كەلبیگەری*، ئایدیۆلۆژیا و بەها گەردوونیەكانی سیاسەت

توێژینەوەیەك دەربارەی كەوتنی ئەخلاق
 (بەشی پێنجەم و كۆتایی)
هاوڕێ یوسفی
سیاسەت / وەهمی ووشیاری

لە فەلسەفەی سیاسی ئاریستۆدا مرۆڤ بوونەوەرێكی سیاسی یان باشتر وایە بڵێین ئاژەڵێكی سیاسی و زماندارە. ئاریستۆ لای وایە سیاسەت بەشێكە لە نەست و ووشیاری تاكەكان؛ لێرەوە ئەو كەسەی كە لە سیاسەت وەك لفی بیركردنەوە پاشگەز دەبێتەوە بەشێكی هەرە زۆری نەست و ووشیاری خۆی دۆڕاندووە و سارتر گوتەنی لەناو چوارچێوەی بوون-لە-خۆی و هەستی داخراوی خۆیدا قەتیس دەمێنێتەوە. ئەم نموونە سارتریەی كە ئاماژەمان پێدا، هاوتا و لفەكەی لە سیستمی فیكری هێگلدا چەمكێكە لەژێرناوی ووشیاریی ناشاددا. ئەم جۆرە ووشیاریە هەرجارە و ڕووبەڕووی ئۆبژەیەك دەبێتەوە وا تێدەگات هەموو ڕەهەندەكانی ئۆبژەكەی ناسیوە و بەسەریدا سەركەوتووە، بەڵام لە داواجاردا دەبینێت بەو شێوەیە نیە و ڕوانینەكەی نەیتوانیوە سەر لە بەری ئۆبژەكەی بناسێت و دێتێرمیناتە مانایی و مەفهوومیەكانی دیاری بكات.
   ئەم چەشنە لە ووشیاری بەپلەی یەكەم لە یەك ڕەهەندەوە سەیری ئۆبژەكانی كردووە و لە یەك زاویەوە ئۆبژەكانی بینیوە. لەم ئاراستەیەدا، پێویستە سەرنجی ئەو خاڵە بدەین كە ووشیاری ناشاد بەشێكی گرینگی دیالێكتیكی سووژەیە لە لای هێگل بەڵام ووشیارەی ناشاد لە ئاستی سووبژێكتیڤدا وەك ووشیاریەكی بەئاگا ئاگادارە لە ناواقیعیبوونی ناسینەكەیدا و دیسانەوە هەوڵ دەدات لە هێڵێكی تازەتردا بگاتە ئاستی بابەتی بوونەوە و خۆی بابەتی بكاتەوە. هەڵبەت لەم ئاراستە و ئاستەشدا، ووشیاری ناشاد نەگەشتۆتە ئاستێك ئەم حەقیقەتە كەشف بكات، واتە لە كاتی كەشفی حەقیقەتدا زەین لە ئاستی ووشیاری ناشاد تێدەپەڕێت و دەچێتە قۆناغێكی بانترەوە. كەواتە، ئەگەر گریمانەكە ئەوە بێت كە سیاسەت وەك پانتایەك بۆ ئەكت سیاسی/مێژوویی یاخود وەك پانتایەكی فەننی بۆ/یان بیركردنەوە لەبەرچاو بگرین، كاری سیاسەت ڕەخساندن و سازدانی جیاوازی و لێكجیایە لە دڵی واقیع/كۆمەڵگا و پانتای مەنفیدا؛ پانتایەك كە تیایدا نەفی كردنەوە بەشێكە لە كاكڵی بیركردنەوە و ستارتی گۆڕینی دۆخی هەبوو یان ئەوەی هەیە. سیاسەت لە كۆمەڵگایەكی وەك