وتەكانی رۆحانی، دوژمنایەتی ئاشكرا لە دژی هەرێمی كوردستان

موختار ئەحمەدی

كورد وەك نەتەوەیەكی بندەست و بەشكراو لەمێژساڵە لە پێناو گەیشتن بە ئامانج و دەستەبەر كردنی مافەكانی خەبات دەكات.ئەم خەباتە لە دوو رەهەندی جیاوازی وەك خەباتی نەتەوەیی و چینایەتی تا هاتووە بەرەو پێش هەنگاوی ناوە.
هەر كام لەم دوو ڕەهەندە لەخەبات لە كوردستان توانیویانە بە هەموو كێشەكانەوە بەرەوپێشچوون بەخۆوە ببینن. زۆرجاریش نەك بەرامبەر بە یەك، بەڵكوو تەواوكەری یەكتر بوون. لە لای بەشێك لە خەباتكاری كورد،خەباتی نەتەوەیی لە كوردستان بێبەری نییە لە خەباتێكی عەداڵەتخوازانە. خەباتكاری كورد بە هەمانشێوە كە بیری لای بەدەستهێنانی مافە نەتەوەییەكانە، بیریشی لای ئەوە بووەو هەیە كە دواهاتووی ئەو وڵاتەی ئەو خەباتی بۆ دەكات، وڵاتێك بێت كە عەداڵەتی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری تێدا پارێزراو بێت.
لە لایەكیتریشە بزووتنەوەی چەپ لە كوردستان وەك چۆن رەفیق سابیر لە كتێبی ناسیۆنالیسم و نەتەوەدا ئاماژەی پێداوە بەشێك بووە لە بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی لەم وڵاتە. گەیشتن بە مافی چارەی خۆی نووسین بە هەر فۆڕمێك لە فۆڕمەكان، یەكێك لە خواستەكانی چەپ بووە لە كوردستان ، دەتوانین بڵێین چەپی كورد زۆر باش لە چەمكی هیژەمۆنی تێگەیشتووە بە مانا گرامشیەكەی و لەم ئاراستەیەدا خەبات دەكات. 
بەڵام ئەوەی تایبەتە بە پرسی كورد و مافەكانی بە گشتی بە هەموو رەهەندەكانییەوە كە لە مێژووی كۆماری ئیسلامیدا چۆن مامەڵەی لەگەڵ كراوە؟ رژیم چۆن رووبەڕووی بۆتەوە؟  چۆن مامەڵەی لە گەڵ مافەكانی كردووە بۆ هەمووان روون و ئاشكرایەو پێویست بە دووپات كردنەوەی ناكات.
هەبوونی لەمپەرە ناوخۆیی و دەرەكییەكان و سەیتەرەی نەیاران بە سەر هەوڵەكانی ئەحزابی كوردی لە هەموو پارچەكانی كوردستان شاراوە نییەو هەركات كورد سەری هەڵبڕیبێت و هەوڵێكی دابێت دەوڵەتانی داگیركەری لە دەور یەك كۆكردوەتەوەو پیلانیان لە دژی كورد داڕشتووە.
لە ماوەی رابردوودا بەهۆی هاتنە گۆڕی پرسی ریفراندۆم لە كوردستانی باشوور بۆ ئەوەی ئایا تاكی كورد دەنگ بە سەربەخۆیی دەدات یانە؟ ئایا كورد سەرەڕای ئەو لەمپەرو دژایەتییە ناوخۆیی و دەرەكیانە ئەو باوەڕەی لا درووست بووە كە سەربەخۆ بێت یا نە؟ 
ریفراندۆم لە هەرێمی كوردستان بەڕێوە چوو، ئەم دەنگدانە كە لە ئیرادەی تاكی كوردەوە سەرچاوەی گرتبو جێگای رێزەو  بایەخی سیاسی خۆی هەیە.بەڵام ئەوەی پاش ئەم ریفراندۆمە گرینگە باسی بكەین كورد دۆست و نەیارانی خۆی ناسی. لەم ماوەدا پرسی كورد و سەربەخۆیی كوردستانی باشوور بووە مانشێت و تەوەری یەكەمی میدیاكان و شەقامی سیاسی ناوچەكەو وڵاتانی زلهێزی جیهانی بەخۆیەوە سەرقاڵ كرد.
