كارنامەی كاریی مافی مرۆڤ لە ئیران و حوكمی شەلاقی ژنان

كەوسەر فەتاحی

لە كۆتایی پاییزی ئەمساڵدا مەجمەعی گشتیی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان گەڵاڵەی ناڕەزایەتی بە پێشێلكاریی مافی  مرۆڤ لە كۆماری ئیسلامی، كە لە لایەن كاناداوە پێشنیار كرابوو بە 81 دەنگی ئەرێ، 30 دەنگی نەخێر و 70 دەنگی مومتەنع پەسەند كرد. 
پەرەسەندنی ئێعدام بە تایبەت ئێعدامی مێرمنداڵانی تەمەنی خوار 18 ساڵ، ئێعدام، ئەشكەنجە و شەلاق لە بەر چاوی خەڵك، گرتن و ئەشكەنجەی چالاكانی سیاسی و مەدەنی و شارۆمەندانی نیشتەجێی دوو وڵات، پێشێلكاریی مافەكانی ژنان، منداڵان، كرێكاران، نەتەوەكان و كەمایەتییەكان، بارودۆخی نا لەباری زیندانەكان و نەبوونی ئیمكاناتی دەرمانی لەناو زیندانەكانی كۆماری ئیسلامی، سەرخەتی ئەو خاڵانەن كە لە گەڵاڵەی دژ بە پێشێلكاریی مافی مرۆڤ لە ئێران ئاماژەیان پێدراوە. پێوەندیی نێوان ئێران و یەكێتی ئۆرووپا دوای تێپەڕكردنی قۆناغێكی هێورتر لە دوای مەسەلەی بەرجام و دانوستانی ئێران و ئامریكا لەسەر دۆسیەی ئەتۆمیی ئێران، ئەگەرچی بۆ كورت ماوە بوو بە ڕەدایەكی هێماین سەركەوتن بەسەر جەستەی شەكەتی ئابووریی ئێران  و تا ڕادەیەك كە بابەتی پێشێلكاریی مافی مرۆڤی لە ئێران خستبووە پەراوێزەوە و ئێرانیش لەو دەروازانەی بە خەیاڵی خۆی بەڕووی ئێران كرابوونەوە لەو پەڕی بێشەرمیدا دەستی ڕەشی ئیستبدادیی خۆی بەسەر خەڵكی ئێران و بەتایبەت كوردستاندا گرت بەڵام لە درێژ ماوە و لە دوای حاسڵ نەبوونی چكۆلەترین ڕەوزەنەی هیوا لەسەر نرخی هەڵاوسان و قەیرانی گەورەی ئابووری و دواتریش بە سیمای نوێی سیاسەتی ئامریكا لە بەرانبەر ئێران، ئاماژەی سەرۆك كۆماری ئامریكا بەوەی خەڵكی ئیران لە ژێر گوشاردان و بە جیا كردنەوەی حكوومەت و خەڵك لە نیزام، جارێكی دیكە قووڵایی پێشێلكارییەكان لە لایەن ئێرانەوە ئەولەویەتی باسەكان لە سەر ئێرانی گۆڕی و پرسی پێشێلكاریی مافی مرۆڤ هاتەوە سەر مێزی كار و وتووێژەوە. 
زیاتر لە سێ دەیەیە كە ئێران لە ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان لەسەر پرسی پێشێلكاریی مافی مرۆڤ مەحكووم دەكرێت. هەر بەو پێیە لە ساڵی 1985 وە تا ئێستا ئەوە 30 هەمین جارە كە ئێران بە هۆی پێشێلكاریی مافی مرۆڤەوە مەحكووم دەكرێت.
شەپۆلی سەركوتی ناڕازیان لە ئێران، گوشار بۆ سەر كەمایەتییە ئاینی و نەتەوەییەكان، كوشتنی كۆڵبەران، ئەشكەنجە و دانپێدانانی زۆرەملێ بە تاوانباران و كەڵك وەرگرتنیان لەو دانپێدانانە وەك بەڵگە بۆ سەپاندنی حوكمی قورس و درێژ ماوە، بارودۆخی نا لەباری ژنان لە چوارچێوەی كۆماری ئیسلامی تا چەسپاندنی سزای قورس هەر لە ئێعدامەوە تا حوكمی شەلاق و زیندان، هاوكات لەگەڵ بانگ كردن و لێپرسینەوەی بەربڵاو لە چالاكانی ژنان بە تایبەت لە كوردستانی ڕۆژهەڵات، گرتنی ڕۆژنامەوانان یان لێ سەندنەوەی مۆڵەت كاری لە ڕۆژنامەوانان بە تایبەتی لە ماوەی چەند مانگی ڕابردوو لە ئێران نیشاندەری ئەوەن كە پێشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ لە ئێران ڕۆژانە بەرۆك بە چالاكان دەگرن و نەك مەیدانی بەربەرەكانێ بەڵكوو هەموو مەیدانەكانی ژیانیشیان لێ تەنگتر و تاقەت پروكێنتر كردووە.
