سیاسەت، خۆڕاگری و پشكی ژنان

كورتەیەك سەبارەت بە گرینگی بەشداری ژنان لە كۆمەڵگادا

كەوسەر فەتاحی

یەكێك لە ئاكام و دەسكەوتەكانی دێمۆكراسی، بەشداری گشتی خەڵكە لە سیاسەتدا. بەو پێیە، بەشداری كردن خۆی یەكێكە لە پێوەرەكانی گەشەسەندنی هەمە لایەنە لە كۆمەڵگادا. ژنان وەك بەشێكی گەورە لە هێزی ئینسانی كۆمەڵگای مرۆڤایەتی و یەكیەك لە سەرچاوەكانی گەشە كردن، رۆڵێكی گرینگ لە پێشكەوتنی كۆمەڵگای مرۆڤایەتیدا دەگێرن. پیاوان تا ئێستا نەیان توانیوە یان نەیان ویستووە بەرژەوەندیەكانی ژنان بە باشی بپارێزن بۆیە بەشداری  ژنان لە هەموو بوارە كۆمەڵایەتیەكان و لەوانە لە پانتای سیاسەتدا پێویستی و زەرورەتێكی بێ ئەم لاو ئەو لایە. بە گشتی، دەتوانین ئەوە بڵێن كە هەرچی رۆڵی ژن لە بەشداری سیاسیدا كەم رەنگتر بێت ئاستی گەشە و پێشكەوتوویی دێمۆكراسی لەو وڵاتەشدا كەم رەنگ و لاوازەتر.
جێی خۆیەتی بە ئاماژە دانێكی كورت، بەكگراوندێكی گشتی لە مێژووی خەباتی سیاسی ژنان بێنینە بەر باس و لە سەری بدوێین. بە درێژایی مێژوو و بە پێی لافاوێك لە بەڵگە و دێكۆمێنت سەبارەت بە گرفت و پرسە پەیوەندیدارەكان و ڕاستەوخۆكانی ژنان، ئەوە دەردەكەوێت كە ژنان بەشێكی بەرچاو و جەوهەری بوون لە هەموو ئەو جووڵە و ناڕەزایەتیانەی كە دەرەنجام و ئاكامەكەی  بووەتە ڕابوون و راپەڕین بەرفراوانی خەڵك و زۆربەی گەلان، بەڵام ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە كە پاش راپەڕین و واتە لە دوای چارەسەر بوونی پرسی نەتەوەیی، پرسی ژن كەوتووەتە پەراوێزەوە یان بە گشتی لە بیر چووەتەوە و ووشیارانە یان ناووشیارانە پرس و گرفتەكانی ژیانی ژنانیان خستۆتە پەراوێزەوە .
هەر وەها لە درێژەی ئەم لێكدانەوەیەدا، گرینگە كاریگەریە نەرێنیەكانی بەشداری نەكردنی ژنان لە سیاسەتدا تاوتوێ بكرێت، لە حاڵەتێكدا كە ژنان بەشدار نین لە سیاستدا و ئامادە بوونیان لەو بوارەدا یان زۆر كەم رەنگ و نا رێكخراوە و یاخود تەنیا هێزێكی لاوكی بەشدارە لە جوڵە سیاسیەكاندا. یەكێك لە بەدواهاتە ترسناك و تۆقێنەرەكانی نەبوون و بەشداری نەكردنی ژنان لە پانتای سیاسەتدا لە دوا رۆژی سیاسی و دارژاندنی یاسا لەو كۆمەڵگایەدا بێ گومان بێ ڕۆڵ و بێ نەقشیان دەبێت نەك لە ژیانی سیاسی گشتیدا بەڵكوو تەنانەت لە ژیانی كەسی و شەخسی و بنەماڵەیی خۆشیاندا و ئەوەش راستەوخۆ پرسی ژن دەخاتە ژێر كاریگەری خۆیەوە و زامنی ناجیگیر بوون و چارەسەر نەبوونی پرسی ژن دەبێت. لێرەوە، لەبەر ئەوەی هەمووان باش دەزانین كە یاسا گرینگترین پاڵپشتی ژن و بە هێزترین بزوێنەرە بۆ گۆڕینی هەموو داب و نەریتە دژە ژنەكانە، ئەگەرچی یاسا بە تەنیا چارەسەری گشتی كێشەكان ناكات، زۆرن ئەو وڵاتانەی كە تیایاندا هیچ رێگریەكی سیاسی لە بەردەم ژناندا نییە بەڵام هێشتا رێژەی بەشداری سیاسی ژنان كەم، لاواز و بێ هێزە .
