فێمینیزمی كۆمەڵایەتی چیە؟

باربارا ئێرێنرایك
و: ئەسرین جاوید

باربارا نوسەری سێزدە كتێبە لەوانە كتێبی هەڵمەت و هەڵاتن: شوێنهەڵكردنی نەزۆكی خەونی ئامریكایی و كتێبێكیش كە بەمزووانە دەزگای چاپی مێترۆپۆلیتان بۆك بڵاوی دەكاتەوە بڵاو دەبێتەوە بەناوی، زیوین و بێنرخ: لەمەڕ  پێ(نە)گەییشتن لە ئامریكادا (مێترۆپۆلیتان بووك ٢٠٠١).
ئەم وتارە كەوا سەرەتا لە گۆڤاری لە ٣ی جوونی ١٩٧٦دا دەركەوت دیسانەوە بڵاوی دەكەینەوە_ بۆ ئەمە مۆڵەتمان لە خاوەنەكەی وەرگرتووە_ وتارێكی كلاسیكییە سەبارەت بە سۆسیال فێمێنیزم. لە روانگەی ئێمەوە پاش چەندین دەیەی مشتومڕی بەردەوام لەسەر ئەم كێشە گرینگییەكەی ئێستاش هەر دانەبەزیوە. (سەرنووسری گۆڤاری مانتلی ریڤیۆ)
لە ئاستێكدا كە رەنگە زۆر بە دیاریكراوی دەستنیشان نەكرێت، سۆسیال فێمێنیزم بۆ ماوەیەكی درێژ لە ئارادا بووە. تۆ ژنێكی لە كۆمەڵگای سەرمایەداریدا. تووڕە دەبووی سەبارەت بە كار و بە تێچوونەكانی ئاو و كارەبا و بەدەست هاوسەرەكەتەوە(یان پێشووەكەیان) سەبارە بە خوێندنی منداڵان و ماڵدێری و جوان نەبوون و چاوت لێبكرێت و چاوت لێنەكرێت (بەهەر شێوەیەك گوێت لێنەگیردرێت) و هتد. ئەگەر سەبارەت بە هەموو ئەم شتانە بیربكەیتەوە و بزانی چلۆن هەمانە لەگەڵ یەكتر كۆدەبنەوە و چی دەبێ بگۆڕدرێت و سەیری دەوروبەری خۆت بكەیت بزانیت چی گوتارێك دتوانێت هەموو ئەم بیرۆكانە بە كورترین شێواز لەخۆ بگرێت، دەكرێت بگەیتە چەمكی "فێمێنیزمی كۆمەڵایەتی". 
زۆربەی ئێمە لەم رێڕەوەدا هاتین بۆ سۆسیالیزمی كۆمەڵایەتی. ئێمە دەگەڕاین بۆ وشە/چەمك/دەستەواژەیەك تا دەستبكەین بە دەربڕینی دەردەدڵەكانی هەموومان و هەموو بنەماكانمان بە رێگەیەكدا كە وێدەچوو نە "سۆسیالیست" و نە "فێمێنیست" نەبێت. من دەبێ دانیپێدانێم كەوا زۆربەی ئەو فێمێنیستە كۆمەڵایەتیانە كە دەیانناسم لە چەمكی "فێمێنیزمی سۆسیالیست" رازی نین.  لەلایەكەوە بە درێژی دەزانن(چ هیوایەكم بە بزاوتێكی جەماوەری ئاوەڵپاراو هەیە) لەلایەكیتریشەوە دواجار زۆركورتە بۆ فێمێنیزمی كۆمەڵایەتی نێونەتەوەیی و دژی رەگەزپەرستی و دژی جنسی بەرانبەر پەرستن.
گرفتی زیادكردنی هەر جۆرە پاشگر/پێشگرێك، _بە فێمێنیزم١_ ئەوەیە كە دەسبەجێ بەرامەی تاقمگەری/كوتلەگەری لێدروست ئەبێ. "فێمێنیزمی كۆمەڵایەتی" دەبێتە تەنگەژە و راز و كێشەیەك خۆی لەخۆیدا و بۆخودی خۆی. ئێمە باسكار و كۆنفرانس و وتارگەلی جۆراوجۆرمان هەیە سەبارەت بە "فێمێنیزمی سۆسیالیستی" –گەرچی ئێمە بەباشی دەزانین كە هەم "سۆسیالیزم" و هەم "فێمێنیزم" زۆر زەبەندە و بەرفراوانن بۆ ئەوەی ببنە ئامانجی هەرجۆرە باس و كۆنفرانس و وتارێك و هتد. خەڵك، بە  سۆسیال فێمێنیستەكانیشەوە بەدڵەخورپەوە لەخۆدەپرسن "سۆسیال فیمینیزم" چیە؟ ئەوە چاوەڕوانییەك هەیە كە پێی وایە سۆسیال فێمێنیزم (خەریكە بێتەدی، رەنگە لە باسەكان و كۆنفرانس و وتارەكانی داهاتوودا) تێهەڵكێشێكی درەوشاوەیە پارچەگەلی مێژوویی جیهانی، واتە ئاخێزێكی شۆڕشگێڕانەیە سەرووتر لە ماركس و فروید و ماری وۆڵستۆنكرافت. یان ئەوەیكە رەنگە لەئاكامدا هیچ نەبێ جیا لە بەیت و باوی بەسەرچووی كۆمەڵێ فێمێنیست و سۆسیالیستی مێینەی كڵۆڵ، واتە پەشێوییەكی كاتی. 
