ئاكامی گشت پرسی لە توركیە و چەند تێبینی!

بیژەن قوبادی

ئەگەر كرمی ئاوریشم قۆزاخەكەی بۆ ئەوە ئەتەنێ كە قۆزاخەیەكی تەنی بێ، ئەبێ پێی بڵی كە زگماكی حەماڵە.
ئەگەر ئێمەش مێژوو ئەخوێنینوە كە تانیا مێژوومان خوێند بێت، تەنیا بیگاریەكمان كردووەو هیچ.
كاتێك چاوخشاندنێكی كورت بە سەر مێژوودا دەكەین، بەداخەوە كۆمەڵێك بابەت و دیاردەی ناحەز لە بەرچاومانەوە دێنە سەما بە خۆ بادانیان بە ئێمەی كورد ئەسەلمێنن كە تا چەندە لە ئاست بەرژەوەندی نەتەوەیی و خۆ رێك خستن و كەڵك وەرگرتن لە هەل و دەرفەتەكان لاواز و لانە زەبوونین.
بە قەولی ئەو پەندەی كە ئەڵێ : ئەگەر جارێك منت هەڵفریواند، خوا بتگرێ و ئەگەر دووجار هەڵمت فریواند، خوا خۆم بگرێ.
ئێمەی ماران گەستە هەر فێر نابین جارێكیش ئاوڕێك لە خۆمان بەینەوە و هەمیشە لە هەر ئەگەر و پێشهاتێكدا جنێو بە عەرز و ئاسمان ئەدەین و باوكی ئەم دەر دێنین و چی لە ئەوی تر ئەكەین. هێشتا فێر نەبووین ئەو راستیە بزانین كە لە هەر نەهامەتی و پێشێلكردنێكدا بەرانبەر بە نەتەوەكەمان، دوژمن تەنیا بەش و لایەنێك لە بابەتەكەیە و بەشێكی هەڵ ئەگەڕێتەوە بۆ شێوازی هەڵس و كەوتی خۆمان.
بە درێژایی مێژوو ئێمە سەرەڕای ئەوەی كە خاوەن ماڵ بووین، هەروەكو كرێچی لە گەڵمان هەڵس و كەوت ئەكرێ و خۆشمان زۆر كەمتەرخەمین. توركەكان لە خۆرهەڵاتی ئاسیاوە وەكە هۆزێكی كۆچەری دێن و ئەبنە خاوەن ئێمپراتووریەتی ئیسلامی - عوسمانی و مێژوو بۆ خۆیان ئەتاشن، بەر لە ئەوان ئێمەی كورد تا وڵاتی میسر لە ئافریقا داگیر ئەكەین و ئەیخەینە خزمەت ناسیونالیزمی عەرەبی و ئەمە لە كاتێكدایە كە ئەوان بۆ خۆیان ئایینیان بە كار هێناوە بۆ ئەو مەبەستە.
لە هەر شوێنێكا ئێمە چیلكەی ئاگری ئەوان بووین. داخێكی زۆر گرانتر ئەوەیە كە بڕێك لە بە ناو رووناكبیرانی ئێمەش كە ئەبێ مەشخەڵ و رێگا رێپیشاندەر بن، ئەچنە خزمەت ئەو بابەتەوە .