دەوڵەتانی ئێران، توركیە، عێراق و سورییەی شەڕلێدراو سەرەڕای كێشەو گرفتە ناوخۆییەكانی خۆیان هەموویانی هێنایە سەرخەت و بۆ چەندەمین جاری بەردەوام لە پێناو بەربەست دانان و گەمارۆی سیاسی و ئابووری ئەم هەرێمە كۆبوونەوە.
كۆماری ئیسلامی و توركیە كە كێشەو ناكۆكییەكانییان ناوچەیی بووەتەوە لەو ریزبەندیی و جەمسەرانەی كە لە دوای شەڕی داعش پێك هات زیاتر لە هەر كات دووری خستنەوە لە یەك و ئاجێندای شێعەگەری و سوونی گەری هەركامەیانی بەرەو ئاقارێك پاڵ پێوە نابوو.
توركیەو دەوڵەتی عێراق لەسەر توركمانەكانی كوردستانی باشوور و مامەڵە بازرگانییەكانی ئانكاراو هەولێر و هێژەمۆنی تاران بە سەر بەغداد، سەركووت و پەراوێز خستنی سوونییەكان هەر لە كاتی برێمەرەوە تا دەگاتە ئەم سەردەمە كە حەیدەر عێبادی سەرۆك وەزیرانە، ئانكاراو بەغداد كێشەیان بووەو ئاڵۆزی دیپلۆماتیك لەنێوانیان دا تا هاتووە زیاتر بووە.
بەڵام بینیمان سەرەڕای هەموو ئەو ناكۆكییانەو بەرژەوەندیی و ئاجێندا سیاسییە دوور مەوداكان لەدەوری یەك كۆی كردنەوە. تاهاتووە دژایەتییە ناوچەییەكان لە دژی سەربەخۆیی كوردستانی باشوور پەرەی سەندووە بەجۆرێك ئەمڕۆ حەسەن رۆحانی سەرۆك كۆماری رژیم لە كۆبوونەوەی هەیئەتی دەوڵەتدا وتی" ئەگەر بەرپرسانی كوردستانی باشوور هەڵەیەكی سیاسیان كردووە دەبێت تاوانی هەڵەكانی خۆیان ببیننەوە". 
هێنانەگۆرو باسكردنی وەها دێڕێك كە چەند مەسێجی سیاسی تێدایە، كورد دەبێت بە چاوكراوەیی و تێڕوانین و فلاشبەكێك بۆ هەڵەكانی رابردووی خۆی، ئاجێنداكانی خۆی وەك ئاسۆیەك سەیر بكات و هەموو هەوڵ و نیگاكانی بەرەو ئەو ئاسۆیە ببات.لەبەر ئەوەی كۆماری ئیسلامی پاش راگەیاندنی ئاكامی گشتپرسی بە شێوەیەكی چاوەڕوان نەكراو حەشدی شەعبی هێنایە سنوورەكانی نێوان هەر دو بەشی كوردستانی رۆژهەڵات و باشوور و مانۆڕی سەربازی ئەنجام دا بۆ ئەوەی ئەو پەیامە بگەیەنێت كە ئێمە دەتوانین بە هاوكاری حەشدی شەعبی گوشارتان بۆ بێنین و تەنانەت هێرشی سەربازیشتان بكەینە سەر. حەشدی شەعبی لەباری ساختاری و  ئایدۆلۆژیەوە لفەو دوانەی سپای پاسدارانەو توانای هێرشكردنە سەر كوردستانی باشوورمان لە باشوور و رۆژهەڵاتەوە هەیە، ئەم هەنگاوەیان بەجۆرێك هێز نیشان دان و چاوترسێن كردنی دەسەڵاتی هەرێمی كوردستان بوو.