 دەمەوێ دێڕێك بدەم لەو سیڕەی كە سەبارەت بە فیمینیزمی كۆمەڵایەتی باڵای كردوە. رێگەیەكی ژیرانە بۆ دەستپێكردن ئەوەیە كە بە جیا تماشای سۆسیالیزم و فێمێنیزم بكەین. سۆسیالیستێك یان روونتر بڵێین ماركسیستێك چلۆن تماشای جیهان دەكات؟ ئەی فێمێنیستێك چلۆن؟ سەرەتا، ماركسیسم و فێمێنیزم شتێكی گرینگی هاوبەشیان هەیە: هەردووكیان بەچاوی رەخنەگرانە سەیری جیهان دەكەن. هەردووكیان ئەفسوونی كۆنەپەرستانە و "نەستی گشتی"ی دەسڕنەوە و پاڵمان تێوە دەنێن لە رێگەیەكی نوێەوە تماشای ئەزموونەكان بكەین. هەردووكیان هەوڵیان تێگەییشتنە لە جیهان _بەڵام نەك لە روانگەی هاوسەنگی و تەبایی نەگۆڕەوە(وەك چۆن لە زانستی نەریتیی كۆمەڵدا باوە)_ بەڵكوو لەروانگەی ناتەباییەكانەوە. هەردووكیان دەگەنە ئاكامگەلێكی سەیر و پەشۆكێنەر كەوا لە هەمانكاتدا رزگایكەرن. بەهیچ شێوەیەك روانگەیەكی ماركسیست یان فێمینیستی نادۆزینەوە كەوا وەك تماشاچی دەمێنێتەوە. تێگەییشتن لە راستیەكان كە ئەم لێكدانەوانە ئاشكرایان كردووە دەچێتە قۆناغی كردەوە بۆ گۆڕینیشی.
 ماركسیسم خۆی وا پێناسە دەكات كەوا گەشندەیی چینەكانی ناو كۆمەڵی سەرمایەداری شی بكاتەوە. هەرچی شارەزای زانستەكۆمەڵایەتییەكانە دەزانێت كە كۆمەڵی سەرمایەداری كەم و زۆر بە نایەكسانییەكی سیستەمی و توند دەناسرێتەوە. كەمینەیەكی خەڵك (چینی سەرمایەدار) هەموو كارگە و چاوگەكانی وزە و سەرچاوەكانی و هتد... كردۆتە مڵكی خۆی كەوا هەمووان بەسترانەتەوە پێیانەوە تا بتوانن بژین. زۆرینەیەكی زەبەندە(چینی كرێكار) دەبێ ئەو تۆسقاڵە كەرەستەی هەیەتی بخاتەكارەوە _ئەویش لە هەلومەرجێكدا كەوا سەرمایەداران جێیان خستووە_ بۆ ئەو حەقدەستەی كە سەرمایەداران ئەیدەنێ. چونكوو قازانجی سەرمایەداران لەوەوە دێت كەوا ئەوان حەقدەستی كەمتر دەدەن لەو بەهای ئەو شتەی كە كرێكاران لە راستیدا بەرهەمی دێنن بۆیە پێوەندی ئەم دوو چینە بەناچار ناتەباییەكی ئاشتیهەڵنەگری لێدەكەوێتەوە. چینی سەرمایەدار بوونی بنەڕەتی خۆی قەرزداری چەوساندنەوەی بەردەوامی چینی كرێكارە. ئەوەی ئەم حوكمڕانی ئەم سیستمە دەهێڵێتەوە دواجار بریتییە لە هێز. چینی سەرمایەدار (راستەوخۆ یان ناڕاستەخۆ) كۆنترۆڵی ئامڕازەكانی "توندوتیژی رێكخراو" كە دەوڵەت نوێنەرایەتی دەكات– پۆلیس و بەندیخانە و هتد. تەنیا بە ئاخێزی شەڕی شۆڕشگێڕانە بە مەبەستی بەدەستەوەگرتنی دەسەڵاتی دەوڵەتییە كە چینی كرێكار دەتوانێت خۆی و دواجار هەموو خەڵك رزگار بكات. 