وێڕای دووپات كردنەوەی گرینگی بەشداری سیاسی ژنان لە كۆمەڵگادا، نابێت ئەوە لە بەرچاو نەگرین كە زۆر كۆسپ و لەمپەر لە بەردەم ژناندا هەیە  بۆ بەهێز بوونیان لە مەیدانی ڕاستەقینەی سیاسیدا وەك پرسی پەروەردە و ئاموزش لە چوارچێوەی ماڵەكانەوە تا هەموو ئاستێكی خوێندن و بە هەموو هێما و سیماكانیەوە  ژن، دووبۆوار گوتەنی: بە ژن دەكرێت  و ناوی رەگەزی دووهەمی لێ دەندرێت.
گرفت و پرسێكی دیكە كە هەمیشە بەرۆكی ژنان دەگرێت بۆ ئامادە بوونیان لە پانتا جۆرا و جۆرە سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووریەكاندا، گرفت و پرسی كولتووری زاڵی پیاوسالارانەیە كە زۆر جار باسی لێ كراوە و بە گوێی هەموو ئەو كەسانە ئاشنایە كە رۆژێك لە رۆژان پرسی ژنیان كردووەتە یەكیەك لە نیگەرانیەكانیان، وێرای كاری بەردەوامی بزوتنەوەكانی ژنان لە سەر گۆرینی ئەو كولتوورە بەڵام بە حەقیقەت ئەم كولتوورە، گەورەكراو و پەروەردەی دەستی ساڵانێكی دوور و درێژ و زەمەنێكی كۆن و لە مێژینەیە كە هێشتا زۆری ماوە لە مێشكی ژناندا بسڕێتەوە و پاك ببێتەوە. بۆیە بزوتنەوەی ژنان ئەركە لە سەری بە سینگی فراوان و پشوو درێژانە هەوڵ بدات بكەوێتە ململانێ و جەنگێكی سەراسەریەوە لەگەڵ مێژوو و نەریتێكدا كە بەرهەم هێنەری ئەم دۆخە و ئەم كوولتوورە باڵا دەست و زاڵەن لە كۆمەڵگادا بەرامبەر بە ژنان و خەباتی خۆی بەرانبەر بەو كولتوورە درێژە بدات كە ستەم و چەوساندنەوە دەكاتە پشكی سەرەكی بۆ ژنان.
