سوارە ئیلخانیزادە پێشەنگی شیعری نوێی كوردی

ئەرسەلان چەڵەبی


شیعری كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان لە پاش مامۆستایان "ئەدەب و وەفایی " وەكوو نوێنەری شیعری كۆنی كلاسیك، مامۆستا  "سەیفو‌القوزات" بە كاریگەری وەرگرتن لە دۆخی سیاسی ئەو سەردەمەی تێیدا دەژیا لە رووی فكرییەوە ڕوانینێكی تری هێنایە ناو شیعرەوە كە زۆرتر دەوری لە سەر هەستی نەتەوایەتی و بەرگریانە دەگێڕا و بە جۆرێك دەتوانین ئەو بە جڵەوداری شیعری بەرگری دابنێن. لە پاش "سەیفو‌القوزات"  لە هەل و مەرجێكی سیاسی تایبەت دا شاعیرانێك وەكوو مامۆستایان حەقیقی، هێمن، هەژار، خاڵەمین، ئاوات و هتد، دێنە مەیدانەوە و هەر كامەی بە جۆرێك درێژەدەری رێگای سەیف‌القوزات دەبن و شاعیرانێكی بەتوانا و ناوداریان لێ دەردەچێ. لە پاشان رەوتی نوێخوازی شیعری فارسی لە ئێران دەكەوێتە جم و جۆڵ و كوردستانیش لێی بێ‌بەری نابێ تا شاعیرانێك وەكوو سوارە ئیلخانیزادە و فاتیحی شێخولئیسلامی و عەلی حەسەنیانی و..."، دەبنە سەردەمداری شیعری نوێی كوردی لە رۆژهەڵات كە سوارە ئیلخانیزادە كاریگەری لە هەر هەموان زۆرتر دەبێ.
پرسیارێك كە هەموو كات لە ناو بەستێنی ئەدەبی كوردیدا ورووژاوە و وەڵام‌گەلی جۆراوجۆریشی لێ كەوتووەتەوە ئەوەیە كە ئایا سوارە ئیلخانیزادە پێشەنگی شیعری نوێێ كوردییە یان مامۆستا گۆران؟ سەبارەت بەو مژارەش باس و خواسێكی زۆر كراوە، دیارە بەر لە كاك سوارە مامۆستا گۆران لە باشووری كوردستان شیعری نوێی نووسیوە و ئەو دوانە هەر كامیان پێشەنگی شیعری نوێی كوردین لە دوو بەشی كوردستان و هەر كامیان هەوڵیان داوە هەست و ئیحساسی مرۆڤی كورد لە ناو شیعر دا ببیننەوە، بەڵام روانینی ئەو دوو شاعیرە لە بواری فۆڕم و ساختاری شیعر جیاوازە. بەشی گرینگ و هەستیاری ئەو مژارە لێرە دایە، گۆران دەیهەوێ لە چوارچێوەی شیعری كلاسیك دەرباز بێت بەڵام ئامادە نییە دەست لە هەمووی ئەو میراتە ئەدەبییە بكێشێتەوە. گۆران ئەو میراتە ئەدەبیە لە دوو بەش دا دەبینێ، یەكەم ئەو بەشەی كە لە سەر عورووزی عەڕەبی داندراوە، واتە لە ئەحمەد خانی،یەوە بگرە تا دەگاتە ئەو شاعیرانەی كە بەر لە گۆران شیعریان هۆنیوەتەوە. بەشی دووهەمی ئەو میراتە بۆ گۆران ئەدەبیاتی فۆلكلۆرە، بەشی هەرە زۆری شیعرە نوییەكانی گۆران لە ئەدەبیاتی فۆلكلۆر كاریگەری وەرگرتووە. هەروەها گۆران ئاگاداری شیعرگەلی رۆژی جیهان بووە و خویندوویەتەوە و لە گەڵ ئەدەبیاتی سەنبولیستی فەڕانسە ئاشنایی بووە. گۆران بەو بەرچاوڕوونییەوە شیعری نوێ دەنووسێ.
بەڵام سوارە هەم ئەزموونی گۆرانی دەرك كردووە و وەكوو كارێكی نوێ چاوی لێكردووە و هەمیش كاریگەری لێ وەرگرتووە، بەڵام وەشوێنی ناكەوێ، جیاوازی سەرەكی ئەو دوو شاعیرەش لێرە دایە.  سوارە بە پێچەوانەی گۆران هەموو میراتی ئەدەبی بەر لە خۆی بە شێوەیەكی زۆر رادیكاڵ جێ دێڵێ و هیچ ئاسەوارێك لە شیعری كۆن لە ناو ساختاری دەقەكانی دا ناهێڵێتەوە. لەبەر ئەوە سوارە زۆر رادیكاڵتر شیعری كوردی نوێ دەكاتەوە. بەو هۆكارانە ئەو دوانە لێك جیاوازن و دەتوانین بڵێن كە سوارە پێشەنگی راستەقینەی شیعری نوێێ كوردییە، بەڵام دیارە وەكوو زەمان مامۆستا گۆران بەر لە سوارە شیعری نوێی نووسیوە.

