ئێران و داعش دوو جەمسەری هاوبەست

ئاوات قوڕەیشی

ئیدارەی دێموراتەكانی ئەمریكا، كۆشكی سپی رادەستی كۆمارییەكان كردەوە و قۆناغێكی دیكە لە مێژووی دەسەڵاتداری بازەكان هاتووەتەوە. شرۆڤەی رەفتاری ئەمریكا لە دەورەی هەركام لە ئیدارەكانی دێمۆكرات و كۆماری یان كۆترەكان و بازەكاندا كاتبەر و بەرینە و پسپۆری خۆی پێویستە بەڵام لایەنی ئاشكرای باسەكە ئەوەیە كە لانیكەم لە مێژووی زیاتر لە دوو دەیەی رابردوودا، كۆمارییەكان بەوە ناسراون كە شێوازی توندتر بەكاردێنن بۆ بەرەوپێشبردنی ئامانجەكانی ئەمریكا لە ناوچە جۆراوجۆرەكاندا. هەرچەند ناكرێ پێشبینی سیاسەتە كاركردییەكانی ئەو زلهێزە تەنیا لەسەر بنەمای سوننەتی رەفتارناسانەی دوو ئیدارەی دێمۆكرات و كۆماریی بخوێندرێتەوە، بەڵام فاكتۆرە هاندەرەكانیش نابێ نادیدە بگیرێن كە لێرەدا مەبەست سیاسەتەكانی ئێرانە لە ناوچەكەدا بۆ تەحریكی ئەمریكا و ئیدارە تازەكەی و هاوپەیمانەكانی.
لەم باسەوە بە پێویستی دەزانم ئەمجار پردێك لێبدەین بۆ لێك نزیكبوونەوەكانی عەرەبستان و ئیسرائیل. ئەوەی كە بەچاوی تەحلیل و لێكدانەوە دەبیندرا بەم شێوەیە بوو كە رەفتاری دەورەی رابردووی دێمۆكراتەكان بە نیسبەت مەترسی و پێشڕەوییەكانی ئێران لە ناچەكەدا هەتا ئەو رادەیە سارد و بێكاردانەوە بوو كە هاوپەیمانە ناوچەییەكانی وەك عەرەبستان و ئیسرائیل ناچاربوون خۆیان بەجیا بكەونە هەوڵ بۆ دۆزینەوەی چارەیەك لە بەرامبەر ئێراندا.
پاشەكشێ لە كەیسی ئەتۆمیدا ئەو ئیمتیازەی بۆ ئێران دەستەبەردەكرد كە لە ناوچەكە درێژە بە سیاسەتی شەڕی مەزهەبی بدا و لە راستیدا ئەم هەلەی ئەم ئاخرانەی كە لە ناوچەكەدا بۆ ئێران هەڵكەوت بە هۆكاری دوو فاكتۆری پاشەكشێی ئەتۆمی و ئەولەوییەتی شەڕی داعش بوو. ئەمە لە پاڵ بێكاردانەوەبوونی ئەمریكا بەنیسبەت سەركەشییەكانی ئێران لە مەنتەقەدا هۆكاری خۆ جوڵاندنی عەرەبستان و ئیسرائیل بووە و ناتوانین ریشەكەی بۆ هاتنەسەركاری ترامپ و ئیدارەی كۆمارییەكان بگەڕێنینەوە.
لەڕاستیدا، دوور نییە ئەگەر ئیدارەی سەردەمی ترامپ و كۆمارییەكانیش كە هەتا رادەیەكی زیاتر لە دێموكراتەكان بە جوڵەتر دەنوێنن، هەمان سیاسەتی پاسیڤی ئیدارەی ئۆباما لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگرنەبەر بەو جیاوازییەوە كە ئەمان زیاتر باوەڕیان بە شەڕی پرۆكسی و تێوەگلاندنی نوێنەرە ناوچەییەكانیان هەیە. هەرچەندە هەمیسانیش لە عەكسێكی گەورەتری ئەم كێشە مەزهەبییەدا دەبێ دیسان ئەوە دووپاتكەینەوە كە هاندەری سەرەكی بۆ ئەم لێك نزیكبوونەوەی عەرەبستان و ئیسرائیل دیسان سەركەشییە مەزهەبییەكانی ئێرانە. بەهەرحاڵ، خاڵی جەوهەریی شیكاریەكانی ئەم روداوانە دەتوانی ئەمە بێ كە یەكێتیەك دژی ئێران لە ناوچەكەدا خەریكە لە قسەوە دەبێتە ئەمرێكی واقع. ئەمە لەخۆیدا لە لاوازبوونی فاكتۆری داعش زیاتر جەمسەرەكانی و هەروەها ئەگەرەكانی وەك ئەوە كە كامانە لێكەوتەی بە دوواوە دەبێ، بەرجەستە دەكاتەوە بە مەرجی ئەوە كە داعش لە حاڵەتی هێزێكی خاوەن قەڵەمڕەوەوە ببێتە هێزێكی بێعەرز و بارەگە لە داهاتودا، یەكەمین هێز و رێكخستنێكی كە لە دوای نەمانی داعش دەبێ بۆ شەرعییەت دان بە ئامادەیی خۆی لە ناوچەكەدا بگەڕێ، هێزی ئێرانە كە بە گەلێك بەشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بڵاوە.