وڵات و مڵك و ماڵی ئێمە مەیدانی رمبازێنی رۆم و هەخامەنشی و یوونان و هەخامەنشی، مەقدوونیەكان و هەخامەنشی،  مەغوول و خواڕەزمشاییەكان كە لە خزمەت ناسیونالیزمی عەرەبیدا بوون بە ناوی ئایینەوە. وڵاتی ئێمە قوربانیی كاولكاریی شەڕی نێوان ساسانیەكان و عەرەب، مەسیحیەت و ئیسلام(عرەب) عوسمانیەكان و سەفەویەكان و تەنانەت سەرەڕای ئەوەی هیچ رۆڵێكمان نەبوو، لە پریشك و كاولكاریی دووشەڕی جیهانیی یەكەم و دووهەم بێ بەش نەبووین. ئەم هەڵكەوتە جوغرافیاییە وای كردووە كە وا بێت، بەڵام رۆڵی ئێمە خۆمان چی بووە؟ لە كامە هەل و دەرفەت كەڵكی گونجاو و بەجێمان وەرگرتووە؟ لە گەرمەی شەڕی نێوان سەفەوی و عوسمانی وڵاتی ئێمە بە دەست میرە كوردەكانەوە بووە، شێوازی دابەش كردنی میرنشینە كوردیەكان لە كێشە و ململانێ و ناكۆكی و ناتەبایی نێوان میرانی بۆتان و بادینان و بابان و ئەردەڵان شەرعیەت و رەوایی دایە داگیركەرانی كوردستان كە ئەو نەتەوەیە وەكو یەكێك لە رەسەن ترین نەتەوەكانی ئەم ناوچیە بە سەر چوار وڵاتی ساختەدا دابەش بكرێن. بۆ ئەڵێم وڵاتی ساختە؟ عێراقێك بوونی نەبوو، سوریانیەكان كە دواتر بە ناو سووریەوە ناسرا لە ئێمپراتووریەتی عوسمانیدا توابوونەوە، ئێمپراتووریەتی عوسمانی تێك شكا و تەفر و توونا بوو، دەسەڵاتی قاجارەكان كرمۆڵ بوو بە ناو خویدا تەپی. رزاخانێك و كەمال موستەفا پاشایەك هەستانە سەرپێ و دوو وڵاتی بە ناو توركیە و ئێرانیان لەو دوو وێرانەیە كێشایە دەرەوە. سەركردە كوردەكانیش لەوەی كە لە گەڵ ئێنگلیسیەكان یان فەرانسەییەكان تەوقە بكەن سڵیان نەكرد! و بە گڵاویان نەزانی. لە كاتێكدا كە ئەوان دین و باوەڕی گشتی خەڵكیان ئەخستە خزمەتی ناسیونالیزمی عەرەبی یان توركی و پەرەپێدان شیعەگەری، ئێمە وت و ویرەمان ئەوە بووە كە ئاخۆ تەوقە كردن لە گەڵ ئەو دین جیاوازنە بۆ ئیمانەكەمان مزەڕەتی نیە؟ تۆ بڵی دەسنوێژەكەمان نەشكێ؟ ئای كورە لێی گەڕێ بابە بۆ چیمە، گڵاو ئەبم. ئەی بۆ میران و سەرانی كورد چیان لە رەزاخانی میر پەنج و كەمال مستەفا پاشا كەمتر بووە؟
دانە فلفل سیاە و خال مە رویان سیاە، هردو جانسوزند اما این كجا و ێ‌ن كجا؟
راست ماوەیەك لەوە پێش و هەموومان لە بیرمانە كە ئەردغان بە بیانووی سەركوت كردنی كودەتاوە، كودەتایەكی خوێناویی خستە رێ و ئەو كوشت وبڕ و قەڵاچوو و راوەدوونانەی بە دواوە بوو كە جیهان شاهێد بوو. هەر ئەوكات خەریك بوو دەرهاویشتەی ئەمڕۆی سندووقەكانی رێك ئەخست.
توركیە كانی كودەتایە و لە گەڵی ڕاهاتووە و هەر كاتەوە بە بیانوویەكەوە. بەڵام خەونی زیندووكردنەوەی ئێمپراتووریەتی عوسمانی و گەڕاندنەوەی دەسەڵات بۆ توركەكان لە ژێر سێبەری باوەڕی ئایینی بە پێی ئەو وتانەی ئەم ماوەیەی ئەردوغان و باقی كار بە دەستانی پارتی دەسەڵاتدار، دەریخست كە لە پێش گرتنی شێوازە پۆپۆلیستیەكان و سواری ئەو شەپۆلە بوون و كۆ كردنەوەی دەنگ لە شارە بچووك و لادێیەكان، تا چ رادەیەك ئەتوانن كاریگەرییان بێت. هەروەها نیشانی دا كە سەرەڕای كراوەیی كۆمەڵایەتی بۆ نەتەوەی باڵادەست هیچ پێشكەوتنێكی كولتووریی بە دواوە نەبووە. هەرچەندە خەڵكی توركیە دۆخی ژیان و بەڕێوەبردنی خۆیان و شێوازەكانی ئەزانن و لە چاك و خراپ خۆیان بەرپرسیارن بەڵام نابێ ئەوەمان لە بیر بچێت كە دەنگی دانیشتووانی توركیە بە جۆرهایەك پێوندیی بە درەوەی سنوورەكانی ئەو وڵاتەش هەیە و نگەرانیی خەڵكانی دەرەوەی توركیە لە ئاكام و دەرهاویشتەكانیە. 