كۆمەڵگای ئێرانی هەنووكەیدا، نە، بەخشینی دەنگە بە بێدەنگەكان (ڕانسیێر) و نە حوزوور و ئامادیی سووژەیە لە مێژوودا (بێنیامین) و نە چالاك كردنەوە و ئەكتیڤ كردنەوەی هێزە پەسیڤ و كەمچوستەكان، بەڵكوو داهێنانی كەشێكە كە تاقە ئامانج و تاقە بەهاكەی مەعیشەت و گوزەرانی ژیانە. تاقە ڕێگە و پاساویش بۆ دەستەبەركردنی قووت و بژێوی ژیان، دیالێكتیكی ئیكسپاێری نێوان ئامانج و كەرەستەیە و ئەنجامی ئەم دیالێكتیكەش سەركەوتنی هەمیشەیی ئامانج بووە و كەرەستەش بەردەوام لە هەرێمە چەپێنەرەكانی ئامانجدا قەتیس كراوە. لە سۆنگەی درێژەدانی ئەم لۆژیكەوە دەتوانین بڵێین ناوی ئەم قەتیسبوونە لای ماركس" وەهمی سەردەم"ە. وەك خۆی دەڵێت: ئاراستە و هێزی هەڵخڕێنەری سەرمایە و چاڵاكیەكانی، دەسخستن و وەدەست هێنانی قازانجە. بەدەست هێنانی قازانجیش سەرمایداران ناچار دەكات لە هەوڵێكی بێ وچاندا بن لەپێناو دوو شتدا: لە پڕۆسەی كار لە بەرامبەر كاردا جەخد لە سەر بەرهەمهێنانی بەهای زیادە یان زێدەبایی بكەنەوە و لە پڕۆسەی گەڕان لە بەرامبەر سەرمایدارانی دیكەدا جەخد لە سەر مسۆگەركردنی بەهای زیادە بۆ قازانج بكەنەوە. لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ كاردا ماشینیكردنەوە وەك فۆرمێكی باڵادەست، زیادكردنی بەرهەمهێنانی زێدەبایی سەرهەڵدەدات و لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ سەرمایەدارنی بەرامبەریشدا كەمكردنەوەی تێچوونەكانی یەكەی بەرهەمهێنانە_ نرخەكانی تێچووی یەكە _كە وەك چەكی سەرەكی ڕكابەری سەرهەڵدەدات15.   
  بەم پێیە، دەتوانین بڵێین ئەوانەی بەرهەمی كۆمەڵگای ئێمەن و هەڵقوڵاو و زادەی زەمینەیەكی دیاریكراوی كۆمەڵایەتین، بەشێكن لە پێكهێنەرانی ئەو گرووپە سیاسی، ئایینی، حیزبی، سێكت و دەستە و تاقم جۆراوجۆرانەی كە دەبنە نەیاری یەكتر و هەریەكە و لە شوێن و پێگەی خۆیاندا، دۆخی هەبوو بەرهەم دەهێننەوە؛ واتە هەرلایەن و دەستە و گرووپێك زیاترین هەوڵەكانی دەخاتەگەڕ بۆ دەستەبەركردنی بەرژەوەندی خۆی و گرووپ و دەستەكەی و دژایەتی و تەنانەت لەهەندێك كاتیشدا ئامانجە ستراتێژیكیەكانیان ئەتكی دەستەوگرووپی بەرامبەر و لێدان و لەناوبردنیانە بەشێوەیەكی پێكهاتەیی.