رۆژی چوارشەممە 20ی رەزبەر بەرامبەر بە 11ی ئۆكتۆبەر بڕیاری درووست كردنی سەكۆی موشەكی لە سنوورەكان نێوان رۆژهەڵات و باشووریان دەركردوە، ئەم هەوڵانەیان بۆ ئەوەیە كە پێش بە راگەیاندنی سەربەخۆیی كوردستانی باشوور بگرن و نەهێڵن ئەم پڕۆسەیە سەربگرێت.
لێرەدا چەند خاڵێك هەیە كە جێگای خۆیەتی ئاماژەی پێ بكەین:
یەكەم: هەرنەتەوەیەكی بندەست و دیكتاتۆر لێدراو مافی خۆیەتی كە بۆ بەدەست هێنانی ئازادی خەبات بكات و ئاكامی خەباتەكەیشی دیمۆكراسی، ئازادی و سەربەخۆیی بێت.ئێستا ئەو نەتەوەیە لە فلستین بێت یا كوردستان مافی خۆیەتی. 
دوهەم: كۆماری ئیسلامی بە درێژایی نزیك بە 40 ساڵ داكۆكی و پاڵپشتی لە پێك هاتنی دەوڵەتی فەلەستین دەكات و بۆ ئەم مەبەستەیش هەموو چەشنە هاوكارییەكی فەلەستینییەكانی كردوە.ئەمە جۆرێك دژایەتی كردنی وڵاتی ئیسرائیلەو دەبێت پێش بە زێدەڕۆییەكانی جوەكان بگرن. بەڵام كورد كە نەتەوەیەكی بندەست و چەند قات زیاتر لە عەرەبەكانی فەلەستینیشە تاوانەو ئەگەر بەرپرسانی سیاسی كوردستان داوای سەربەخۆیی بكەن دەبێت تاوانەكەی بدەنەوە.تاوانەكەیشی ئاژاوەنەناوە، درووست كردنی دوو بەرەكایەتی، هاندانی شێعەو سوونە لە دژی یەك ، داخستنی سنوورەكان و گەمارۆی ئابووری لە لایەن دەوڵەتانی توركیە، عێراق و توركییە بەتایبەتی. 
سێهەم:  حەسەن روحانی لە بەشێكی دیكە لە قسەكانیدا ئاماژەی بەوە كرد كە كۆماری ئیسلامی باوەڕو متمانەی بە كورد لە كوردستانی رۆژهەڵات هەیە.ئەگەر رژیم باوەڕی بە كورد هەیە بۆ كوردستانی كردوە بە پادگانێكی گەورەی نیزامی؟ بۆ لە هەموو وەرزێكدا مانۆڕێكی سەربازی بەڕێوە دەبات؟ بۆ زۆرترین رێژەی ئێعدامەكان و زیندانیانی سیاسی كوردن؟ لەبەرچی، بۆ كۆنترۆڵ كردن و چاوەدێری كردنی هەر 7كەسی حەشیمەتی كوردستان یەك كەسی داناوە، كە لە ناوچەكانی دیكەی ئێران ئەو كەش و دۆخە ئەمنی و میلیتاریزەكراوە بەدیی ناكرێت.
چوارەم: عەلی لاریجانی سەرۆكی مەجلسی رژیم لە كۆبوونەوەی رۆژی چوارشەممە هاوكات لە گەڵ كۆبوونەوەی دەوڵەت رایگەیاند كە 3 وڵاتی ئێران، توركیەو عێراق لە هەوڵی بەربەست دانان و پێشگرتن لە بەڕێوەبردنی سەربەخۆیی كوردستانی باشوورن.ئەمەیش هاوكات لەگەڵ وتەكانی رۆحانی،موحەمەد پاكپوور فەرماندەی هێزە چەكدارەكانی رژیم و جۆرێك گەلەكۆمەگیە لە دژی كوردستانی باشوور.