فێمێنیزم خۆی بۆ جۆرێكیتری _كە بۆمان ئاشنایە_ لە نایەكسانی داناوە. هەموو كۆمەڵێكی مرۆڤایەتی مۆركی جیاوازی چینایەتی پێوەیە لەنێوان رەگەزە جیاوازەكاندا. ئەگەر ئێمە چاوێك بەسەر كۆمەڵی مرۆڤایەتیدا بخشێنین و ئاوڕێك لە مێژوو و وڵاتەكان بدەینەوە دەبینین كە هەموویان لەم تایبەتمەندییانەدا هاوبەشن: ملكەچیی ژن بۆ دەسەڵاتی پیاوان هەم لەناو بنەماڵەدا و هەم لە كۆمەڵگادا بەگشتی؛ بە شمەككردنی ژنان وەك شێوە مڵكێ؛ دابەشكردنی رەگەزیی كار كە تیایدا ژنان بەرتەسك كراونەتەوە بە چالاكیگەلێكی وەك مناڵ گەورەكردن و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری بۆ نێرینە پێگەیشتووەكان و شێوازگەلی دیاریكراوی(كە زۆرجاران سووك لێیان دەڕوانرێت) كاری بەرهەمهێن. 
فێمێنیستەكان كە سەرنجیان بۆلای ئەم دیاردە جیهانیانە راكێشرا دەگەڕان بۆ شیكردنەوەگەلێكی بواری "بۆماوەییە" بیۆلۆژیكییەكان كەوا بەستێنی فەراهەم كردبێ بۆ بوونی كۆمەڵایەتی مرۆڤ بۆ گشت مرۆڤ. پیاوان بە شێوەیەكی مامناوەند لە ژنان بەهێزترن بە تایبەت لە بەراورد لەگەڵ ژنانی دووگیان و ژنانێكدا كەوا مناڵی ساوا بەخێو دەكەن. لەوەش زیاتر، پیاوان دەسەڵاتیان هەیە كە پیاوان دووگیان بكەن. بەمجۆرە شێوازگەلی نایەكسانی رەگەزی _جا هەرجۆرێك بێت لە فەرهەنگێكەوە بۆ فەرهەنگێكیتر_ لە دوا لێكدانەوەدا و بەڕوونی پاڵ ئەداتەوە بەو سوودە فیزیكییانەی كەوا نێرینە هەیەتی بەسەر مێیینەدا. واتە، دواجار پاڵدەداتەوە بە توندوتیژی یان هەڕەشەی توندوتیژییەوە. 
 رەگی بیۆلۆژیكی دێرینی باڵادەستی نێرینە _واتە راستی توندوتیژی نێرینە_ بەگشتی بەهۆی یاسا و نەریتەكانەوە لێڵ بووە كەوا پێوەندیی دوو رەگەزەكە لەهەر كولتوورێكی دیاریكراودا ئاراستە دەكات. بەڵام بە گوێرەی لێكدانەوەی فێمێنیستی ئەمە هەر لە جێی خۆیدایە. ئەگەری هێرشی نێرینە وەك هەڕەشەیەكی بەردەوام بۆسەر ژنانی "خراپ" (یاغی و تووڕە) ماوەتەوە و ژنانی "باش" رادەكێشێت بۆ ئاڵۆزی باڵادەستی نێرینە. خەڵاتی "باش"بوون("جوان" و ملكەچ) پارێزراوبوونە لە توندوتیژی لەگۆترەی نێرینە و هەندێجار مسۆگەرێتی ئابووری.
ماركسیسم ئەفسوونی "دێمۆكراسی" و "فرەچەشنی"یەكەی لادەدات تاوەكوو سیستمی حكومڕانی چینایەتیەك ئاشكرا بكات كەوا پاڵیداوەتەوە بە چەوساندنەوەی زۆرەملێ. فێمینیزم دڕێ دەدا لەو ئەفسوونانەی سەبارەت بە خۆشەویستی رۆمانتیك و "غەریزی" بۆ دەرخستنی حوكمی نێرینە وەكوو حوكمی هێز. هەردوو شیكارییەكە ناچارمان دەكەن بۆ ئەوەی بنەڕەتە نادادوەرانە بكەین. بژاردەیەك كە بگەین بە ئاسایشی ئەفسوونەكە یان وەك ماركس دڵێ كاركردنە بۆ نیزامێكی كۆمەڵایەتی وا كە پێویستی نیە بە ئەفسوونەكان تاكوو بیهێڵنەوە. 