ئەقڵی سینیك یان وەهم وەك ڕیچواڵ: نموونەیەكی سەرەتایی
  ڕووبەرەكانی واقیعی كۆمەڵگای ئێمە دووجۆرن: یەكەم، ئەو بنەما و بەهایانەی سیستم بە شێوەیەكی شەفاف و بەرچاو پەرەیان پێدەدات و لەڕێگەی ئاپاراتووسە فرە جۆرەكانیەوە بە پانی پەرەیان پێدەدات و لایەنە شاراوە، ڕازاوی و ئاڵۆزەكانیەتی لە دامەزراوە و ڕێكخراوە تایبەتەكانی خۆیدا و پەرەپێدان و بەرهەم هێنانەوەی ئەو پێشگریمان و بەها و دۆخانەی سیستم لە ڕێگەی ئایدیۆلۆژیاوە بەكاریان دەهێنێت بۆ ئەوەی بگاتە ئامانج و ئەنجامی خۆی. ڕووبەری دووهەمیش بریتیە لە: شێوازی ڕووبەڕووبوونەوەی خەڵك لەگەڵ ئەم دام و دەزگا و دامەزراوە و ئاپاراتانەی كە سیستم ڕۆژانە موهەندسیان دەكات و وەك تۆڕێكی گەورە بە هەموو خانە و جومگە و پنتە كۆمەڵایەتی و دەوڵتیەكاندا بڵاویان دەكاتەوە و هەوڵێكی بێوچانی بۆ دەدات ببێت بە بەشێك لە ڕوانین و دنیابینی خەڵك و لە كۆتاییدا ڕاستیەكی حاشا هەڵنەگر و ڕیچواڵێك كە ڕێكخەری ڕۆژانەی ژیان و ئاراستەكاری سەرەكی بێت؛ ڕووبەڕووبوونەوەی خەڵك لەگەڵ سیستم و ڕۆنان یان ڕمانی ئەو بەهایانەی كە لەڕووی مرۆیی و مێژوویەوە، ئەندامانی كۆمەڵگا و خەڵك بەگشتی پێویستە بیپارێزن (دادپەروەری، ئازادی، بەرابەری، سەربەستی، ڕۆشنگەری، دێمۆكراسی و...).
  با گریمانەكە ئەوە بێت كە سیفەتی بێگەرد و ڕووتی واقیعی چەواشەكراو و خەوشدار كە مرۆڤ یان سووژە بە شێوەیەكی دەرەكی لێی ڕادەمێنێت و بیری لێ دەكاتەوە، چۆن ووشیاریەكی نائایدیۆلۆژیك و بەتاڵ لە ئایدیۆلۆژیا مسۆگەر و ئەگەردار دەكاتەوە. بە باوەڕی ماركس، پراكسیسی شۆڕشگێڕانە تاقە ڕێگەی پاشەكشێ كردن و سەركەوتنە بەسەر ئایدیۆلۆژیادا. پراكسیسی شۆڕشگێڕانە بە شێوەیەكی ڕیشەیی و ڕادیكاڵ ئەو دۆخە دەگۆڕێت كە كردەی بەرهەم هێنەرانە ناچار دەكات ئەو سیما و ڕواڵەتانەی كە ئاوەژوون و سەرلە سووژەكان دەشێوێنن و گومڕایان دەكەن لەناو بەرێت. بەواتایەكی دیكە، وەك ماركس خۆی دەڵێت: ئەو كاتەی كە لە پەیوەندی بەرامبەر تێبگەین و فام بكرێت، هەر چەشنە باوەڕێكی تیۆریك بەپێی پێویستیی بەردەوامی دۆخی هەبوو، پێش ڕمانی پراتیكی و عەمەلی ئەم دۆخە،  لەبەریەك هەڵدەوەشێتەوە و دادەڕمیت.
  نموونەیەكی سەرەتایی و خۆجێی یان لۆكاڵی بۆ سینیسیزم و باسەكەی ئێمە، پڕۆژەی ڕێفۆرمیزمە لە ئێرانی پاش جەنگی هەشت ساڵەی كۆنەپەرەستانەی كۆماری ئیسلامی و دەوڵەتی ڕووخاوی بەعسی سەدام حسێن لە عێراق كە باشترین، لە بارترین و گونجاوترین نموونەیە بۆ ئەم یادداشتە ئێمە و لە لایەكی تریشەوە ئەو وەهم و سەرابەیە كە بۆتە بەشێكی جەوهەری و دانەبڕاویان