لەلایەكی دیكەوە، سەرەڕای بەردەوامیی دژایەتی هەمەلایەنەی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی لە بەرانبەر خەڵك و هەڵسووڕاوانی كوردستان و سەرتاسەری ئێران، چالاكانی ناوخۆی كوردستان دەستیان داوەتە خۆ ڕێكخستن و خۆپیشاندان دژی هەر چەشنە سیاسەتێكی دژە بەها ئینسانییەكان و لەڕاستیدا نە ئەو گوشارانەی ڕژیم و نە هیچ هیزێكی دیكە توانایی پێشگرتن بە شەپۆلی بەرینی جەماوەری ووشیاری خەڵكی كوردستانی نییە.
لە میانەی ئەو پێشێلكاریانەدا زەرەرمەندی یەكەم ژنانن. ململانێی ئەو تەیفە لە كۆمەڵگا لەگەڵ هەموو بەربەست و یاسا دژە ژنەكانی كۆماری ئیسلامی و هەروەها هەموو هەڵاواردن و پاشەكەوتوییەكانی كۆمەڵگا، ئەركی ژنانی قورستر بەڵام پێویستتر كردووە. ژنان وەك مەشخەڵێكی ڕێنیشاندەری بزووتنەوەكان لەناو كۆمەڵگای كوردستانی ڕۆژهەڵات نیشانیان داوە كە دڵی ئەم بزووتنەوە لە هەمیشە خێراتر لێدەدات و ژنان وەك یەكێك لە سەرەكیترین هێزەكانی بزوێنەری جوڵە مەدەنییەكان پێناسەی خۆیان كردووە و لە ڕاستیدا تازەترین جوڵە مەدەنییەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات وەك جوڵەكانی ناڕەزایەتی بە كوشتنی كۆڵبەران، پشتگیری لە سەربەخۆیی كوردستان و هەروەها جوڵەی بە ئەسپەردەكردنی تەرمی كاك ئەبووبەكر مەعرووفی وەك هێمایەك بۆ هاوپشتی و یەكگرتوویی خەڵكی ڕۆژهەڵات لە كوردستان و لە دوای كارەساتی بومەلەرزەكەی كرماشان و بێكفایەتیی نەهادینەی ناوەندە دەوڵەتیەكان لە گەیاندنی خزمەتگوزاریی بەو كەسانە، ژنان نەك بەشداری هەموو ئەو جووڵانە بوون بەڵكوو زۆربەی جار بە شاهدی هەموو چالاكانی ناو بزووتنەوەكان دەستپێشخەر و خاوەنی ئیبتكاری عەمەل بوون. بوێر و جەسور بە دەستی گرێدراوەوە پێشیان بە هێزەكانی ڕژیم دەگرت و بە هاواری لە ناخ هەستاوی كە دەنگی دڕاوی كپكراوی چەندین ساڵەی بزووتنەوەی مافخوازی گەلی كورد بوو، لە گەرووی ژنانەوە خوڕی بە سەر قامەتی هێزی كۆماری ئیسلامی و زۆر فاكتەر و ئەكتەری دیكە وایان كرد كە كۆماری ئیسلامیش جارێكی دیكە هێزی جەماوەری خەڵكی كوردستان ببینێ و وەك هەمیشەش لە نێوانی ئەم هێزەدا بە بینینی هێزی بزوتنەوەی ژنان ترس بنچینەكانی دابگرێت.