ئەستەمە كە ماركسیسم و فێمێنیزم پێكەوە كۆبكرێنەوە و ناوی "سۆسیال فێمێنیزم"یان لێ بنێین. لە راستیدا، لەوانەیە زۆربەی سۆسیال فێمێنیستەكان زۆربەی كات هەروا وێنای بكەن –واتە وەكوو جۆرێك دووڕەگە، كە پاڵ لە فێمێنیزمەكەمانەوە دەنێت بۆناو بازنەیەكی سۆسیالیستی و سۆسیالیزمەكەمان بۆناو بازنەی فێمێنیستی. یەكێ لە گرفتەكانی بەرەڵاكردنی شتی لەمجۆرە ئەوەیە كە خەڵك بە دۆشداماوی دەهێڵێتەوە كە "باشە بەڕاستی ژن چیە؟" یان داوامان لێدەكەن "كە بەڕاستی ناتەبایە بنەڕەتیەكە چیە." ئەم جۆرە پرسیارانە وا دەردەكەوێت كە ناچاری و داسەپاوبن بەزۆری لە شوێن پێ هەڵكردنەكەمان راماندەگرن: "هەڵبژێرە!" "ئەم یان ئەو ببە!" بەڵام ئێمە دەزانین كە تەبایی سیاسی لەگەڵ سۆسیال فێمێنیزم لە ئارادایە. ئێمە دووڕەگە یان لە بەرخۆری هەردوولا نین.
بۆ گەییشتن بەو تەباییە سیاسییە ئێمە وەكوو فێمێنیستەكان دەبێ خۆمان جیابكەینەوە لەو جۆرەكانیتری فێمێنیزم وەكوو ماركسیستیش لە جۆرەكانیتری ماركسیسم. ئێمە دەبێ فڕێیدەین (ببورن بۆ ئەم بەكارهێنانی ئەم زمانە لێرە) سۆسیال فێمێنیستی ئەو جۆرەی فێمێنیسمی و سۆسیال فێمێنیسمی ئەو جۆرەی سۆسیالیزم. تەنیا ئەو كاتەیە كە ئەگەری "كۆكردنەوە"ی ئەم شتانە واوەتر دەچیت لە چنینیان بەشێوەی خشپێژانە. 
پێموایە زۆربەی فێمێنیست و سۆسیالیستە رادیكاڵەكان هاوڕان لەگەڵ ئەو تایبەتمەندییە گوشراوەی من لە فێمینیزم تا ئەو جێیەی بڕ دەكات. لە روانگەی سۆسیال فێمێنیزمەوە گرفتی فێمێنیزمی رادیكاڵ ئەوەیە كە لەوە زیاتر بەولاوە ناچێت. دوشداماو دەمێنێت بەرانبەر بەوەی بۆ باڵادەستی نێرینە جیهانیە– واتە ئەو شتەی كە قەت نەگۆڕاوە؛ هەموو سیستمە كۆمەڵایەتییەكان پیاوسالارن؛ ئیمپریالیزم، سەربازیگەرایی و سەرمایەداری هەموو تەنیا دەربڕینگەلێكی جیاوازن لە تخووبی نێرینەی تووڕەیی.  بەمجۆرە، لە روانگەی سۆسیال فێمێنیستەكانەوە گرفتی ئەمە ئەوەیە كە نەك هەر پیاوان ناگرێتە بەر (و ئەگەری ئاشتەوایی لەگەڵیان لەسەر بنەمای دادخوازانە و مرۆڤدۆستانە) بەڵكوو تەنانەت ژمارەیەكی زۆر لە ژنانیش وەلادەنێت. بۆنموونە، بۆ دابەزاندنی وڵاتێكی سۆسیالیستی وەك چین بۆ ئاستی پیاوسالاری_ وەك بیستوومە فێمێنیستە رادیكاڵەكان دەیكەن_ دەبێ راستیی كێشمەكێش و دەستكەوتەكانی ملیۆنان ژن پێشت گوێ بخرێت. لەكاتێكدا سۆسیال فێمێنیستەكان كۆكن لەسەر ئەوەی كە شتێكی زەمەن¬پەڕێن و جیهانی سەبارەت بە داپلۆسینی ژن لە ئارادایە پێداگریش دەكەن لەسەر جوارجۆری شێوازەكان لە جێبەجێكردنی جوراجۆردا و ئەوەی كە ئەم جیاوازییانە گرینگیەكی یەكلایكەرەوەی هەیە. جیاوازییەك هەیە لەنێوان كۆمەڵگایەكدا كە تیایدا رەگەزپەرستی لە شێوازی كۆرپەی كچ كوشتندا خۆی دەردەبڕێت و كۆمەڵگایەك كە تیایدا رەگەزپەرستی لە شێوازی نوێنەرایەتی نایەكسان لە كۆمیتەی ناوەندییەكەیدا خۆی دەردەبڕێت. وە ئەم جیاوازییە ئەوە دێنێت كە بۆی بمریت. 