سەردەمی دوای داعش، تازەكرانەوەی مەیدانی بەرامبەر یەكتر راوەستانی نفوزی ئێران و رەقیبەكانییەتی لە ناوچەكەدا. ئەو حاڵەتە سەرانسەر مەترسییە بۆسەر ئەمنییەتی عەرەبستان و ئیسرائیل، ئەو سەردەمی تەراتێنی ئێرانەی پێشبینیكردووە و نایەوێ لێتێپەربێ و بە خۆشخەیاڵییەوە نادیدەی بگرێ. بۆیە هەرچەندە ئیدارەی دوای ئوباماش عەلاقەی راستەقینەی بە كاردانەوە نەبێ لەم بارەیەدا، بەڵام ئوتوریتەی ئابووری و چاوەڕوانییەكانی عەرەبستان و ئیسرائیل ئەو ئیدارەیە والێدەكات بە هەرشێوە، بێتە ناو هاوكێشەكەوە.
مەترسی ئێران بۆسەر ئەمنیەتی عەرەبستان و ئابووری وڵاتانی ناوچەكە هەتا ئەو رادەیە كە ئیسرائیل و عەرەبستان ئەم واقعانەیان لە سەروی ئایدیۆلۆژیا و مەزهەبیی خۆیانەوە تەمەشاكردووە و بە گوشارەكانیان بۆسەر ئەمریكا بەرەیەكی ئانتی ئێران لە ناوچەكەدا پێكدێنن. وەها حاڵەتێك كە پێشبینی سات و كاتەكانی ئاسان نییە و هەروەها گرێدراوی گەلێك فاكتۆری دەرەكی و ناوخۆیی ئێران و ناوچەكەی، پێدەچێت زیاتر لە جاران مەترسی روبەڕوبوونەوەی ئەمان لە ناوچەكیدا لێبەدیبكرێت. ئەوەی هەتا ئێستا دیارە ئەمەیەكە وادیارە ئەو ئیتحادە بەرەو عەمەلیبوونی زیاتر دەڕوات و ئیدارەی تازەی ئەمریكاش پشتیوانی لێدەكات. كۆماری ئیسلامی بۆ بەرەنگاربونەوەی ئەم حاڵەتە كۆمەڵێك فاكتۆری وەك ئابووری و ئینسجامی ناوخۆیی و شەریكی دەوڵەمەند و بەهێزی ناوچەیی پێویستە كە هەتا ئێستا ئەم خاڵانە بەدیناكرێن. ئابووریی ئێران ئابووریی پشتیوانیكردن لە جەبەهە نوێنەرایەتییەكانی عەرەبستان و ئیسرائیل نییە و هەروەها روسیە لە ئەگەری پشتیوانیكردنی كۆمارییەكان لەم ئیتحادەدا، ناتوانی ریسكی روبەڕوبوونەیەكی تەنانەت پرۆكسیش لەگەڵ ئەمریكا تاقیبكاتەوە.
پێناچێت ئێرانیش هەتا ئەو رادیە ریسك بە هەبوونی خۆی بكا كە قەرەی ئاوا گەمەیەك بكەوێ، بۆیە پێشبینی ئەوەی لێدەكرێ كە لە كەیسی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیشدا بە چەشنی كەیسی ئەتۆمی كۆمەڵێك پاشەكشەی كرداری لەخۆسەپاندنەكانی بكات لە ناچەكەدا. بۆیە بەگشتی دەتوانین بڵێین كە سەردەمی كۆنترۆڵی دەرەكی ئێران هاتووە و ئەم سەردەمە بەهیچ شێوە لەگەڵ دەورانی كۆترەكانی كۆشكی سپی بەراورد ناكرێت. هەرچەندە هەمیسانیش ناكرێت ئەگەری تێكهەڵچوونی راستەوخۆی ئەم هێزانە لە ناوچەكەدا بە دوور بزانین، بەڵام بە دڵنییاییەوە دەتوانین بڵێین كە ئەوە بژاردەی ئێران نییە بەڵكوو خۆدزینەوە لەم قۆناغەدا زیاتر دەتوانێ تاكتیكی ئێران بێ.
لە ئاكامدا دەتوانین باسەكە بەوە كورتكەینەوە كە سەرهەڵدان و بەهێزبوونی داعش لە ناوچەكەدا فاكتۆری بەهێزبوونی كۆماری ئیسلامی و پەرەسەندنی بوو لە ناوچەكەدا. ئێستاش كە داعش بەرەو لاوازی دەڕوات و سەنگی نامێنێ، هاوكات راستەوخۆ كاریگەری دەكاتەسەر ئێران و سەنگی ئەمیش كەمدەبێتەوە لە ناوچەكەدا. واتە ئێران و داعش ئەو دوو هێزەن لە ناوچەكەدا كە بونیان هەتا رادەیەكی زۆر گرێدراوی یەكترە.


AM:11:28:11/03/2017




ئه‌م بابه‌ته 364 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


زۆرترین خوێنراو‌