لەپەیوەندیدا بە سیستمەوە و بۆتە بڕوا یان ڕیچواڵێك كە ڕەنگە تیگەیشتنی ئەوان لە سیستم بۆ خۆیان یان لای خۆیان بكات بەواقیع و ڕاستیەكی بەڵگە نەویست، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە بۆ كۆی كۆمەڵگاش ببێت بە ڕاستی و واقیعێكی حاشا هەڵنەگر. لەم پەیوەندەشدا، دیسان گەڕاننەوە و ئاماژەدان بە گووتەكەی تۆلستۆی لە دەسپێك و سەرەتای ئەم یادداشتەدا بێكەڵك نەبێت و وەك ئێف ئێچ برادلی دەڵێت: ئەو شوێنەی كە تێیدا هەموو شتێك بەدە، باشترین كار و چاكەكاری، زانین[و نیشاندانی] بەدترین شتە و دوا بە داوای ئەمەش ئەم ڕستە تەواوكەرەی پێ زیاد بكەین كە بینینی گەڵای داران بەد و شادمانیش بەدترین. رێفۆرمیزم بە شێوەیەكی ئامپریستی لە دوای ڕووداوەكانی ساڵی 88 دەبوو خەیاڵدان و فانتاسی خۆی ئەوەندە بخاتە ژێر زەبری گومانەوە كە وەهم و تەوەهومێكی بە پاشەكشێ بۆ پانتای یاسا نەمابایەتەوە و هەستی بە لاوازی و بێ جەنەمی خۆی بكردبا، بەڵام لەبری ئەو پێداچوونەوەیە، كەوتە هەوڵێكی تازەوە بۆ درێژەدان و بەردەوامبوون لەو وەهم و سەرابە تازەیەدا كە بە دەوڵەتی بەنەوش بەناوبانگە و یەكێك لە پارادۆكسیكاڵ و پێكناكۆكترینی ئەو دەوڵەتە یەك لە دوای یەكانەیە كە مێژووی ئەو وڵاتە ئەزموونیان دەكات، واتە پارادۆكسی دەوڵەتی نیمچە رێفۆرمیست و مەجلێسی ئۆسوولگەرا؛ ئەو وەهمەی كە قەوارە و پەیكەری سیستم لە ڕیگەی  دەوڵەتێكی نێمچە رێفۆرمیستیەوە  بیەوێت ئارەزووی پاڕلێمان و مەجلیسێكی ئۆسوولگەرا ئاراستە بكات. ئەمەیە ئەو پارادۆكس و وەهمەی كە پاڵنەر پرۆژەی ئیسڵاحات و رێفۆرمە و لەسەرابێكەوە بۆ سەرابێكی دیكە دەیتلێنێت، ئەمەیە لووتكەی ئەو سینیسیزمەی كە ڕیچواڵ و بڕوای دووپاتكردنەوە بەردەوام جوومگەبەندی دەكاتەوە، ئەو دووپات كردنەوەیەی كە تەنیا دووپاتكردنەوەیە و هیچی دی. ئەمەیە ئەو ئایدیۆلۆژیایەی كە دووپات كردنەوە دەكاتە مەبەستی دووپاتكردنەوەیەكی دیكە تەنیا لەبەر ئافراندنەوەی وەهمێك و ژیان بەرەو سەرابێكی دیكە.
  گومانی تێدا نیە كە ڕێفۆرمیستەكان بۆ خۆیان لە هەمووان باشتر بە ئاگان و باشتر زەرفیەت و توانستەكانی ئەم سیستمە دەناسن و پتر لە هەمووان بەر پەلاماری یاسایی و تەنگ و چەڵەمە و ماشینی هاڕینی ئەم سیستمە كەوتوون و دوا نموونەش حەسری سەركردە و پاشان ڕاونان و دەرپەڕاندنی بن كردەكانیان بوو. لێرەدا، دەبێت بیرمان بێت كە هەر بەپێی ڕوانگە ماركسیەكە، جەوهەر یاخود سرووشتی ئاوەژووی ووشیاری ئایدیۆلۆژیك، هاوتەك و جووتە لەگەڵ بەراوەژوویی ڕاستەقینەی پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكاندا. كۆماری