یەكێك لە جۆراوجۆرییەكان سەبارەت بە رەگەزپەرستی كە دەبێ هەموو فێمێنیستێك بەخۆیەوە سەرقاڵ بكات ئەو كۆمەڵە گۆڕانكارییانەیە كەوا هەڵقوڵاوی پەڕینەوەیە لە كۆمەڵگای كشتوكاڵییەوە بۆ كۆمەڵگای پیشەسازی. ئەمە پرسێكی ئاكادیمیك نیە. لەڕاستیدا ئەو سیستمە كۆمەڵایەتییەی كەوا سەرمایەداری جێیگرتەوە سیستمێكی پیاوسالار بوو و من ئێستا ئەو چەمكە بەكاردەبەم لە واتا بنەڕەتییەكەی خۆیدا بۆئەوەی بیگەیەنم كە مەبەستم سیستمێكە كە تیایدا بەرهەمهێنان لە بنەماڵەدا چڕبووەتەوە و نێرینە كۆنەكە زاڵە بەسەریدا. راستیەكەی ئەوەیە كە سەرمایەداری پیشەسازی وێڕای پیاوسالاری هات و بەڕەی ژێر پیاوسالاریشی لێكهەڵوەشان. بەرهەمهێنان ڕۆچووە ناو كارخانەكانەوە و تاكەكان لە بنەماڵە دابڕێندران تاكوو ببنە ‌حەقدەستوەرگرانی "ئازاد".  ئەوەیكە سەرمایەداری بڵێین سەرمایەداری شێوەرێخستنی پیاوسالاریی و بنەماڵەی لێكهەڵوەشاند هەڵبەت بەو مانایە نیە كە بڵێین سەرمایەداری كۆتاییهێناوە بەباڵادەستی نێرینە! بەڵكوو بەو مانایە دێت كە بڵێین شێوازێكی دیاریكراوی داپڵۆسینی رەگەزی كە ئێمە ئەمڕۆكە ئەزموونی دەكەین تا ڕادەیەكی زۆر تازەی گەشەیان كردوە. دابڕانێكی مێژوویی گەورەیە لەنێوان ئێمە و پیاوسالاری راستەقینەدا. ئەگەر بمانەوێ لە ئەزموونی ئەمڕۆكەی خۆمان وەكوو ژن تێبگەین دەبێ لە سەرمایەداری وەك سیستمێك رابمێنین. 
بێگومان رێگەی دیكەش هەبوون كە من بگەیەنن بە هەمان جێگە. وەكوو فێمێنیستێك دەمتوانی بە هاسانی بڵێم ئێمە زیاترین گرینگی بە ژنانێك دەدین كە تووشی زیاترین داپڵۆسین بوون _ژنانی هەژار و چینی كرێكار، ژنانی جیهانی سێهەم و هتد_ و بەم هۆیەوە ئێمە بەوە گەییشتووین كە دەبێ لە سەرمایداری بگەین و بەرەنگاری ببینەوە.  دەمتوانی بە هاسانی بڵێم پێویستە ئێمە خۆمان لە سیستمی چینایەتیدا دەربڕین چونكوو ژنان ئەندامانی چینێك لە چینەكانن. بەڵام من هەوڵمداوە شتێكی دیكە بێنمە ئاراوە سەبارەت بە ئاسۆی خۆمان وەك كەسانێكی فێمێنیست: واتە هیچ رێگەیەك نیە لە رەگەزپەرستی تێبگەین ئەو جۆرەی كە كاردەكاتەسەر ژیانمان بەبێ ئەوەی بیخەینە ناو بەستێنی مێژوویی سەرمایەدارییەوە. 
پێم وایە زۆربەی سۆسیال فێمێنیستەكان هەروەها كۆكن لەسەر ئەو كۆرتەی كە تیۆری ماركسیستی تا ئەو جێیەی بڕبكات تێكهەڵكێشێ و دیسانەوە گرفتەكە ئەوەیە كە خەڵكێكی زۆر هەن (كە من پێیاندەڵێم "ماركسیستە میكانیكییەكان" یان) كەوا لەوە بەولاوەتر ناچن. بۆ ئەم جۆرە خەڵكە تەنیا شتێكی گرینگ و "واقعی" كە لە كۆمەڵگای سەرمایداریدا لەئارادایە بریتیە لەو شتانەی كەوا پەیوەستە بە رەوتی بەرهەمهێنان و رووبەری نەریتی سیاسەتەوە. لەم روانگەیەوە باقی ئەزموون و بوونە كۆمەڵایەتیەكان _ ئەو شتانەی كەو پێوەندیدارن بە پەروەردە و رەگەز و بەرهەمهێنانەوە و بنەماڵە و هونەر و موسیقا و ماڵدێری (وایدانێن)_ لە پەڕاوێزی دینامیزمی ناوەندیی گۆڕانی كۆمەڵایەتیدایە؛ واتە بەشێكە لە "سەرخان" یان "كولتوور". 