گۆرانكاری سوارە لە ناو شیعری نوێدا گۆرانكارییەكی بنەڕەتی بوو چ لە ڕووی پێكهاتەی زمانییەوە و چ لە ڕووی ناوەڕۆكەوە. جیهان‌بینی سوارە نوێ بوو و تەشەنەی سەندە ناو شار و شەقام و كێشە و گرفتە مۆێڕنەكانی ئەو كات و هەتا ئێستاش سێبەری بە سەر شیعری نوێی كوردییەوە هەیە!

شار

گوڵم !
دڵم پڕە لە دەرد و كوڵ
ئەڵێم بڕۆم لە شارەكەت
ئەڵێم بە جامێ ئاوی كانیاوی دێ یەكەم
عیلاجی كەم كوڵی دڵی پڕم، لە دەردی ئینتیزارەكەت
وەڕەز بوو گیانی من لە شار و هاڕە هاڕی ئەو
لە ڕۆژی چڵكن و نەخۆش و تاو ویاوی شەو
ئەڵێم بڕۆم لە شارەكەت
لە شاری چاو لەبەر چرای نیئۆن شەوارەكەت
بڕۆمە دێ كە مانگە شەو بزێتە ناو بزەم
چلۆن بژیم لە شارەكەت
كە پڕ بە دڵ دژی گزەم؟!
لە شارەكەت، كە ڕەمزی ئاسن و منارەیە
مەلی ئەوین غەوارەیە
ئەڵێی لە دەوری دەست و پێم
ئەوەی كە تێل و تان و ڕایەڵە، كەلەپچەیە
ئەوەی كە پەیكەرە میسالی داوەڵە
ئەوەی كە دارە تێلە، مەزهەری قەنارەیە
لە شارەكەت كە مەندی دووكەڵە
كە دێتە دەر لە ماڵی دەوڵەمەند
وە تیشكی بێ گوناهی خۆرەتاو ئەخاتە بەند
لە هەر شەقام و كووچەیەك شەپۆڕی شینە
دێ بەرەو دڵم
دەستی گەرمی ئاشنا نییە كە ئەیگوشم
دەستی چێوی یە
لە شارەكەت زەلیلە شێر،
باوی ڕێوی یە 
بە هەر نیگایەك و پەتایەكە
ئەڵێم بڕۆم لە شارەكەت 
گوڵم، هەرێمی زۆنگ و زەل
چلۆن ئەبێتە جاڕەگوڵ
لە شاری تۆ، لە بانی عەرەشە قۆنەرەی دراو
شارەكەت 
ئاسكە جوانەكەم !
تەسكە بۆ ئەوین و بۆ خەفەت هەراو
كێ لە شاری تۆ، لە شاری قاتڵی هەژار
گوێ ئەداتە ئایەتی پەڕاوی دڵ؟
منێ كە گۆچی تاوی گەرمی بەردەوارەكەی عەشیرەتم
بە دارە تەرمی كووچەكانی شەرەكەت
ڕانەهاتووە لەشم
بناری پڕ بەهاری دێ
ڕەنگی سوور و شین ئەدا
لە شیعر و عاتیفەی گەشم
ئەڵێم بڕۆم لە شارەكەت گوڵم.

PM:10:00:07/02/2018




ئه‌م بابه‌ته 332 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