شەپۆلی گوشارەكان بۆ سەرچالاكانی ژنان لە چەند ڕۆژی ڕابردووشدا بە بڕوای من سەلمێنەری ئەو ترسەی كۆماری ئیسلامیی ئێرانە لە هێزی بزووتنەوەی ژنان. سەپاندنی سزای زندان بەسەر ژنە چالاكێكی كوردی خەڵكی شاری مهاباد كە پێشووتر لە میانەی ناڕەزایەتییەكانی شارەكانی كوردستان بە كوشتنی كۆڵبەران لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەكانەوە دەسبەسەر كراو و لەلایەن دادگای قەزایی ئەو شارەوە  بە تۆمەتی هاندانی خەڵك بۆ وەڕێخستنی كۆبوونەوەی ناڕەزایەتی لە شاری مهاباد سزای زندانی بەسەردا سەپا و دواتر بە وەسیقەی 50 میلیون تمەنی ئازاد كرا. هەروەها دەستگیركردنی دوو چالاكی كوردی خەڵكی شاری سەردەشت بە ناوەكانی سوهەیلا زوبەیری و سەفا حەسەن پوور، لە ماوەی چەند ڕۆژی ڕابردوو و سەپاندنی سزای دوو ساڵ و شەش مانگ بەسەر ئەو دوو چالاكە بە تۆمەتی شێواندنی ڕای گشتی و بەشدارییان لە ناڕەزایەتییەكانی خەڵكی شاری سەردەشت بە مەرگی گوماناویی فەریناز خوسرەوانی و دەیان چالاكی دیكە یان وەحشیانەتر لە هەموو ئەو پێشێلكارییانە حوكمی شەلاقی زەمانە زێویە، كچە خوێندكاری كوردی خەڵكی شاری سەقز بە تۆمەتی درووستكردنی بشێویی ئاسایشی گشتی و شێواندنی ڕای گشتی، بەشداری لە كۆبوونەوەگەلی نایاسایی لێكۆڵینەوەی لەگەڵ دەكرێت و لە دادگای ئینقلابی شاری سەقز بە دانانی جەریمەی نەقدی و هەروەها لێدانی 50 زەربە شەلاق مەحكووم دەكرێت. زەمانە زێویە بەو تۆمەتە بێ بنەمایانە لە ماڵەكەی خۆی دەستبەسەر و دوای چەند ڕۆژ دەستبەسەر بوون بە دانانی وەسیقەی 80 میلیۆن تمەنی لە زیندان ئازاد دەكرێت.
ئەوانە و دەیان نموونەی دیكە لە دەستبەسەركردن و گوشارهێنان بۆ سەر چالاكانی مەدەنی و سیاسی كە ڕۆژانە و لە بەرچاوی خەڵك لە ئێران و بەتایبەت لە كوردستانی ڕۆژهەڵات ئەنجام دەدرێن ئێرانی وا لێكردووە كە كارنامەیەكی ڕەشی پڕ لە پێشێلكاری لە بابەت پرسی مافی مرۆڤ لە خۆی نیشان بدات و ڕادەی پێشێلكارییەكانی وەها بەرین بووەتەوە كە ئەگەرچی تا ئێستاشی لەسەر مێزی ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان بووە بەڵام ئەم جارەیان یەكێكە لە سەرەكیترین بابەتەكانی پێویست بە تاوتوێكردن لە ئێران كە چیدیكە دونیا ناتوانێت چاوی لێبپۆشێت. پەسەندكردنی گەڵاڵەی پێشێلكاریی مافی مرۆڤ لە ئێران لەلایەن ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان بە زۆرینەی دەنگی زیاتر لە 80 ئەندام نیشاندەری ئەو ڕاستییەن.
پەسەندكردنی ئەو گەڵاڵەیە ئەگەرچی ڕووداوێكی نوێ و هەروەها كلیلی گوومبوی چارەسەری ئەو كێشانە نین لە ئێران بەڵام لە ئاستی خۆیدا دەكرێت وەك هەنگاوێكی سەركەوتووانە بۆ هەموو ئەو چالاكانەی باجی زۆریان داوە لە بابەت گەیاندنی پێشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ لەلایەن كۆماری ئیسلامییەوە بە جیهانی دەرەوە و وڵاتانی یەكێتیی ئۆرووپا  و هەروەها هەموو قوربانیانی ئەو پێشێلكارییانە لە ئێران، بێتە ئەژمار و خۆی لە خۆیدا بە خاڵێكی پۆزێتیڤ و هیوابەخش چاوی لێبكرێت.