ئیسلامی بەهیچ جۆرێك پۆتانسێل و توانستی ئەوەی تێدا بەدی ناكرێت كە رێفۆرم قبووڵ بكات و هەر چەشنە تێز و تیۆرێك_ جگە گۆڕان و هەڵتەكاندنی ڕادیكاڵ، ڕیشەیی و سەرتاسەری_ لەگەڵ مێكانیزمە ناوەكیەكانیدا نایەتەوە و جەستەی سیاسی ئەم پەیكەرە پتەو و بەستووە، هێقی دەكاتەوە. سیستمی ناوبراو قووڵ و بەشێوەیەكی بنەڕەتی و مەعریفی و ئیپیستمۆلۆژیك، ناكۆكە بە هەر چەشنە ڕێفۆرم و چاكسازیەك بە مەبەستی گۆڕانی قەوارەی سیاسیی و دنیابینیەكەی و بەشێوەیەكی ئامپریستی و ئەزموونەكی، نایەتەوە لەگەڵ هیچ چەشنە خەمڵاندن و جوانكاریەكدا، بەهیچ جۆرێك دان بە گۆڕان و داتاشین و تراشدانی مەخمەڵی و بێئازاردا نانێت. ڕیفۆرمیستەكان هەمان ئەو كەسانەن كە سەریان سپاردۆتە ئەو وەهمەی كە دەیانەوێت لە ڕێگەیەوە خشت لەسەر خشت،  كۆمەڵگای ئایندە و بەرمەبەستیانی پێ بونیات بنێن. لە ڕوانگەی سلۆتردایكەوە، خۆدان بە دەست ئەم وەهم و ڵێڵیەوە، دەرەنجامەكەی هیچ نیە جگە سەراب، جگە هەدەردانی توانستە ڕاستەقینە و مادی و توانستە ناوەكیەكانی كۆمەڵگا بۆ گۆڕان و هەڵتەكاندنی سەرتاسەریی دۆخی هەبوو و ئەو كۆمەڵگایەی كاری تێدا دەكەن و بۆی دەژین. كەواتە، رێفۆرمیستەكان پێویستە ئەم حوكمە بێكێتیە لە دادگای مێژوودا وەربگرن و عەمەلی بكەنەوە: تۆ بۆ شەو دەگریای، ئێستا شەوە، كەواتە لە تاریكیدا بگری.
   جێگەی سەرنجە كە ئاماژە بەو خاڵەیش بدەین كە ئێمە لەم یادداشتەدا تەنیا لەڕووی تیۆریكەوە پەرژاینە سەر عەقڵی سینیك و پرسی سینیسیزم و هەڵوێستەمان لەسەر كرد، ئەگینا خوێندنەوەی لە ناوكۆیەكی تەكنیكی سیاسەت و هەر وەها لە ناوكۆیی ئەزموونی سیاسی و مێژوویی خەباتی شۆڕشگێڕانە، ڕزگاری بەخش و سۆسیالیستی كوردستاندا، دەتوانێت بە پانی كۆی ڕەهەندەكانی ئەم سەكتەیە لە ڕەوتی گۆڕانكاریە دەروونی و ناوەكیەكانی كوردستاندا دەربخات و دیاری بكات. بە گوتەیەكی دیكە، خەباتی سۆسیالیستی، ڕزگاریبەخش و شۆڕشگێڕانەی كوردستان، هیچكات دەرفەت و ڕێگای ئەوەی نەدا، داوێنی ئالوودە ببێت بەم وەهم و سەرابە و ڕێزی لە پانتای سیاسەتی ئێران و كوردستاندا لەكەدار بكرێت و مینای مێژوویی خۆی بشكێنێت و خەوشداری بكات. خەبات و سیاسەتی سۆسیالیستی لە كۆردستان بەردەوام توانیویەتی ئایدیای سیاسەت و ئایدیای خۆشبەختی لە خول و دەورانە جیاوازەكاندا ڕۆبنێتەوە و ئەم دوو ئایدیایە بكاتە یەكێك لە پایە سەرەكیەكانی سیاسەكردن و خەبات بۆ هێنانەدی و مسۆگەركردنیان.كەواتە، خەباتی كوردستانیش ئەم حوكمە نیچەییە فەرامۆش ناكات كە: تا گۆڕەكان هەن، ڕابوونێكیش هەیە.