جەستەی ژنانە و كۆمەڵگا
لە كۆمەڵگایەكی داخراوی وەك كۆماری ئیسلامیدا، كە یاسا بنەڕەتیەكەی بە پێی بنەمای شەرعیەتی ئیسلام دانراوە، پرس و گرفتی جەستە (Body) ی ژنانە گرفت و پرسێكی گرینگە كە دەبێت بە وردی لێكۆڵینەوەی لێ بكرێت و بخرێتە بەر باسەوە و هەوڵ بدرێت بۆ سڕینەوە و چارەسەری ئەم جۆرە لە ڕوانین بۆ ژنان و جەستەیان. لە روانگەی ئایینە ئێبراهیمی و هەموو ئاینە ئاسمانیەكانەوە، جەستەی ژنانە، واتە ئەو بەرجەستەیی و بەشانەی ئەندامی ژنان لە توخمە سەرەكیەكان و شەیتانیەكانی ئەم جەستەیەن و هەڵخڕێنەری مەیل و ئارەزووی پیاوانەن و لەمپەرن لە بەردەم خاوێن مانەوە و پاك هێشتنەوەی پیاوان و كۆی كۆمەڵگادا. بە جۆرێك، كە جەستە و دەسەڵاتی ئێرۆتیكی و جنسی ژنان لەم ڕوانگەوە، وا دەكات كە سەفەری ئینسان_كە زیاتر مەبەست سەفەری پیاوانە_ لەم جیهانەدا بەرەو پاك بوونەوە و بەرە جیهانی هەمیشەیی و پاك و بێگەردی یەزدان، پەكی بكەوێت و ببێتە ئامرازێكی ترسناك دژ بە پێگە و مەقامی واڵا و بەرزەناو. واتە، جەستەی ژن بە پێی ئەم خوێندنەوە، دەبێتە هەڕەشەیەك بۆ سەر ئیلاهیەت و پاكی ئاسمانی و خواهانە و دژایەتی لەگەڵ بەها ئایینیەكان. بۆیە هەمیشە هەوڵ بۆ ئەوە دراوە جەستەی ژنان وەك ئامرازی گوناە بشاردرێتەوە و ژنی پێ بخرێتە گۆشەی داخراوی ماڵەكانەوە؛ ژن هەمیشە لە كۆمەڵگایەكی ئایینیدا هەست بە مەترسی دەكات و جەستەی خۆی وەك پەیكەرێك دەبینێت كە بەردەوام لە بەردەم هەڕەشەی دەس درێژی و  پەلاماردایە و جەستەی لە ناو كۆمەڵگا و كاتی روبەڕوو بوونەوە لەگەڵ كۆمەڵگی نەریتی و دواكەوتوودا بۆ خۆی و بۆ كۆمەڵگا دەبێتە كەڵكەڵە و ئەوەش هەموو فورسەتەكان بۆ ژن و بەشداریان لە كۆمەڵگا، ئابووری و لەوانە لە سیاسەتدا بەرتەسك دەكاتەوە. ژن بۆ گەشەی كۆمەڵایەتی پێویستی بە ئەمنیەتە و بە بێ ئەو ئەمنیەتەش ناتوانێت دەست بداتە هێنانە ئارا و گەڵاڵە كردنی پرس و گرفتە كۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابووریەكانی خۆی لە كۆمەڵگادا. ئەگەر دەوڵەت و دەسەڵات و پاشان كۆمەڵگا نەتوانێت و لە توانایدا نەبێت ئەو كەشە ئاسایی و دڵنیا بەخشە بۆ  ئامادەیی و چالاكی ژنان لە پێناو چارەسەر كردنی پرس و گرفتەكانی و كار كردن و خۆ تەیار كردن بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ داب و نەریتە كۆن كەوتە و دواكەتوانەكاندا، ئەوا ناتوانێت بە شێوەیەكی گونجاو و سرووشتی بچێتە ناو پرۆسەیەكی سیاسیەوە و لەوێدا خۆی و داواكاریەكانی فۆرموولە بكات. لێرەوە، لە كۆمەڵگایەكدا كە ئەمنیەت بۆ ژیان و گوزەرانی ژنان لە ئارادا نیە قسەكردن و بانگەشەی ئامادەیی و بەردەوام بوونی ژنان  بۆ بەشداری پڕاو پڕیان لە فەزای گشتی سیاسەت لە ئێرانی ژێر چەپۆكی كۆمەری ئیسلامیدا، لە بنەڕەتدا، نا ڕاستە و دوورە لەو واقیع و فاكتانەی كە كۆمەڵگا و هەڵسوكەوتی ئاشكرای كۆماری ئیسلامی ئێران لە خۆی پیشانی دەدات. 
