه‌و قه‌یرانه نه‌کرد و ڕە‌نگه مانه‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌دیان پێ باشتر بوو له داهاتوویه‌کی نادیار. لێرەوە لۆژیکی سیاسه‌ت ئێستا زۆر ئاساییه که به‌شار ئه‌سه‌د به مسۆگه‌ربوونی پاڵپشتیی ته‌واوی ڕووسه‌کان و سه‌رکه‌وتن له هه‌موو به‌ره‌کانی شه‌ڕ، لەگه‌ڵ ئامریکا و ئیسراییل-له ڕێگای مۆسکۆ-وە بگاته ڕێکه‌وتنێک که ڕۆڵی ئێرانیه‌کان تا ئاستی هیچ که‌م بکاته‌وه‌، واته کۆماری ئیسلامی ته‌نیا تێچوویه‌کی زۆری سیاسی و ئابووری له‌و قه‌یرانه‌دا سه‌رف کرد و پێده‌چێت ناچار ببێت به ده‌ستی به‌تاڵ له سووریه بکشێته‌وه، پڕۆسه‌یه‌ک که به ئارامی و شاراوه‌یی ده‌ستی پێکردووه‌.


PM:01:55:10/07/2018




ئه‌م بابه‌ته 126 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