سۆسیال فێمێنیستەكان لە بەرەیەكی زۆر جیاوازدان لەبەراورد لەگەڵ ئەوانەی كە من پێیان دەڵێم "ماركسیستە میكانیكیەكان". ئێمە (وێڕای زۆرێك ماركسیستی دیكە كەوا فێمێنیست نین) سەرمایەداری وەك كۆیەكی فەرهەنگی و كۆمەڵایەتی دەبینین. ئێمە تێدەگەین كەوا سەرمایەدار لە گەڕاندا بۆ بازاڕی نوێ تەشەنە دەكاتە هەموو كون و كەلەبەرێكی بوونی كۆمەڵایەتیەوە. بەتایبەت لە قۆناغی سەرمایەداری پاوانكاردا كەوا گۆڕەپانی بەكاربردن هەر توزقاڵێكی بیگری لەڕوانگەی ئابوورییەوە و هێندەی گۆڕەپانی بەرهەمهێنان گرینگە. كەوابوو ئێمە ناتوانین تێبگەین لە كێشمەكێشمی چینایەتی وەك شتێكە بەرتەسكبووبێتەوە بە گرفتی حەقدەست و كاتژمێرەكان یان تەنانەت بە كێشەكانی شوێنی كار. كێشمەكێشمی چینایەتی لە هەموو گۆڕەپانێكدا كە بەرژەوەندییەكانی چینەكان تووشی ململانێ ببێ دێتە ئاراوە جالە پەروەردەوە بگرە تا تەندرووستی و هونەر و موسیقا و هتد. ئامانجی ئێمە نەك هەر گۆڕانكارییە لە خاوەندارێتیی ئامڕازەكانی بەرهەمهێناندا بەڵكوو هەروەها لەكۆی بوونی كۆمەڵایەتیدا. 
وەكوو ماركسیستێك، ئێمەی لە شوێنێكی تەواو جیاواز لەوەی ماركسیستە میكانیكیەكانەوە دەگەینە فێمێنیسم. چونكوو ئێمە سەرمایەداری پاوانكار وەكوو كۆیەكی سیاسی/ئابووری/فەرهەنگی دەبینین و لە چوارچێوەی ماركسیسمدا جێگە شك دەبەین بۆ كێشە رەگەزییەكان كە بەڕواڵەت فڕیان بەسەر "سیاسەت" یان بەرهەمهێنانەوە نیە، كێشەگەلێك كەوا پێوەندییان بە بنەماڵە و خزمەتگوزاری تەندرووستی و ژینی "تاكەكەسییەوە" هەیە.
لەوەش واوەتر، لە ماركسیسمی بەرەی ئێمەدا شتێك بەناوی "پرسی ژن" لە ئارادا نیە چونكوو ئێمە قەت ژنانمان پارچەپارچە نەكردوە بە "سەرخانە"كان یان لە جێگەیەكیتر لە پێشخاندا. بەڵام ماركسیسمی میكانیكی بەردەوام ژنانی بێحەقدەست(ژنانی ماڵدێریكەر) هەڵدەسەنگێنێ: ئایا بەڕاست وەها ژنانێك بەشێكن لە ژنانی چینی كرێكار؟ واتە، ئایا بەڕاستی وەها ژنانێك زێدەبایی بەرهەم دێنن؟ ئێمە دەڵێین بێگومان ژنانی ماڵدێریكەر بەشێكن لە چینی كرێكار _نەك لەبەر ئەوەیكە ئێمە دەچینەناو وردەكاری بەڵگەوە كەوا ئەوان بەڕاستی زێدەبایی بەرهەم دێنن_ بەڵام چونكوو ئێمە چینەكان وا فامدەكەین كە پێكهاتوون لە خەلك و بوونی كۆمەڵایەتی تەواو جیاوازیان هەیە لە رووبەری بەرهەمهێنانی ژێردەستەی سەرمایەداری. كاتێك ئێمە بەمشێوە بیرلە چینەكان بكەینەوە ئیتر دەبینین لەڕاستیدا ژنان، كە وێدەچوو پەڕاوێز كەوتبن، واتە ژنانی ماڵدێریكەر لە هەناوی چینی كرێكاردا جێگیر دەبنەوە– واتە مناڵ گەورەدەكەن،  بنەماڵە رادەگەرن، تۆڕی كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی دەوروبەری خۆیان رادەگرن. 