لە چوارچێوەی كۆماری ئیسلامیدا ئەم هەڵوێستگرتن و ئەم گەڵاڵانە ئەگەرچی پێویستییەكی بێ ئەم لاو ئەو لان  بۆ سڕێنەوەی هەموو جۆرە پێشێلكارییەكی مافی مرۆڤ لە ئێران بەڵام تەواوكەر و یەكلایكەرەوە نین. هەر لەسەرەتای هاتنە سەر كاری كۆماری ئیسلامی لە ساڵی 1357، خومەینی وەك ڕابەری دەست بەسەرداگرتووی ئەو ڕاپەڕینەی گەلانی ئێران بەبێ هیچ وەستانێك شەپۆلی خەفەقان و ئیرتجاعی وەڕێخست و یارانی دەست لەسەر سینگی یەك لە دوای یەك و بە رابەری خامنەیی ئەو نەریتەیان پشت بە پشت گواستەوە. هەر لە یەكەم هەنگاوی كۆماری ئیسلامی لە دوای داگیركردنی شۆڕشی گەلانی ئێران لە دژی ڕژیمی پاشایەتی، تەمەنی هاوسەرگیریی ژنان وەك یەكەمین یاسا پەسەندكراوەكانی ئەو ڕژیمە نوێیە بۆ 9 ساڵ دابەزی، 28ی گەلاوێژی ساڵی 1357 بەدەركردنی فەرمانی هێرش بۆ سەر كوردستان و قەتڵ و عامی خەڵكی مەدەنیی كوردستان، یاساغكردنی كاری ژنان لە دادگاكان وەك قازی و دەركردنی ژنان لە ئەرتش، سەلماندنی حیجابی زۆرەملێ و ئێعدامی دڵتەزێنی زیندانیانی دەیەی 60 لە كاتێكدا زۆربەیان ماوەی حوكمەكەیان تێپەڕاندبوو و دەبوو ئازاد كرابان یان زۆر ژن و لاوی تەمەن 13 ساڵ كە بێتاوان تیرباران كران و زۆربەیان تەنیا بە تاوانی كورد بوون مافی ژیانیان لێ سەندرا و هتد... ئەوانە  تەنیا كارنامەی ئێرانن لە 10 ساڵی یەكەمی هاتنە سەر كاری لە پێشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ و هەتا ئێستاش ڕادەی پێشێلكارییەكان لە ئێران ئاقارێكی دڵخۆشكەریان بەخۆوە نەگرتووە و ساڵ لە دوای ساڵ كوشتن و بڕینی زۆرتر و بێ بنەماتر لە ئێران و بە تایبەتیتر لە كوردستان ڕوویان داوە و ڕێژەی زۆری هەڵاتوانی كورد لە خاكی خۆیان و پورەی زیندانیان و ڕۆژنامەوانان لە زیندانەكانی كۆماری ئیسلامیدا ئێرانیان كردووە بە ترسناكترین وڵات بۆ بیرجیاوازان، ناڕازییان، چالاكانی مەدەنی، سیاسی و ژنان. لە وەها دامەزراوەیەكدا چاكسازیی لە خەون زیاتر هیچ پێناسەیەكی دیكە هەڵناگرێ و سڕینەوە و ئاڵوگۆڕی ئەم دامەزراوەیە تەنها بە گۆڕینی بنەڕەتیی خودی دامەزراوەكە مومكین دەبێت.
ئەوەی گرینگ و حاشا هەڵنەگرە ئەوەیە كە كۆماری ئیسلامی دەبێت ئەو ڕاستییە بزانێت كە چیدیكە فشار و زەبروزەنگ، لێدان و ئەشكەنجە، هێرش بۆ سەر چالاكانی سیاسی و كۆمەڵایەتی، مامۆستایان، كرێكاران و ژنان كاریگەریی نابێت لەسەر بزووتنەوەی ڕەوای خەڵكی كوردستان. بە شێوەیەكی دیكە، هەمووی ئەو گوشارانە باجی قورس بە ڕژیمی كۆنەپەرەستی كۆماری ئیسلامی دەدەن و بیری ئازادیخوازیی خەڵكی كوردستان تا دێت بەهێزتر دەبێت و هەرچی كۆماری ئیسلامی دواكەوتوانەتر وڵامی شەپۆلی پەنگخواردی ئازادیخوازان و خواستە ڕەواكانی جەماوەری خەڵكی ئێران و بە تایبەت كوردستان بداتەوە بە هەمان ڕادە بنچینەكانی سیستمی دەسەڵاتی خۆی لاواز و تا دێت بێ بنەما دەكات.


PM:09:54:15/01/2018




ئه‌م بابه‌ته 569 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