حیزبی ئەردۆغان حیزبێكی ئیسلامیە و پاش بە دەستەوە گرتنی دەسەڵاتی تەواو، پەراوێز خستنی پارلەمان و كۆمەڵێك دام و دەزگای ئەو وڵاتەی لێ ئەكەوێتەوە و ئەردوغان ناچارە لە سەدەی بیست و یەكەمدا بە پێی شەریعەت دەسەڵات ئیدارە بكات كە بە پێی هەل و مەرجی كۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابووری توركیە و پەرەسەندنی ناڕەزایەتی بەستێنی دەسپێكردنەوەی كودەتا سەربازیەكان و ناسەقامگیری بابەتێكی چاوەڕوان كراوە لەو وڵاتە.
هاوكات لە پێوەندی لە گەڵ باكووری كوردستان و رێژەی دەنگدەران بە ئەردوغان، پرۆژەوە حیزبەكەی، نیشانی دا كە سەرەڕای ئەو گشتە هات و هاوار و خۆبە زل زانیە چۆن وڵامی خۆی گرتەوە. سیاسەتی هەڵە و پێ وتراوی لایەنی كوردی و شێوازی هەڵس و كەوتی خەڵكی كوردی پاڵ پێوە نا و ناچاری كرد رووبكاتەوە ئەردوغان و تای تەرازو بە لای ئەودا بشكێتەوە.  
بەداخەوە لە كوردستان باكوور هەل لە بار بردن بۆتە نورمێك، كاتێك كورد پتر لە هەشتا پارلەمانتاری لە پارلەمانی ئەو وڵاتە هەیە، لە پێش گرتنی شێوازی نابەجێ و بیر لێنكەراو تا چ ئاستێك كارەساتبارە. راستە ئەو گشت پرسیەی توركیە لە رواڵەتدا دوو جەمسەری سەرەكی و ئاشكاری بوو بەڵام نابێ لایەنی پێوەندیدار خۆی لێ گێل بكات كە جیا لەو رواڵەتە ئاشكرایە، روڵەتی شاراوەی بوو كە لەوانەیە كەمتر هەستی پێ كرابێ، ئەویش رۆڵی ئایینی و هاوپەیمانی ئایینی نێوان بەشێك لە كۆمەڵگای ئایینی توركیە و هاوپەیمانە ئایینیەكەیان  واتە بەشار ئەسەد و هاوپەیمانانی بوو. لەم ناوەدا كۆماری ئیسلامی ئیرانیش زۆر پێی خۆشحاڵە كە ركابەرەكەی لە ناو ماڵی خۆی تووشی كێشە و ململانێ بێت و ئاوا سەرقاڵ بێنەیپەرژێتە سەر دەرەوە. هۆكاری چی بوو كە لە پارێزگا عەلەوی نشینەكان دەنگی "نەخێر" زۆرتر بوو؟ بەو سیاسەتەی ئەردوغان كۆمەڵگای توركیە بەرەو كۆمەڵگایەكەی بە تەواوەتی پۆلاریزە هەنگاوی ناوە كە ئەبێتە مەیدانی ململانێی عوسمانی و سەفەوەی لە بەرگێكی ئەمڕۆۆیدا.
ئەركی لایەنی كوردی هەڵ گرتنی پوتانسیل و هێزی خۆیە بۆ قازانج و بەرژەوەندیی خۆی نەك زیاد كردنی قورسایەتی ناسیونالیزمی عەرەبی، توركی یان شیعە گەری.


PM:05:48:17/04/2017




ئه‌م بابه‌ته 1126 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