ئێمە خەریكین لە كڵی جۆرە فێمێنیزم و جۆرە ماركسیزمێك بێینەدەر كەوا بەرژەوەندیان بەشێوەیەكی سرووشتی لەگەڵ یەكتر دەئاژوێ. پێموایە ئێمە ئێستا گەییشتووینە ئەو جێگەی كە بزانین بۆچی فێمێنیزمی كۆمەڵایەتی وا سەری لێتێكچووە: ئەو بۆچوونەی كە پێیوایە سۆسیال فێمێنیزم دژواری یان رازێكی مەزنە، تا ئەو جێگەی كە مەبەست لە سۆسیالیزم بەڕاستی بریتی بێت لەو شتەی كە من پێیدەڵێم "ماركسیسمی مێكانیكی" و مەبەست لە فێمێنیزم بریتی بێت فێمێنیزمێكی رادیكاڵی نامێژوویی. ئەمانە بەڕاستی تێكهەڵكێش ناكرێن؛ [چونكوو] چ شتێكی هاوبەشیان نیە. 
بەڵام ئەگەر جۆرێكیتر سۆسیالیزم و جۆرێكیتر فێمێنیزم_ ئەو جۆرەی كە من پێناسەمكردن_ تێهەڵكێش بكەین ئینجا هەندێ بەستێنی هاوبەش ئەدۆزینەوە و ئەمە یەكێك لە گرینگترین شتەكانی فێمێنیزمی كۆمەڵایەتی ئەمڕۆكەیە. ئەمە شوێنگەیەكە دەتوانین تیایدا سیاسەتێك پەرەپێ بدەین كەوا كۆی سیاسی/ئابووری/فەرهەنگی كۆمەڵگای سەرمایەداری پاوانكار دەسنیشان دەكات. ئێمە تەنیا تا جێگەیەك دەتوانین لەگەڵ فێمێنیزم و ماركسیزمی نەریتی بڕۆین كە رادەستە و پاشان بپەڕێینەوە بۆ شتێك كەوا زۆر بەرتەسككەرەوە و ناتەواو نیە لە روانگەی خۆیاندا سەبارەت بە جیهان. ئێمە دەبوو ناوێكی تازە بدۆزینەوە واتە "فێمێنیزمی كۆمەڵایەتی" بۆ ئەوەی جەختبكەینەوە لەسەر بڕیارەكەمان كە بریتییە لە تێگەییشتن لە كۆی ئەزموونەكەمان و بۆ پێشەوەبردنی سیاسەتگەلێك كەوا رەنگدانەوەی كۆی ئەو تێگەییشتنە بێت. 
بەڵام من نامەوێ بیرۆكەی فێمینیزمی كۆمەڵایەتی بەجێبێڵـم وەكوو"شوێنگە" یان بەستێنێكی هاوبەش.  شتەكان لەم "بەستێنەوە" خەریكی گەشەكردنن. ئێمە ئێستا نزیكین لە تێهەڵكێشێكەوە بۆ تێگەییشتن لە چین و رەگەز، سەرمایەداری و باڵادەستی نێرینە لەبەراورد لەگەڵ چەند ساڵ پێش ئێستا. لە خوارەوە من تەنیا ئاماژە بە رەنگڕێژیی چەند بۆچوونێك دەكەم:  
١-بۆچوونی ماركسیستی/فێمێنیستی كە دەڵێ باڵادەستی چین و رەگەز دواجار پشتئەستوورە بە هێز راستە و ئەمەش وەكوو هەڵوەشێنەرترین رەخنە لە كۆمەڵگای رەگەزپەرستی/سەرمایەداری دەمێنێتەوە. بەڵام زۆرمان ماوە بۆ ئەو "دواجار"ە. لە واتا رۆژانەكەیدا، زۆربەی خەڵك ئاشنان بە باڵادەستی چین/رەگەز بەبێ ئەوەی بەهۆی هەڕەشەی توندوتیژییەوە دەسەوەستانبن و بەزۆری تەنانەت بەبێ هەڕەشەی بێبەریی بوون لە بژێوی. 