   ریفۆرمێزم مەخلووقی خالقێكە كە بەدرێژایی مێژوو هەوڵ دەدات خەباتی خەڵكی كوردستان سەركوت بكات و دەست لە بینی بەرنەدات و لەم نەبەردەدا سەركەوێت، بەڵام رێفۆرمیزم و دەوڵەتە پاڵپشتەكانی، نە توانیان دەریا فەلاقە بكەن و نە توانیان قامچی بدەن لە سینگی ئاسمان. رێفۆرمیزم وەك ماشینێكی زەبەلاحی بەرهەم هێنان و بەرهەم هێنانەوەی سینیسیزم  و ئەخلاقی كردەیی هاوشانی، لەم چەند ساڵەدا دەورێكی بێ هۆ و بێ مەبەست و چەواشەكارانەی هەبووە و لە ڕێگەی ئەم وەهمە ئایدیۆلۆژیكە سینیسیستیەوە، كە كۆمەڵێك پاشكۆی بچووكی ئۆپۆرتۆنیستی بێ ڕەبت و لووس و بێ تەربیەتی لێرەوە لەوێ تەربیەت كرد، ڕووی ڕاستەقینە و واقیعیی كۆمەڵگای ئێرانی چەواشە و خوار و ئاوەژوو كرد. بەواتایەكی دیكە، رێفۆرمیزم ئەو‌ ئایدیۆلۆژیایە نییە كە ناڕاستەقینەیە بەڵكوو ئەمئەوێتی و هەمانیی ئایدیۆلۆژیایە بۆ هاوتەكبوون و كردنی  واقیعێكی ڕاستەقینە بە ناڕاستەقینە و لفی خۆی. لێرەوە، خاڵی بنچینەیی و پایەیی، بە پێی لۆژیكی ناوەكیی ئەم خوێندنەوەیە و سرووشتی ئەو نموونە سەرەتایەی كە هێنامانەوە، پێویستە دەرەنجامەكەی ئەمە بێت: رێفۆرمیزم جەغد كردنەوەی وەهمێكە لە وەهمێكی دیكەدا، سەرابێكە دەیەوێت تینووێتیەكەی لە سەرابێكی دیكەدا بشكێت و لەوێدا داواكاری و خواستەكانی تێراو بكات. بە تەعبیرێكی دیكە، سەرابی سیاسەت و سیاسەتی سەراب، وەهمی سەراب و تینووێتی وەهم و لەكۆتاییدا ماشینێكی گەورەی هەڵم و تەم و هەدەردانی توانستە.
هەر جۆرە رێفۆرمێكیش هیچ نیە جگە جەڕڕاحیەكی پلاستیكی، كە ئەگەر هەموو شوێنێكی جەستەی بكەوێتە بەر هەڕەشەی تیغی تیژی ئەم جەڕڕاحیە پلاستیكیەوە، هیچ شتێك لە نەفسی هەیكەلەكە ناگۆڕێت و جەوهەر یان ئێسێنسەكە وەك هەمیشە لە جێگای پتەو و كۆنی خۆیدایە و رێفۆرمیستەكان دەبێت لەوە تێبگەن كە حاكم نەچاوی هەیە بۆ بینین و نە گوێیشی هەیە بۆ بیستن؛ واتە، هەموو ڕێفۆرم یان گۆڕانێكی بەكاوەخۆ و مەخمەڵی_ كە بەڕای نووسەری ئەم دێڕانە ئەم كردەیەش وەك باقی كردە شكست خواردووەكانی ڕێفۆرمخوازان و عەقەبە مەفلووكەكانیان، دیسان وەك هەمیشە لەخۆیدا و بۆ خۆی نەكردەیە_ كۆمەڵێك ڕێفۆرم دەبن لە ئاستی درێژی و كورتی یان پانی و زەبەلاحی هەیكەلەكەدا و لە باری لۆژیكیشەوە، ئەم ئەكتە ڕێفۆرمیستیە ئەو پەڕەكەی دەچێتە خانەی ئەپیرێنس و عەرەزەوە نەك خانەی ئێسێنس و جەوهەرەوە. پڕۆژەی ئیسڵاحات و ڕێفۆفرم پتر پڕۆژەیەكی عەرەزیە تاكوو پڕۆژەیەكی جەوهەری و پایەیی؛ رێفۆرمیزم لەڕووی قەدەر و چارەنووسەوە دەبێت وەك بەلعەم باعوور حەقیقەت ببینێت و ناچاربێت لە بینینی حەقیقەت، ئەگینا ریفۆرمیزم بە پێی ئەزموون و بەرەنجامەكانی، تا هەنووكە لەتیۆر و بۆچووندا هەمیشە و بەردەوام بە بێمانایی گەیشتوون و لەكردار و پراتیكیشدا گەیشتوونەتە شكستی ڕووت. ئەمەیە حەقیقەتی رێفۆرم، ئەمەیە حەقیقەتی نوشووستی؛ ئەمەیە ئەنجامی رێفۆرمی حەقیقی، ئەمەیە نوشوستیی حەقیقی.