پێنجەم: ئەگەر خوێنەر لە بیری بێت ئەو كات كە یەكێتی سۆڤییەت روخاو ئازەربایجان سەربەخۆیی راگەیاند، خامنەیی سەردانی شاری تەورێزی كرد و بەزمانی ئازەری وتەكانی خۆی پێشكەش كرد كە نەتەوەی ئازەری قارەمان و لەخۆبردوو و كەسانی وەك ستارخان و باقرخانیان بووە كە دەبێت شانازی بەخۆیانەوە بكەن كە تورك و ئازەری ئێرانین.
لە ساڵی 1991ی زایینی ئەو كات كە هاشمی رەفسەنجانی سەركۆمار بوو سەردانی كوردستانی رۆژهەڵاتی كردو باسی لە ئازادی و ئاسایشی كوردستان كردو وەك پاسەوانانی سنوور ناوی لێبردین.لە ماوەی رۆژانی رابردوودا بۆ ئەوەی بە شەقامی ناوخۆیی و دەرەویش بڵێت ئەوە كوردەكان بەشداریان لە   بەڕێوەبردنی ئیداری و سیاسی دام و دەزگاكانی حكوومی پێ دەكرێت 2كەسی كوردی شێعە مەزهەبیان وەك پارێزگار دەسنیشان كردوە، بەڕای من ئەوە هەڵدەگەڕێتەوە بۆ كاریگەرییەكانی ریفراندۆم لەسەر پارچەكانی دیكەی كوردستان و هێور كردنەوەی دۆخی زاڵ بەسەر كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان لە رۆژهەڵات، وجۆش و خورۆشانی جەماوەری و هاودەنگی كەرنەڤاڵی رەنگەكان لەو بارەوە بێ كاریگەر چاو لێبكەین.
دیارە وەهم و نیگەرانییەكانی رژیم لەسەر پرسی نەتەوەكان و مافەكانیان تایبەت بەم سەردەمە نییەو بەڵام بەهۆی ئاڵۆزی ناوچەكەو ئەگەری خوڵقانی قەیرانی سیاسی ترسە كەڵەكە بووەكانیان تادێت زیاتر دەبێت. لەئەگەری راگەیاندنی سەربەخۆیی كوردستانی باشوور كۆماری ئیسلامی ناچار دەكرێت كە زیاتر كرانەوە بەرووی كورد لە كوردستانی رۆژهەڵات بكات.
بە پێی زانیارییەكان رژیم لەهەوڵدایە كە لە شارو و ناوچە جێ ناكۆكەكان ئاژاوەو بشێوی بنێتەوەو هەوڵی هەمە لایەنەی خۆی خستوەتە گەڕ بۆ ئەوەی سەقامگیری و ئارامییەكانی ئەو ناوچانە كە لەسەردەستی هێزی پێشمەرگەی كوردستان هاتوونەتە دیی لەبار بەرێت.
بەڵام ئەوەی پێویستە باسی بكرێت هەر وەك كاك عەبدووڵا موهتەدی لە چەند مانگ پێش ئاماژەی پێدا" تكایە كۆماری ئیسلامی مەكەن بە دۆستی كورد" چوون كۆماری ئیسلامی وەك رژیمێكی ئیدئۆلۆژیك و پاوانخواز هەمیشە دۆستایەتییەكانی لە پێناو سیاسەتی دوژمنكارانەی خۆیدا بووە.
ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ دەهەكانی 90ی زایینی و سەردەمی شەڕی براكوژی و دواتریش دەست تێوەردان و تەعامولی لە نێوان شێعەو سوننە لە عێراق دئەو راستییەمان بۆ دەردەكەوێت.
لەم دۆخەدا كورد مەحكوومە بە یەكگرتوویی و هاودەنگی زیاتری پارچەكانی دیكەی كوردستان، بەتایبەت كوردستانی رۆژهەڵات چوون دەتوانێت پێش بە هەڕەشەكانی رژیم بگرێت و كەرنەڤاڵی رەنگەكان و هەوڵ بۆ پشتیوانی لە كوردانی باشوور باشترین مەسێجەكانی بە رژیم لە تاران دا بكە ناتوانێت بە ئاسانی دەست بۆ هەر گوزینەیەك بەرێت. 


AM:11:21:12/10/2017




ئه‌م بابه‌ته 378 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