٢-ئیتر زۆر گرینگە بزانین كە جێبەجێكردنی راستەوخۆی هێز نیە كە شتەكان بە بەردوامی دەهێڵێتەوە، كەوابوو چیە. لە بوارای چینایەتیدا تا ئێستا زۆر نووسراوە لەسەر ئەوەی كە بۆچی چینی كرێكاری ئامریكا ووشیاری چینایەتی سەربازی نیە. بێگومان كەلێنی نەژادی بەتایبەت كەلێنی رەش/سپی پێست بەشێكی سەرەكین لە وڵامەكە. بەڵام پێموایە جیا لەم كەلێنە چینی كرێكار لەباری كۆمەلایەتییەوە پرشوبڵاو(ئەتۆمیزە) كراوەتەوە. دراوسێیەتی[نزیكایەتی] چینی كار رووخێنراوە و لێگەڕاون تاوەكوو بڕزێت؛ ژیان زیاتر و زیاتر تایبەتمەندبووەتەوە و رۆچووەتەوە ناوخۆی؛ هەركە شارەزاییەكان لەلایەن چینی كرێكارەوە ئینجا چینی سەرمایەدار خۆی لێدەكات بەخاوەن؛ و "كولتوری جەماوەری" ركێفكراوی لەلایەن سەرمایدارەوە زۆرێك لە فەرهەنگ و دامەزراوە هەناوییەكانی خۆی وەلادەنێت. لەبری گەلەكۆمەكی و پشتبەخۆبەستن وەكوو چێنی كرێكار تەریككەوتنەوەیەكی دوولایەنە و بەستراوەیەكی بەكۆمەڵ بە چینی سەرمایەدار دێتەكایەوە. 
٣-ژێردەستەكردنی ژنان كە تایبەتمەندی كۆمەڵگای دوایین سەرمایەدارییە یەكێك لە كلیلەكانی رەوتی ئەتۆمیزكردنەوەی چینی كرێكارە. بەواتایەكیتر، ئەو هێزانەی كەوا ژیانی چینی كرێكاریان پرشوبڵاكردووە و بانگەشەدەكات بۆ وابەستەیی فەرهەنگی و ماددی بە سەرمایەداراندا هەمان ئەو هێزانەن كەوا رێخۆشكەر بووە بۆ ژێردەستەیی ژنان. لەو شتەدا كەوا زیاتر و زیاتر بووەتە دیاردەی بنەماڵەی تایبەتمەندكراو(تەنانەت ئەو كاتەش كەوا لەدەرەوە كاردەكەن)، ژنان تەریككەتووترینن. لەسەرەكیترین وێنەدا، ئەوە لێوەشاوەیی و لێزانی ژنانە(شارەزایی بواری بەرهەمهێنان و تیمارگەری و دایەنگەری و هتد) كەوا بێنرخ كراوە و لەكارخراوە بۆ رێخۆشكردنی شمەكەكان. لەسەرووی هەموو شتێكەوە ئەوە ژنانن كەوا هاندەدرێن پڕاوپڕ  گرێدراو/ناڕەخنەیی/دەسەوەستان (واتە"مێینە")بن لەبەرابەر تەشەنەسەندنی بەربڵاوی سەرمایەداری لە ژیانی تایبەتیدا. بەشێوەیەكی مێژوویی تەشەنەسەندنی ئەم دوایانەی سەرمایەداری بۆ ژیانی چینی كرێكار ژنانی وەك ئامانجی سەرەكی دۆشداماوكردن/"مێینەكردن" هەڵبژاردوە چونكوو ژنان هەڵگرانی فەرهەنگی چینەكەیانن. 
٤-دەگەینە ئەوە ئاكامە كە پێوەندییەكی دوولایەنە لەنێوان شەڕی ژنان و ئەو شتەدا هەیە كەوا بەشیوەی نەریتی بە شەڕی چینایەتی ناسراوە. هەموو شەڕەكانی ژنان هەوێنی دژەسەرمایەداریان لەهەناودا نیە (بەتایبەت ئەوانەی كەوا تەنیا بەدوای پەرەپێدانی دەسەڵات و سەرمایەی تاقمێكی دیاریكراوی ژنانەوەن) بەڵام هەموو ئەوانەی كەوا پێكەوەیی و متمانەی ئاپۆرەیی لەناو ژاناندا بنیاتدەنێن گرینگیەكی یەكلایكەرەوەیان هەیە بۆ بنیاتنانی ووشیاری چینایەتی. بەپێچەوانەوە، هەموو شەڕە چینایەتییەكان جۆرێك هەوێنی دژەڕەگەزپەرستیان لە هەناودایە(بەتایبەت ئەوانە نا كەوا نووساون بە بەها پیاوسالارانەكانی بەرپێشەسازی)، بەڵام هەموو ئەوانەی كەوا لە هەوڵی بنیاتنانی سەربەخۆیی كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی چینی كرێكاردان بێ ئەملاوئەولا پێوەستن بە شەڕی ئازادیخوازانەی ژنانەوە. 
زۆر بەكورتی، ئەمە رێڕەوێكە كە شیكاری سۆسیال فێمێنیزم دەیگرێتەبەر. كەس چاوەڕوانی 

AM:01:03:26/12/2016




ئه‌م بابه‌ته 660 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


زۆرترین خوێنراو‌