پیاوانە بوون یان پیاوانە كردنەوەی سیاسەت لە كوردستاندا و قەبووڵ نەكردنی حاكمیەتی ژنان لە كۆمەڵگا دواكەوتووەكاندا ناساندن و پێناسەكردنی ژنان وەك كۆمەڵێك بوونەوەری: ناتەواو، زەعیفە، هەستەكی و ئیحساسی و زۆر نێو و نێونیتكەی دیكە، كە ژن وەك رەگەزێكی لاواز پێناسە دەكات و بە دواهاتی ئەم جۆرە ناو و ناتۆرانە زێهنیەت و مێنتالیتیەك بۆ كۆمەڵگا درووست دەكات كە ئەگەر ژنان پێچەوانەی ئەم ناو و ناتۆرانەش بن و توانا بن لە ڕاپەڕاندنی كار و ئەركە كۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابووریەكاندا، دیسان وەك هەمیشە بوونەوەری پلە دوون و متمانە بە عەقڵیان ناكرێت و پرس و راوێژیان سەبارەت بە گرفت و كێشەكانیان پێ ناكرێت و بۆچوونەكانیان بە هەند وەر ناگیرێت.
هەموو ئەو بابەتانەی بە كورتی ئاماژەیان پێكرا، بەشێكن لەو دیواری گوشارەی كە لە مێژ ساڵە بەسەر ژناندا ڕووخاوە و بە بەردەوامی وزەی ژن و تواناییەكانی لە ژێر سێبەری بەرتەسك و نەزۆكی خۆیدا داپۆشیوە و ڕێگر بووە لە پێگەیشتن و باڵا كردنی ژنان لە كۆمەڵگادا. ئەوەی لە كۆتایی ئەم بابەتەدا جێی باسە ئەوەیە، چی بكەین بۆ ئەوەی رێژەی بەشداری سیاسی ژنان بە تایبەت لە كوردستان، گەشە بستێنێت؟ چی دەتوانێت سنووری سیاسەتی بۆڵە بۆڵ و گوتاری زكری موسیبەتی ژنان بەرەو هەنگاوێكی پتەو بۆ ئاڵوگۆڕ و ئافراندنی دۆخێكی نوێ ببەزێنێت و ئەم دۆخە بگۆرێت بۆ دۆخێكی تازەتر و بەكەڵكتر؟
سەرەرای هەوڵ بۆ سڕینەوە و لەناو بردنی هەموو  ئەو لەمپەرانەی كە تا ئێستا باس كران و هێنامانە ئاراوە و دەست نیشانمان كردن، بزوتنەوەی ژنان پێویستی بە شێوازێكی نوێ و تازەیە لە خەبات كە بریتیە لە هەوڵ لە پێناو گۆڕینی جۆری روانین بە نسبەت پرسی ژن و یەكسانی. ناكرێت دروشمی یەكسانی بدەین و چاوەروانی یەكسانی بكەین، لە كاتێكدا پرسی توانا سازی و توانا كردنەوەی ژنان بە شێوەی یەكسانمان تێ نەپەراندبێت، پێویستە ژنان تیشك بخەنە سەر ئەو پرسە و داوای فورسەتی یەكسان، ئیمكاناتی یكسان، پەروەردەی یەكسان، دیدی كۆمەڵگا و هەموو پێش مەرجەكانی پێویستەكانی دیكە بۆ گەشەی مرۆڤ بەگشتی و گەشە و پێشكەوتنی ژنان بە تایبەتی بكەن. تەنیا لەو كاتە دایە كە ژنان دەتوانن دەور و نەقشی جددی و كاریگەریان ببێت لە گۆڕینی بونیادی ئەخلاقی، سیاسی، كولتووری، كۆمەڵایەتی، ئابووری و مێژوویی لە كۆمەڵگادا و ژنان بوونی ڕاستەقینەی خۆیان وەك مرۆڤێكی یەكسان و گەشەسەندوو لە پرسە كۆمەڵایەتیەكان و بە پلەی یەكەم، لە پانتای سیاسەتدا بسەلمێنن.





PM:12:07:13/09/2016




ئه‌م بابه‌ته 307 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


زۆرترین خوێنراو‌