ژێدەر:
*سینیسزم ناوی قوتابخانەیەكی فیكری یوونانی كەونینە و فەلسەفەی گریكیە كە پشت و ڕەچەڵەكی ناوەكەی، دەگەڕێتەوە بۆ وشەی یوونانی كۆئۆن و كۆئۆنیش بەمانای سەگە. سینیكەكان لە بەر ئەوەی بە بێ شەرم و دەم دادڕاو ناوبانگیان دەركردبوو و سڵیان لە هیچ چەشنە كارێك نەدەكردەوە و چیان پێ خۆش با و حەزیان لە چ كارێك كردبا، بە بەرچاوی هەموو خەڵكی شارەوە دیان كرد و كۆیان لە گەورە و بچووك، ژن و پیاو، دەسەڵاتدار و بێ دەسەڵات و فەیلەسووف و خەڵكی ئاسایی سەر جادە نەدەكردەوە و بە ئارەزووی خۆیان دەجووڵانەوە. لە زمانی فارسی و عەرەبی و تا ڕادەیەكیش لە زمانی كوردیشدا بۆتە باو كە لە بەرامبەر وشەی سیینیسیزم و سینیكدا كەڵك لە وشەی كەلبیگەری و كەلبی وەربگرن بەڵام ئێمە لەم یادداشتەدا بەرامبەرێكمان بۆ ئەم وشەیە دانەناوە و پێمان باش و گونجاوتر بوو كە، بەكارهێنانی لاتینیی ئەم وشەیە لە باری ئێستاتیكیشەوە، لەسیاقی ڕستەكاندا خۆی دەگونجێنێت و جێگەی خۆی دەكاتەوە.
سەرچاوەكان:
1-متفكران روس، ێ‌یزایا برلین، نجف دریابندری، انتشارات خوارزمی.
2-متفكران یونان، تئودور گمپرتس، محمدرچا لگفی، انتشارات خوارزمی.
3-تاریخ فلسفە سیاسی، جورج كولسكو،  خشایار دیهیمی، نشر نی.
4- فیلسوفان یونان، تئودور گمپرتس، محمدرچا لگفی، انتشارات خوارزمی.
5- تاریخ فلسفە سیاسی، جورج كولسكو،  خشایار دیهیمی، نشر نی.
6- فیلسوفان یونان، تئودور گمپرتس، محمدرچا لگفی، انتشارات خوارزمی.
7-هەمان سەرچاوەی پێشوو
8- Slavoj Zizek-The Sublime Object of Ideology (Second Edition) This edition published by Verso 2008.   
9- درێ‌مدی بر ایدئولوژی، تری ایگلتون، اكبر معصوم بیگی، نشر ێ‌گە.
10- Slavoj Zizek-The Sublime Object of Ideology (Second Edition) This edition published by Verso 2008.   
11- Ibid.p 24 
12- Ibid.p 25 
13-اسلاوی ژیژك، تونی مایرز، فتاح محمدی، انتشارات هزارە سوم.
14-لودویگ فوئرباخ و ایدئولوژی ێ‌لمانی، ماركس، انگلس، پلخانف، پرویز بابایی، نشر چشمە.
15-  فرهنگ نامە اندیشە ماركسیستی، باتامور و دیگران، اكبر معصوم بیگی، انتشارات بازتاب نگار.


PM:04:19:04/04/2017




ئه‌م بابه‌ته 563 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